I PKN 55/98

Wyrok z dnia 22 kwietnia 1998 r. I PKN 55/98 Odszkodowanie, o którym mowa w art. 56 KP ustala się według wyna- grodzenia brutto. Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie: SN Barbara Wagner, SA Alina Krusz-Stankiewicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 1998 r. sprawy z po- wództwa Ryszarda M., Piotra C., Bogdana C., Zygmunta S. przeciwko Przedsiębiors- twu Budowlano-Produkcyjnemu „R.” Romualda S. w Z.G. o odszkodowanie i ekwi- walent za urlop wypoczynkowy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 9 paź- dziernika 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wy- rokiem częściowym z 20 maja 1997 r. [...] zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa Budowlano-Produkcyjnego „R.” w Z.G. - Romualda S. na rzecz powodów Piotra C., Bogdana C., Zygmunta S. i Ryszarda M. kwoty po 9.463 marek niemieckich z 8% odsetkami od 1 kwietnia 1996 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania oraz ekwi- walentów za urlop wypoczynkowy. Wyrok częściowy dotyczył odszkodowania i ekwiwalentów za urlop wypoczyn- kowy, gdyż Sąd pierwszej instancji uznał, że sprawa w tym zakresie została dosta- tecznie wyjaśniona. Brak było bowiem podstaw do uznania, że powodowie porzucili pracę u pozwanego. Z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że powodowie oraz inni pracownicy zatrudnieni u strony pozwanej przy pracach budowlanych w B. od- mówili w dniu 31 marca 1996 r. podjęcia wynagrodzenia za ten miesiąc, gdyż jego 2 wysokość, podobnie jak poprzednio, znacznie odbiegała od wynagrodzenia zagwa- rantowanego w umowach o pracę. W dniu 1 kwietnia 1996 r. po przerwie śniadanio- wej udali się do Konsulatu Polskiego w B., gdzie uzyskali informację o konieczności skierowania sprawy do sądu w Polsce. W tym czasie kierownik budowy podjął decy- zję o wymeldowaniu powodów z hotelu i cofnięciu im zezwoleń na wykonywanie pracy na terenie Niemiec. Dnia 3 kwietnia 1996 r. pracodawca wystawił powodom świadectwa pracy z adnotacją, że stosunek pracy wygasł na skutek porzucenia przez nich pracy. Zasądzając odszkodowanie Sąd Rejonowy uznał, że zachowanie powodów nie nosiło znamion porzucenia pracy, gdyż nie zamierzali zerwać łączącego ich ze stroną pozwaną stosunku pracy, zwłaszcza że już w pierwszych dniach kwietnia, po powrocie do kraju, zwrócili się do pracodawcy o przywrócenie do pracy. Nieobecność powodów w pracy po 1 kwietnia 1996 r. została spowodowana przez samą stronę pozwaną, skoro wymeldowano ich z hotelu i cofnięto zezwolenie na wykonywanie pracy. W tej sytuacji zachodziły podstawy do zasądzenia na rzecz powodów odszko- dowania na podstawie art. 59 i 58 KP w związku z art. 67 KP (w brzmieniu obowią- zującym do 1 czerwca 1996 r., tj. do zmiany Kodeksu pracy, wprowadzonej ustawą z 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia wynika- jącego z umowy o pracę. Skoro powodowie nie porzucili pracy, to zachowali również prawo do nie wykorzystanego urlopu wypoczynkowego za 1996 r. w ilości po 7 dni, i wobec tego Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz powodów ekwiwalent z tego tytułu. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 KC i § 1 ust. 2 rozporzą- dzenia Rady Ministrów z 10 marca 1989 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. Nr 27, poz. 339). Wyrok ten zaskarżył pozwany pracodawca zarzucając naruszenie prawa ma- terialnego przez błędną jego wykładnię, sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności fak- tycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i w związku z tym wnosił o zmianę zas- karżonego wyroku i oddalenie powództwa. Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podzielił stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji i oparł je na ustalonym przez ten Sąd stanie faktycznym. Potwier- dził także, że zachowania powodów nie można było ocenić jako porzucenia pracy, a 3 ich nieobecność na budowie wynikała z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Nie zaistniały żadne przesłanki do uznania, że została wypełniona dyspozycja, obo- wiązującego do 2 czerwca 1996 r. art. 65 § 1 KP i że powodowie samowolnie uchylili się od wykonywania pracy. Ten ustalony prawidłowo stan faktyczny nakazywał za- sądzenie na rzecz powodów odszkodowania i konsekwentnie ekwiwalentów za nie wykorzystane urlopy wypoczynkowe za 1996 r. Sąd Apelacyjny uwzględnił jedynie zarzut apelacji, iż odszkodowanie należało określić i zasądzić w złotych polskich, a to zgodnie z art. 358 § 1 KC w związku z art. 300 KP, przewidującym wyrażanie zo- bowiązań na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej tylko w pieniądzu polskim, o ile ustawa nie przewiduje odstępstw od tej zasady. Świadczenie odszkodowawcze przewidziane w art. 59 KP powinno również być zasądzone w złotych polskich i z tego względu należało to odszkodowanie prze- liczyć według przelicznika marki niemieckiej na złote polskie obowiązującego w NBP w dacie orzekania. Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana zarzucając naruszenie prze- pisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy; art. 328 § 2 KPC poprzez brak należytego rozważenia stanu faktycznego, w tym wiarygodności dowo- dów, na których oparł się Sąd i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wia- rygodności oraz art. 317 § 1 KPC, poprzez przyjęcie, że istniały podstawy do wyda- nia wyroku częściowego, podczas gdy warunkiem prawidłowego wyrokowania było łączne rozpoznanie wszystkich powództw, skoro ustalenie zasadności roszczeń o nie wypłacone wynagrodzenie miałoby wpływ na wysokość zasądzonego na rzecz po- wodów odszkodowania, a także art. 384 KPC poprzez zmianę wyroku na niekorzyść strony skarżącej, tj. wyliczenie odszkodowania według kursu marki niemieckiej obo- wiązującego w dacie wyrokowania i zasądzenie odsetek ustawowych od 1 kwietnia 1996 r. podczas, gdy Sąd pierwszej instancji zasądził te odsetki w wysokości 8%. Strona skarżąca zarzucała ponadto naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to art. 65 § 1 KP poprzez przyjęcie, że nie została zerwana więź łącząca powodów z zakładem pracy, a także przepisu art. 62 KP zezwalającego na oddalenie powództwa, gdy jego uwzględnienie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skarżący podnosił również, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 358 § 1 KC poprzez przyjęcie kursu marki z dnia wyrokowania zamiast kursu obowiązującego w dniu wymagalności roszczenia, przy jednoczesnym zasądzeniu odsetek od dnia wymagalności lub art. 481 KC w związku 4 z art. 455 KC przy założeniu, że wymagalność odszkodowania następuje w dniu wy- rokowania i wówczas zastosowano prawidłowy kurs marki, bezpodstawnie zasadza- jąc odsetki od 1 kwietnia 1996 r. Nieprawidłowo również Sąd Apelacyjny zastosował art. 58 KP przez ustalenie odszkodowania w wysokości wynagrodzenia brutto za- miast netto. Zgłaszając te zarzuty strona pozwana wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji lub o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu kasacji strona pozwana podnosiła, że Sąd Apelacyjny nie ustosunkował się do zarzutów apelacji dotyczących między innymi ustaleń faktycz- nych i oceny materiału dowodowego, a ponadto nie uzasadnił należycie zasadności zasądzenia na rzecz powodów odszkodowania. Brak również było podstaw do wy- dania wyroku częściowego, skoro nie rozstrzygnięto o roszczeniach powodów doty- czących wynagrodzenia za pracę, oddalenie tych roszczeń wskazywałoby na ko- nieczność oddalenia powództwa o odszkodowanie, gdyż jego zasądzenie pozosta- wałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Samowolne opuszcze- nie pracy stanowi niewątpliwie ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych i uzasadniało do rozwiązanie z powodami umów o pracę w trybie art. 52 KP. Bezza- sadnie także Sąd Apelacyjny ustalił wysokość odszkodowania, biorąc pod uwagę kurs marki niemieckiej obowiązujący w dacie