I PKN 508/99
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił kasację pracownika domagającego się nawiązania stosunku pracy po przejęciu zakładu pracy, uznając, że art. 231 § 1 KP nie ma zastosowania, gdy umowa o pracę została skutecznie rozwiązana przed przejęciem.
Powodowie domagali się nawiązania stosunku pracy z nowym pracodawcą po przejęciu części zakładu pracy. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo, ale Sąd Okręgowy zmienił wyrok i oddalił je. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uznał, że art. 231 § 1 Kodeksu pracy, dotyczący przejścia zakładu pracy, nie ma zastosowania, gdy poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę z pracownikami przed datą przejęcia. W związku z tym kasacja została oddalona.
Sprawa dotyczyła roszczenia pracowników o nawiązanie stosunku pracy z nowym pracodawcą po tym, jak część zakładu pracy, w którym byli zatrudnieni, została przejęta. Sąd Rejonowy w Końskich pierwotnie zobowiązał pozwanego pracodawcę do nawiązania stosunku pracy z powodami. Sąd ten ustalił, że powodowie byli zatrudnieni w Elektrociepłowni, która została postawiona w stan upadłości, a następnie jej część została sprzedana Miastu i Gminie K. Umowa przedwstępna sprzedaży przewidywała przejęcie pracowników w trybie art. 231 § 1 Kodeksu pracy. Sąd Rejonowy uznał, że mimo rozwiązania umów o pracę przez syndyka masy upadłości, powodowie podlegają przejęciu. Sąd Wojewódzki w Kielcach utrzymał ten wyrok w mocy. Jednakże Sąd Najwyższy w poprzednim orzeczeniu (I PKN 101/98) uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego, wskazując na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 231 § 1 KP. Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis ten nie dotyczy byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę przed datą przejęcia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z 12 kwietnia 1999 r. oddalił powództwo wszystkich powodów. Sąd Okręgowy uznał, że powodowie podpisali oświadczenia o zgodzie na podjęcie pracy u nowego pracodawcy, ale jednocześnie nie chcieli skorzystać z art. 231 § 4 KP, a ich umowy o pracę rozwiązały się z dniem 30 września 1996 r. Nie kwestionowali tego rozwiązania i pobrali odprawy. Sąd Okręgowy uznał, że powodowie nie złożyli odrębnych deklaracji, które były wymagane od pracowników chcących podjąć pracę u nowego pracodawcy. Kasację od tego wyroku wniósł powód Stanisław K. Sąd Najwyższy oddalił kasację, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 231 § 1 KP jest przepisem bezwzględnie obowiązującym i przejęcie pracowników następuje z mocy prawa, niezależnie od czynności stron. Jednakże przepis ten nie ma zastosowania do byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę przed datą przejęcia. W tej konkretnej sprawie, umowy o pracę powodów zostały skutecznie rozwiązane przed przejęciem zakładu pracy, a powodowie nie kwestionowali tego faktu. Umowa przedwstępna nie kreowała dla powodów roszczeń o nawiązanie stosunku pracy po rozwiązaniu ich umów. Sąd Najwyższy uznał również zarzuty procesowe dotyczące naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadnione lub nieistotne dla wyniku sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, art. 231 § 1 KP nie ma zastosowania w takiej sytuacji, ponieważ przepis ten dotyczy pracowników zatrudnionych w chwili przejęcia zakładu pracy, a nie byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 231 § 1 KP jest przepisem bezwzględnie obowiązującym, a przejście zakładu pracy następuje z mocy prawa. Jednakże przepis ten nie obejmuje byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę przed datą przejęcia. W tej sprawie umowy o pracę powodów zostały skutecznie rozwiązane przed przejęciem, a oni sami pobrali odprawy, nie kwestionując rozwiązania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie kasacji
Strona wygrywająca
Zakład Energetyki Cieplnej w K.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Marek M. | osoba_fizyczna | powód |
| Stanisław K. | osoba_fizyczna | powód |
| Andrzej W. | osoba_fizyczna | powód |
| Zakład Energetyki Cieplnej w K. | instytucja | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.p. art. 231 § § 1
Kodeks pracy
Przepis bezwzględnie obowiązujący; przejęcie pracowników przez nowego pracodawcę następuje z mocy prawa i nie jest uzależnione od czynności pracownika ani od umowy między pracodawcami. Nie dotyczy byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę przed datą przejęcia.
Pomocnicze
KP art. 231 § § 4
Kodeks pracy
Dotyczy sytuacji, gdy pracownik nie wystąpił do nowego pracodawcy o przyjęcie go do pracy.
