I PKN 527/97

Wyrok z dnia 17 lutego 1998 r. I PKN 527/97 Do zakresu działania rady nadzorczej spółdzielni nie należy udzielanie urlopu wypoczynkowego prezesowi zarządu (art. 46 § 1 pkt 6 i 8 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze, jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.). Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 1998 r. sprawy z powódz- twa Michała G. przeciwko Usługowej Spółdzielni Zaopatrzenia Rolnictwa i Ogrodnic- twa "D." w D. o zapłatę i sprostowanie świadectwa pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 8 lipca 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację powoda (pkt III) oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Byd- goszczy z dnia 22 kwietnia 1997 r. [...], w części oddalającej powództwo (pkt 6) - oba w przedmiocie dotyczącym odprawy w związku z odwołaniem powoda z funkcji Pre- zesa Zarządu strony pozwanej i sprawę przekazał temu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Michał G. zaskarżył kasacją wyrok Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 8 lipca 1997 r. „w części oddalającej apelację powoda”, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 46 Prawa spółdzielczego i § 40 Statutu pozwanej Usługowej Spół- dzielni Zaopatrzenia Rolnictwa i Ogrodnictwa „D.” w D. przez przyjęcie, że Rada Nadzorcza jest organem uprawnionym do udzielania urlopów wypoczynkowych - 2 - członkom Zarządu strony pozwanej oraz art. 40 Prawa spółdzielczego i § 44 Statutu pozwanej przez przyjęcie, że udzielanie urlopów członkom Zarządu nie leży w za- kresie kompetencji tego Zarządu. Zdaniem skarżącego korzystanie przez powoda za zgodą Zarządu, ale bez zgody Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni, z przysługu- jącego mu urlopu wypoczynkowego nie mogło stanowić podstawy do rozwiązania z nim stosunku pracy bez wypowiedzenia, co było przyczyną pozbawienia go prawa do odprawy w związku z odwołaniem go ze stanowiska Prezesa Zarządu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Z uzasadnienia kasacji wynika, że jej przedmiot stanowiło oddalenie przez Sąd Apelacyjny apelacji powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji w części odda- lającej powództwo o zasądzenie na rzecz powoda kwoty 9683,80 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu odprawy pieniężnej, przysługującej w wysokości 6 miesięcznego wynagrodzenia w związku z odwołaniem powoda ze stanowiska Prezesa Zarządu strony pozwanej. Stosowne postanowienie umowy o pracę, z którego powód wywo- dził to roszczenie stanowiło, że odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie nastąpi z przyczyn uzasadniających wypowiedzenie z winy pracownika. Takie umowne posta- nowienie wymagało od Sądów orzekających w sprawie ustalenia, czy powód został odwołany ze stanowiska Prezesa strony pozwanej z przyczyn, które uzasadniałyby wypowiedzenie umownego stosunku pracy z winy pracownika. Rozpoznając ten zakres sporu Sądy obu instancji przyjęły, że przeszkodą w uzyskaniu prawa do spornej odprawy było samowolne skorzystanie przez powoda w 1996 r. z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego bez zgody Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni, co eo ipso stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obo- wiązków pracowniczych , które poddawało się kwalifikacji prawnej z art. 52 § 1 KP, a w konsekwencji jako dalej idąca niż odwołanie w trybie wypowiedzenia z winy pra- cownika, samoistna i wystarczająca przyczyna niezwłocznego odwołania powoda ze stanowiska kierowniczego stanowiła przeszkodę w nabyciu