I PKN 523/98

Wyrok z dnia 12 stycznia 1999 r. I PKN 523/98 W sprawie, w której powód dochodził odszkodowania na podstawie art. 56 § 1 KP nie ma podstaw do orzeczenia ustalającego, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę. Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria Mańkowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1999 r. sprawy z po- wództwa Zygmunta S. przeciwko „W.” S.A. w Ł. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Rzeszowie z dnia 4 czerwca 1998 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że wyrok Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Łańcucie z dnia 16 marca 1998 r. [...] w punkcie 1 zmienił i umorzył postępowanie w tym zakresie; o d r z u c i ł kasację w pozostałej części. U z a s a d n i e n i e Zygmunt S. domagał się początkowo przywrócenia do pracy w Spółce Akcyj- nej „W.” w Ł., a następnie w miejsce tego żądania - odszkodowania za bezpodstaw- ne rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Łańcucie, wyrokiem z dnia 16 marca 1998 r., ustalił, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, dokonane przez pozwany „W.” S.A. w Ł. z powodem Zygmuntem S. z dniem 30 października 1997 r., nastąpiło z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę; zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.027,60 zł tytułem odszkodowania oraz orzekł o kosztach pro- cesu i rygorze natychmiastowej wykonalności. Sąd pierwszej instancji ustalił, że po- 2 wód zatrudniony był u pozwanego pracodawcy od 16 grudnia 1993 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie określony na stanowisku inwentaryzatora. Umowa zos- tała rozwiązana z dniem 30 czerwca 1997 r. na podstawie porozumienia stron. Od 4 lipca 1997 r. łączyła strony kolejna umowa o pracę na czas nie określony o takiej samej treści. Powód pracował nienagannie, w jego aktach osobowych brak jest ja- kichkolwiek dowodów na zastrzeżenia pracodawcy do jego pracy. Pracodawca 30 października 1997 r. rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z po- wodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, w szczególności działania na szkodę pracodawcy przez przywłaszczenie sobie jego mienia. Pracodawca zwra- cając się do Prokuratury Rejonowej w P. wniósł o wszczęcie dochodzenia wskazując, że powód z innym pracownikiem Ryszardem K. dokonał zagarnięcia mienia pozwa- nej Spółki. W magazynie pozwanej powstał niedobór. Magazynier odpowiedzialny materialnie Ryszard K. na przestrzeni lat 1996-1997 przesyłał powodowi przekazami pocztowymi różne kwoty od 200 do 2.000 zł. W sumie przesłał około pięćdziesięciu przekazów na sumę 15.000 zł. Ryszard K. twierdził, że przekazy stanowiły pożyczkę wypłaconą powodowi na jego prośbę z kasy magazynu. Powód twierdził, że kwota 15.000 zł stanowiła zwrot pożyczki udzielonej przez niego Ryszardowi K. w 1992 r. w kwocie (po denominacji) 10.000 zł wraz z odsetkami. Sąd odmówił wiary zeznaniom Ryszarda K. uznając je za nielogiczne a podaną przez niego motywację jego działania za nieracjonalną. Sąd ustalił, że jedy- nie racjonalnym i „do pojęcia” motywem działania Ryszarda K. było zwracanie w ra- tach zaciągniętej pożyczki. Sąd wykluczył, by powód jako rewident i magazynier Ry- szard K. działali w zmowie, gdyż powód wykazywał niedobory w magazynie, a ma- gazynier zwracał pracodawcy równowartość ujawnionych niedoborów. Sąd Rejonowy uznał, że pracodawca nie miał podstaw do przyjęcia, że powód dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Sąd uwzględnił zatem żądanie odszkodo- wania. Kwotę zasądzonego odszkodowania stanowi różnica między „odszkodowa- niem jakie przysługiwało powodowi za czas pozostawania bez pracy przez trzy mie- siące a kwotami jakie pobrał Zygmunt S. tytułem zasiłku chorobowego”. Wyrok ten zaskarżyła apelacją tylko strona pozwana. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił apelację wyrokiem z dnia 4 czerwca 1998 r. Sąd drugiej instancji uznał, że pismo pracodawcy z 30 października 1997 r. zawierające oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę z powodem nie za- wiera precyzyjnej i skonkretyzowanej przyczyny zwolnienia z pracy poza ogólnym 3 stwierdzeniem, że naruszył on obowiązki pracownicze, że działał na szkodę praco- dawcy. Rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP bez „skonkretyzowanej i sprecyzowanej” przyczyny stanowi naruszenie tego przepisu. Zastosowanie przepisu art. 56 § 1 KP przez Sąd pierwszej instancji uznał Sąd Wojewódzki za prawidłowe „ale z innej podstawy faktycznej”. Podstawę tę stanowi – zdaniem Sądu drugiej ins- tancji – brak „skonkretyzowanej i sprecyzowanej” ściśle przyczyny zwolnienia z pracy powoda. Sąd Wojewódzki stwierdził nadto, że wyrok Sądu Pracy dotknięty jest wadą: na niekorzyść powoda bezpodstawnie potrącono z odszkodowania zasiłek chorobo- wy. Pozwany pracodawca wniósł kasację od tego wyroku. Podniósł w niej zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 8 i 52 KP, art. 6 KC w związku z art. 300 KP przez niewłaściwą interpretację oraz zarzut naruszenia prze- pisów postępowania art. 233, 245, 328 § 2 i 382 KPC, w następstwie którego nas- tąpiło negatywne dla pozwanego rozstrzygnięcie sprawy. Strona pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzającego go wyroku Sądu Rejo- nowego-Sądu Pracy w Łańcucie z dnia 16 marca 1998 r. i przekazanie sprawy Są- dowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępo- wania. Powód wniósł o oddalenie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zaskarżonym wyrokiem oddalono apelację od wyroku Sądu pierwszej instan- cji, którego rozstrzygnięcie składało się z dwóch punktów: ustalenia, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem przepisów o rozwiązy- waniu umów o pracy oraz zasądzenia odszkodowania w kwocie 1.027,60 zł. W zakresie zasądzenia odszkodowania kasacja jest niedopuszczalna z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia niższą niż pięć tysięcy złotych (art. 393 pkt 1 KPC), wobec czego podlega ona odrzuceniu na podstawie art. 3938 KPC. Kasacja była dopuszczalna jedynie w zakresie, w jakim kwestionowała oddalenie apelacji od wyroku ustalającego, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem prze- pisów. Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął w tym zakresie bez żądania powoda. Po- wód nie domagał się wyroku ustalającego, a jedynie początkowo przywrócenia do pracy, a potem odszkodowania. Sąd Rejonowy naruszył zatem art. 321 § 1 KPC, w 4 myśl którego sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żąda- niem ani zasądzić ponad żądanie. W rozpoznawanej sprawie nie zachodził wyjątek od tej zasady uregulowany w art. 4771 § 1 KPC, zgodnie z którym sąd wydając wyrok w sprawach z zakresu prawa pracy orzeka o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez pracownika także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żą- daniem pracownika. Z faktów przytoczonych przez powoda – rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie - wynikają jedynie roszczenia ujęte w art. 56 § 1 KP. Wśród tych roszczeń nie ma roszczenia o ustalenie. Interes prawny w żądaniu ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa w rozumieniu art. 189 KPC nie zachodzi wówczas, gdy stronie służy roszczenie o świadczenie (w tym wypadku o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie). Roszczenie o ustalenie nie przysługiwało powodowi i nie wynikało z przytoczonych przez niego faktów. Sąd drugiej instancji orzekając zgodnie z art. 382 KPC na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym powinien był zgodnie z art. 386 § 3 KPC umorzyć postępowanie w tej części. Odda- lając apelację w całości Sąd drugiej instancji naruszył art. 382 KPC. Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 39319 w związku z art. 386 § 3 KPC. ========================================