KC art. 389
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy przedwstępnej.
KC art. 393 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zobowiązania do świadczenia na rzecz osoby trzeciej.
KC art. 353 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów.
KC art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej.
KC art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
KPC art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przedmiotu dowodu.
KPC art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku.
KPC art. 3931
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy kasacyjne.
KPC art. 39312
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie kasacji.
KPC art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w orzekaniu o kosztach.
Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm. art. 8 § ust. 1 i 2
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw
Dotyczy odpraw pieniężnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skuteczne rozwiązanie umów o pracę z powodami przez poprzedniego pracodawcę przed datą przejęcia zakładu pracy. Art. 231 § 1 KP nie ma zastosowania do byłych pracowników. Umowa przedwstępna nie kreuje roszczeń o nawiązanie stosunku pracy po rozwiązaniu umów. Postanowienie umowy przedwstępnej wyłączające działanie art. 231 KP jest nieważne.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie art. 231 § 1 KP do powodów mimo rozwiązania z nimi umów o pracę przez poprzedniego pracodawcę. Roszczenie o nawiązanie stosunku pracy na podstawie § 5 umowy przedwstępnej. Naruszenie przepisów postępowania przez Sąd Okręgowy (art. 227 KPC, art. 328 § 2 KPC).
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 231 § 1 KP jest bezwzględnie obowiązujący i przejęcie w tym trybie pracowników przez nowego pracodawcę następuje z mocy prawa, co nie jest uzależnione od jakichkolwiek czynności pracowników. Nie jest również możliwe uchylenie skutków działania tego przepisu w wyniku czynności prawnej (umowy) pomiędzy dotychczasowym i nowym pracodawcą. Na skutek przejęcia zakładu pracy lub jego części następuje zmiana podmiotu zatrudniającego w stosunkach pracy istniejących w chwili przejęcia i nie dotyczy to byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę.
Skład orzekający
Barbara Wagner
przewodniczący
Katarzyna Gonera
sprawozdawca
Józef Iwulski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 231 § 1 Kodeksu pracy w kontekście przejścia zakładu pracy, zwłaszcza w sytuacjach, gdy umowy o pracę zostały rozwiązane przed datą przejęcia."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji przejścia zakładu pracy lub jego części, gdy poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę z pracownikami przed datą przejęcia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego przepisu prawa pracy (art. 231 KP) i jego praktycznego zastosowania w sytuacji restrukturyzacji lub sprzedaży przedsiębiorstwa, co jest częstym problemem w obrocie gospodarczym.
“Czy przejęcie firmy oznacza automatyczne zatrudnienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice art. 231 KP.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 1 lutego 2000 r . I PKN 508/99 Przepis art. 231 § 1 KP jest bezwzględnie obowiązujący i przejęcie w tym trybie pracowników przez nowego pracodawcę następuje z mocy prawa, co nie jest uzależnione od jakichkolwiek czynności pracowników. Nie jest również możliwe uchylenie skutków działania tego przepisu w wyniku czynności praw- nej (umowy) pomiędzy dotychczasowym i nowym pracodawcą. Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2000 r. sprawy z powództwa Marka M., Stanisława K., Andrzeja W. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w K. o nawiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji Stanisława K. od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pacy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 12 kwietnia 1999 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację; 2. nie obciążył powoda kosztami procesu. U z a s a d n i e n i e Powodowie Marek M., Stanisław K. i Andrzej W. wnieśli o zobowiązanie poz- wanego Zakładu Energetyki Cieplnej w K. do nawiązania z nimi stosunku pracy. Pozwany Zakład Energetyki Cieplnej w K. wniósł o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z 21 maja 1997 r. zobowiązał stronę pozwaną do nawiązania stosunku pracy z powodami w terminie 