przezeń uprawnień do spornej odprawy. Wobec takich konstatacji dotyczących spornego zakresu Sądy orzekające w sprawie nie badały wnikliwie dalszych przyczyn odwołania powoda, wskazanych przez stronę pozwaną - jako uzasadnienie „dyscyplinarnego” zwolnienia - 3 - powoda z pracy - w obszernej uchwale Rady Nadzorczej [...], stanowiącej „ załącz- nik” do pisma rozwiązującego umowę o pracę. W ocenie Sądu Najwyższego nie ma uzasadnienia prawnego stanowisko, że do zakresu działania Rady Nadzorczej Spółdzielni należy udzielanie urlopu wy- poczynkowego jej Prezesowi, który jako osoba kierująca bieżącą działalnością gos- podarczą Spółdzielni był kierownikiem zakładu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy. Taki błędny pogląd Sąd Apelacyjny wywiódł z art. 46 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), który poddaje ustawowemu zakresowi działania rad nadzorczych spół- dzielni - podejmowanie uchwał w sprawach czynności prawnych dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu lub dokonywanych przez spółdzielnię w interesie członka zarządu oraz reprezentowanie spółdzielni przez dwóch upoważ- nionych członków przy tych czynnościach. Zdaniem tego Sądu powołana regulacja prawna dotyczy wszelkich czynności prawnych podejmowanych w stosunku do członka zarządu, w tym wynikających z pracowniczego stosunku pracy członka za- rządu, zatrudnionego - tak jak powód -na podstawie umowy o pracę. Równocześnie Sąd Apelacyjny bardzo szeroko pojmuje sferę tych czynności prawnych - uznając, że rada nadzorcza jest organem uprawnionym nie tylko do nawiązania i kształtowania treści stosunku pracy, ale również do udzielania członkom zarządu urlopów bezpłat- nych i wypoczynkowych oraz „innych czynności”, dotyczących wszelkich uprawnień pracowniczych wynikających ze stosunku pracy. Tymczasem w ocenie Sądu Najwyższego tak szerokie rozumienie kompe- tencji rad nadzorczych spółdzielni nie ma uzasadnienia normatywnego. Określone w art. 46 § 1 pkt 8 Prawa spółdzielczego uprawnienie rady nadzorczej spółdzielni do podejmowania uchwał odnosi się wyłącznie do dokonywanych między spółdzielnią a członkiem zarządu lub dokonywanych w interesie członka zarządu czynności praw- nych, które jednakże są aktami woli rady nadzorczej - prowadzącymi do powstania, zmiany (przekształcenia) lub ustania stosunków prawnych, łączących członka zarzą- du ze spółdzielnią. Już pojęciowo i z istoty czynności prawnych wynika, że nie mają takiego charakteru prawnego inne czynności, nie będące czynnościami prawnymi lub zachowania faktyczne, które nie kształtują lub nie modyfikują stosunków prawnych, w tym stosunku pracy. Podejmowanie decyzji w sprawach nie zastrzeżonych do - 4 - kompetencji innych organów spółdzielczych w ustawie lub w statucie spółdzielni, które dotyczą wszelkich innych czynności, nie będących czynnościami prawnymi, należy do ustawowego zakresu umocowania zarządu spółdzielni, który kieruje dzia- łalnością spółdzielni i reprezentuje ją na zewnątrz (art. 48 Prawa spółdzielczego). Odniesienie tych reguł do spornej kwestii kasacyjnej dyskwalifikuje przyjęcie przez Sądy orzekające w sprawie kompetencji Rady Nadzorczej strony pozwanej do udzielenia urlopu wypoczynkowego powodowi lub konieczności uzgodnienia terminu wykorzystania tego urlopu. Kompetencja taka nie miała oparcia ani w treści art. 46 § 1 pkt 8 Prawa spółdzielczego, ani nie została zastrzeżona w postanowieniach statu- towych strony pozwanej. W konsekwencji podjęcie decyzji w sprawie udzielenia urlopu wypoczynkowego członkowi zarządu pozwanej Spółdzielni należało na pods- tawie