wyrokowania z jednoczesnym zasą- dzeniem odsetek od daty wymagalności, a ponadto zasądził to odszkodowanie we- dług wynagrodzenia brutto, co spowodowało, iż powodowie znaleźli się w sytuacji uprzywilejowanej, skoro odszkodowanie zasądzone na podstawie art. 58 KP jest wolne od podatku dochodowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja strona pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż chybiony jest zarzut dotyczący braku przesłanek do wydania wyroku częściowego. Wyrok taki może być wydany - na podstawie art. 317 § 1 KPC - jeżeli dostatecznie wyjaśniona jest część żądania lub niektóre z żądań pozwu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej spra- wie. Ustalony stan faktyczny pozwolił na stwierdzenie, że brak było podstaw do 5 uznania, iż powodowie porzucili pracę, a co za tym idzie, że doszło do wygaśnięcia stosunku pracy. Ustalenie to nakazywało zasądzenie przysługującego z mocy prawa odszkodowania i bez znaczenia jest zarzut, iż zachowanie powodów mogłoby zostać ocenione w płaszczyźnie zasad współżycia społecznego. Chybiony jest także zarzut w zakresie naruszenia art. 328 § 2 KPC skoro Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji. Nie było więc potrzeby powtarzania w uzasadnie- niu wyroku Sądu Apelacyjnego z jakiego względu dano wiarę jednym dowodom, a odmówiono jej innym, skoro uczynił to Sąd pierwszej instancji. Tym samym nie został naruszony art. 65 § 1 KP. Bezzasadny jest również zarzut dotyczący orzekania przez Sąd odwoławczy na niekorzyść strony skarżącej (naruszenia art. 384 KPC). Strona pozwana w apelacji podnosiła zarzut braku podstaw do zasądzenia na rzecz powo- dów odszkodowania wyrażonego w markach niemieckich i zarzut ten Sąd Apelacyjny prawidłowo uwzględnił. Konsekwencją tego było zasądzenie odsetek ustawowych w miejsce odsetek w wysokości 8% w stosunku rocznym przewidzianych dla kwot za- sądzonych w walucie obcej. Przeliczenie wysokości odszkodowania na złote polskie nakazywało również zastosowanie kursu marki niemieckiej obowiązującego w dacie wyrokowania (zasada ta stosowana jest od lat w orzecznictwie sądów). Fakt ten nie stanowił przeszkody w zasądzeniu odsetek od 1 kwietnia 1996 r., skoro odsetki zasądzono od daty, od której zobowiązany do spełnienia świadczenia opóźnia się w jego spełnieniu. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, przyjętych przez Sąd Apelacyjny wynika, że powodowie już w pierwszych dniach kwietnia 1996 r. domagali się przywrócenia do pracy, a zasądzone obecnie odszkodowanie zastępuje to żądanie. Od daty uzna- nia, iż stosunek pracy wygasł strona pozwana zobowiązana była wypłacić powodom odszkodowanie, a skoro tego nie uczyniła, to przysługują powodom odsetki od daty ustalonej przez Sąd Apelacyjny. Tym samym nie zostały naruszone przepisy art. 358 § 1 KC i art. 481 KC w związku z art. 455 KC. Niezrozumiały jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 58 KP poprzez zasądzenie odszkodowania przy uwzględnieniu wynagrodzenia powodów brutto, zamiast netto. Przepis ten określa wysokość odszkodowania przyjmując za podstawę ustalenia jego wysokości, wynagrodzenie uzyskiwane przez pracownika. Wynagro- dzenie to określone w umowie o pracę jest wynagrodzeniem brutto, a z powoływa- nych w kasacji przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika obowiązek pobierania od tego wynagrodzenia zaliczki na poczet podatku dochodo- 6 wego. Zawsze więc pracodawca przeznacza na wynagrodzenie pracownika kwotę wymienioną w ustawie i przepisach płacowych, a obowiązek opłacenia podatku po- woduje jedynie zmniejszenie kwoty wypłaconej do rąk pracownika. Wyłączenie kwot odszkodowań z obowiązku opłacania podatku dochodowego nie może zatem przys- porzyć pracodawcy dodatkowej korzyści, a stanowi uprzywilejowanie w sferze podat- kowej. Uznając zarzuty kasacji za bezpodstawne, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 12 KPC oddalił kasację. ========================================