1 tygodnia od uprawomocnienia się orzeczenia. Sąd Rejonowy ustalił, że powodowie byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w charakterze elektromonterów w Zakładach Metalurgicznych “Z.” w K., które zostały postawione w stan upadłości. W dniu 24 lipca 1996 r. syndyk masy upadłości Zakładów Metalurgicznych “Z.” w K. zawarł z Miastem i Gminą K. przedwstępną 2 umowę sprzedaży budynków, budowli i urządzeń związanych z funkcjonowaniem Elektrociepłowni. Umowa przedwstępna przewidywała w § 5, że “Zarząd Miasta i Gminy K. deklaruje przejęcie w trybie art. 231 KP na czas nieokreślony wszystkich pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony według stanu zatrudnienia w Elek- trociepłowni na dzień 15 czerwca 1996 r.”. Sąd Rejonowy ustalił, że wprawdzie w wykazie pracowników przejmowanych przez Urząd Miasta i Gminy w K. sporządzo- nym według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r. brak było nazwisk powodów, ale oko- liczność ta nie świadczy o tym, że powodowie nie byli pracownikami Elektrociepłow- ni. Pierwszy wykaz podlegał uzupełnieniu i w wykazie pracowników Zakładu Elektro- ciepłowni sporządzonym 15 września 1996 r. powodowie zostali już wymienieni. Z wykazu tego wynikało, że powodowie byli zatrudnieni w nastawni głównej, która organizacyjnie wchodziła w skład Zakładu Elektrociepłowni. Powodowie pobrali, co prawda, odprawy pieniężne na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), ale nieprawidłowości dotyczące wypłaty odpraw pracowni- kom przejmowanego zakładu pracy nie wpływają na ocenę, że pozwany powinien zatrudnić powodów stosownie do treści § 5 umowy przedwstępnej, zwłaszcza, że powodowie dopełnili obowiązku przewidzianego w § 6 tej umowy, zgodnie z którym przejęcie miało objąć tych pracowników, którzy w określonym czasie wystąpili do nowego właściciela o przyjęcie ich do pracy w Elektrociepłowni. Sąd Rejonowy uznał, że umowa o pracę powodów uległa rozwiązaniu w dniu 30 września 1996 r. (w związku z jej wypowiedzeniem przez syndyka masy upadłości Zakładów Metalur- gicznych “Z.” w K.), ale mimo to powodowie podlegają przejęciu przez stronę pozwa- ną na podstawie art. 231 KP. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyro- kiem z 22 października 1997 r. oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Wojewódzki stwierdził, że na skutek przejęcia zakładu pracy powodów nastąpiła zmiana podmiotowa po stronie pracodawcy (wejście nowego pracodawcy w prawa i obowiązki dotychczasowego pracodawcy przy zachowaniu istniejących sto- sunków pracy). Zmiana nastąpiła w sposób automatyczny i niezależny od woli do- tychczasowego i nowego pracodawcy. Pozwany zobowiązał się zgodnie z § 5 umowy przedwstępnej do przejęcia w trybie art. 231 KP wszystkich pracowników za- 3 trudnionych na czas nieokreślony w Elektrociepłowni według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r. Pozwany przejął na własność część majątku Zakładów Metalurgicz- nych “Z.” w upadłości w K., a mianowicie Elektrociepłownię, w tym nastawnię główną, w której pracowali powodowie. Przejęcie nastawni nastąpiło w październiku 1996 r. Logiczny i zgodny z art. 231 KP jest wniosek, że nastąpiło skuteczne przejęcie powo- dów przez nowego pracodawcę. Sąd Wojewódzki uznał, że pomimo błędnej redakcji sentencji wyroku Sądu Rejonowego - zobowiązującej stronę pozwaną do zawarcia z powodami umów o pracę w sytuacji, gdy na podstawie art. 231 KP są oni nadal pra- cownikami strony pozwanej z mocy prawa - nie jest celowe dokonywanie zmian w redakcji tej sentencji, skoro strona pozwana właściwie rozumie wskazany przepis. W wyniku kasacji strony pozwanej Sąd Najwyższy wyrokiem z 13 maja 1998 r. w sprawie I PKN 101/98 uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy stwierdził naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 231 § 1 KP. Z ustaleń Sądu Rejonowego - przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki - wynikało bowiem, że przed datą przejścia zakładu pracy powodów na innego pracodawcę, poprzedni pracodawca powodów (Zakłady Meta- lurgiczne “Z.” w upadłości w K.) rozwiązał z nimi umowy o pracę po upływie trzymie- sięcznego wypowiedzenia ze skutkiem na dzień 30 września 1996 r. oraz że pozwa- ny faktycznie przejął w październiku 1996 r. Elektrociepłownię wraz z nastawnią główną, w której powodowie pracowali przed rozwiązaniem z nimi umowy o pracę. Z prawnego mechanizmu