art. 48 Prawa spółdzielczego i § 44 ust. 1 i ust. 2 pkt 8 Statutu pozwanej do kompetencji zarządu. Planowanie i udzielanie urlopów wypoczynkowych oraz po- dejmowanie innych czynności w zakresie stosunku pracy, nie będących czynnoś- ciami prawnymi, leży w sferze działania spółdzielni jako zakładu pracy (pracodawcy), a przeto kompetencje w tym zakresie wywodzą się z przepisów zaliczanych do mate- rii prawa pracy. I tak na podstawie art. 53 § 2 Prawa spółdzielczego (aktualnie skreś- lonego) organ lub osoba kierująca bieżącą działalnością gospodarczą spółdzielni była kierownikiem spółdzielni jako zakładu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy. Kie- rownik zakładu pracy zgodnie z art. 4 KP reprezentował i podejmował decyzje w imieniu zakładu pracy wobec wszystkich pracowników. Również po skreśleniu, w wyniku ostatniej nowelizacji Kodeksu pracy, tego przepisu i wprowadzenia w art. 3 1 KP nowych reguł dotyczących prawnej reprezentacji - kompetencje pracodawcy do- tyczące stosunków pracy, nie zastrzeżone wyraźnie dla innych organów spółdziel- czych, sprawuje zarząd spółdzielni. Dodatkowo stosownie do treści art. 163 KP do Zarządu należy, realizowane w praktyce, ustalanie planu urlopów w pozwanej Spół- dzielni. Dlatego brak było jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania samowolnego wykorzystywania przez powoda urlopów wypoczynkowych, skoro już według zatwier- dzonego planu urlopów na 1996 r., przez powoda jako Prezesa Zarządu, miał on zaplanowany urlop wypoczynkowy w styczniu, marcu i sierpniu tego roku. Równo- cześnie odstępstwo od zasady wykorzystania urlopów wypoczynkowych zgodnie z ich planem przewiduje art. 164 § 1 KP , a zatem przesunięcie terminu zaplanowane- - 5 - go urlopu leżało w kompetencjach powoda jako uprawnionego reprezentanta praco- dawcy do podejmowania stosownych czynności w zakresie stosunku pracy. Powyższe rozważania potwierdziły zasadność kasacyjnego zarzutu naru- szenia prawa materialnego - art. 46 § 1 pkt 8 i art. 48 Prawa spółdzielczego w związku z postanowieniem § 42 ust. 2 pkt 8 Statutu pozwanej Spółdzielni - przez bezpodstawne ustalenie kompetencji Rady Nadzorczej strony pozwanej do udziela- nia urlopów wypoczynkowych powodowi, który pełnił funkcję Prezesa Zarządu. W konsekwencji nie mogło być mowy o samowolnym wykorzystywaniu przez powoda urlopu wypoczynkowego w 1996 r., które bezpodstawnie zostało zakwalifikowane jako negatywna przesłanka nabycia uprawnienia do spornej, umownie określonej, odprawy pieniężnej w związku z odwołaniem powoda ze stanowiska Prezesa. Dlate- go przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy rozważyć, czy dalsze przyczyny podane jako uzasadnienie niezwłocznego rozwiązania z powodem stosunku pracy były przyczynami uzasadniającymi „wypowiedzenie z winy pracownika”, które mogły stanowić przeszkodę w nabyciu przez powoda uprawnień do spornej odprawy. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji zajął nieprecyzyjne stanowisko podając, że wskazane przez pozwaną Spółdzielnię inne przyczyny nie stanowiły samoistnych przesłanek uzasadniających rozwiązanie z powodem stosunku pracy w trybie art. 52 KP, ale mogły uzasadniać rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem z przyczyn leżą- cych po stronie pracownika. Dlatego w celu ustalenia, czy te dalsze okoliczności uzasadniały odwołanie powoda z przyczyn umownie określonych jako „uzasadnia- jące wypowiedzenie z winy pracownika”, Sąd Najwyższy wyrokował kasatoryjnie na podstawie art. 393 13 § 1 zdanie drugie KPC. ========================================