działania art. 231 § 1 i 3 KP wynika, że na skutek przejęcia zakładu pracy lub jego części następuje zmiana podmiotu zatrudniającego w stosun- kach pracy istniejących w chwili przejęcia i nie dotyczy to byłych pracowników, z któ- rymi poprzedni pracodawca skutecznie rozwiązał umowy o pracę. Powodowie nie kwestionowali rozwiązania z nimi umów o pracę i pobrali odprawy pieniężne. Przyj- mując, że istotne znaczenie ma data nabycia aktem notarialnym części zakładu pracy od poprzedniego pracodawcy, co nastąpiło w dniu 5 września 1996 r., nowy pracodawca wstępując z mocy prawa w uprawnienia i obowiązki poprzedniego pra- codawcy był związany wypowiedzeniem powodom umów o pracę, jeżeli nie dokonał czynności zmierzających do cofnięcia wypowiedzenia przed datą rozwiązania sto- sunku pracy. W sytuacji powodów nie ma więc zastosowania art. 231 § 1 KP, skoro rozwiązanie z powodami stosunku pracy jest ustaloną przez Sąd Rejonowy i bez- sporną między stronami okolicznością w sprawie. Z tego względu powodowie doma- 4 gali się nawiązania z nimi stosunku pracy wskazując jako podstawę swoich roszczeń § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że roszczenia powodów powinny być rozpoznane na przytoczonej w pozwie podstawie faktycznej, która wymaga wyjaśnienia aspektów prawnych tak skonstruowanego powództwa opartego prawdopodobnie na przepisach art. 389, art. 393 § 1 i art. 353 § 2 KC w związku z art. 300 KP. Po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z 12 kwietnia 1999 r. Sąd Okrę- gowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach zmienił wyrok Sądu Rejo- nowego z 21 maja 1997 r. i oddalił powództwo wszystkich powodów. Sąd Okręgowy podniósł, że powodowie byli w toku postępowania reprezento- wani przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym oraz dodatkowo przez przedstawiciela związków zawodowych. Pełnomocnicy nie sprecyzowali pods- tawy roszczeń powodów. Umowa przedwstępna z 24 lipca 1996 r. przewidywała w § 5 przejęcie przez Zarząd Miasta i Gminy K. w trybie art. 231 KP wszystkich pracowni- ków zatrudnionych na czas nieokreślony według stanu zatrudnienia w Elektrocie- płowni na dzień 15 czerwca 1996 r. Jednakże § 6 tej umowy precyzował, że Urząd Miasta i Gminy K. jest zwolniony z przejęcia tych pracowników, którzy w ciągu dwóch tygodni od zatwierdzenia przez sędziego komisarza umowy nie wystąpią do nowego właściciela o przyjęcie ich do pracy w Elektrociepłowni. Powodowie w sierpniu 1996 r. podpisali oświadczenia o treści: “Wyrażam zgodę na podjęcie pracy w trybie art. 231 Kodeksu pracy u nowego pracodawcy, którym będzie Urząd Miasta i Gminy K.”. Sąd Okręgowy ocenił tę zgodę jako oświadczenie powodów, że nie chcą skorzystać z art. 231 § 4 KP. Powodowie byli już wówczas w okresie wypowiedzenia i ich umowy o pracę rozwiązały się 30 września 1996 r. W dniu 26 września 1996 r. powodowie zwrócili się do pracodawcy o wypłacenie im odprawy pieniężnej w związku z rozwią- zaniem z nimi stosunku pracy z przyczyn ekonomicznych. Nie kwestionowali rozwią- zania umów o pracę i pobrali odprawy pieniężne. Pracownicy, którzy chcieli podjąć pracę w Zakładzie Energetyki Cieplnej w K. (po rozwiązaniu z nimi dotychczasowych umów) podpisywali już w sierpniu 1996 r. odrębne deklaracje, których powodowie nie złożyli, bo nie ma ich w aktach osobowych powodów. Powodowie zostali zwolnieni z pracy z dniem 30 września 1996 r., pozwy zaś wnieśli dopiero w lutym 1997 r., co dowodzi, że powodowie akceptowali rozwiązanie z nimi umów o pracę i nie starali się podjąć pracy u nowego pracodawcy. 5 Od wyroku Sądu Okręgowego kasację wniósł powód Stanisław K., opierając ja na obydwu podstawach wskazanych w art. 3931 KPC, a mianowicie: 1) naruszeniu prawa materialnego - art. 65 KC, art. 389 KC i art. 393 § 1 KC w związku z art. 300 KP oraz art. 13 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowie- ka i Podstawowych Wolności, 2) naruszeniu przepisów postępowania - art. 227 KPC i art. 328 § 2 KPC. Wskazując na te podstawy powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i “orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu” (co należy rozumieć jako wniosek o oddale- nie apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego, który uwzględnił po- wództwo) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania jako rzutujące na możliwość oceny prawidłowości zastoso- wania prawa materialnego. Powód dopatruje się naruszenia art. 227 KPC w tym, że Sąd drugiej instancji powinien był przeprowadzić postępowanie dowodowe “w zakresie § 6 przedmiotowej umowy, to jest jaki był cel i zamiar stron”. Skarżący podnosi, że Sąd Okręgowy “mógł przecież na tę okoliczność przeprowadzić dowód z przesłuchania syndyka, burmis- trza itp.” Powód zarzuca, że Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił również innych faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym tego, czy wszyscy pracownicy otrzymali wypowiedzenia od syndyka. W taki sposób skonstruowany zarzut dotyczy w istocie naruszenia art. 232 zdanie 2 KPC, przepis ten jednak nie został w kasacji powołany. Zarzut naruszenia art. 227 KPC jest nieuzasadniony. Wskazane w kasacji dowody - których Sąd drugiej instancji faktycznie nie przeprowadził - nie były zgłaszane przez żadną ze stron w toku postępowania przed Sądem Okręgowym. Ponieważ podstawę kasacji stanowić mogą wyłącznie uchybie- nia popełnione przez sąd drugiej instancji, a nie uchybienia sądu pierwszej instancji (por. postanowienie SN z dnia 22 kwietnia 1998 r., I CKN 856/97), rozważenia wy- magało, czy Sąd Okręgowy powinien był z urzędu przeprowadzić dowody na okolicz- ność rzeczywistej treści § 6 przedwstępnej umowy sprzedaży zawartej 24 lipca 1996 6 r. przez syndyka masy upadłości Zakładów Metalurgicznych “Z.” w K. i Zarząd Miasta i Gminy w K., w tym np. dowody wskazane w kasacji przez powoda. Brak jest podstaw do przyjęcia, że Sąd Okręgowy miał obowiązek działać z urzędu i na podstawie art. 232 zdanie drugie KPC w związku z art. 391 KPC dopu- ścić i przeprowadzić dowody, których nie zgłaszały strony. Zwłaszcza że w toku pos- tępowania przed Sądem Okręgowym strony nie wypowiadały się na temat treści § 6 umowy przedwstępnej w sposób, który sugerowałby rozbieżności między nimi co do treści tego postanowienia umownego. Po zmianach wprowadzonych do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 1 marca 1996 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 189), które zmierzały do zwiększenia kontra- dyktoryjności procesu, sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu do- wodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (wyrok SN z 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC 1997, z. 6-7, poz. 76). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 KPC), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 277 KPC) spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (art. 6 KC). Strona ma obowiązek wyraźnego powołania konkretnego środka dowodowego oraz wskazania okoliczności, na jakie dowód ten ma być przeprowadzony. Sąd nie ma obowiązku wyręczania strony zastępowanej przez adwokata lub radcę prawnego. Powód był reprezentowany w toku postępowania przed Sądem pierwszej i drugiej instancji przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, co jest nie bez znaczenia przy ocenie potrzeby działania przez sąd z urzędu w kwestiach dowodowych. Do- puszczenie z urzędu dowodu nie wskazanego przez stronę jest prawem, a nie obo- wiązkiem sądu (obowiązek taki wyjątkowo może wynikać bezpośrednio z przepisu prawa - por. art. 4771 § 11 KPC). Dopuszczenie dowodu z urzędu powinno być sytua- cją wyjątkową, sąd może taki dowód dopuścić wtedy, gdy inne środki dowodowe wskazane przez strony nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy (wyrok SN z 5 listopada 1997 r., III CKN 244/97, OSNC 1998, z. 3, poz. 52). Przewidziane w art. 232 zdanie 2 KPC uprawnienie sądu dopuszczenia dowodu nie wskazanego ma cha- rakter wyjątkowy, co oznacza, że nieprzeprowadzenie tego dowodu przez sąd z urzędu tylko w szczególnym wypadku może uzasadniać podstawę kasacyjną (wyrok SN z 25 marca 1998 r., II CKN 656/97, OSNC 1998, z. 12, poz. 208, wyrok SN z 25 czerwca 1998 r., III CKN 384/98, nie publikowany). 7 Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC powód wiąże z tym, że Sąd drugiej instan- cji nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. Wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (stosownie do wymagań art. 328 § 2 KPC w związku z art. 391 KPC) było ko- nieczne, ponieważ wyrok Sądu Okręgowego miał charakter reformatoryjny (art. 386 § 1 KPC), a definitywna zmiana wyroku Sądu Rejonowego - z uwzględnienia powódz- twa na jego oddalenie w całości - w połączeniu z wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 13 maja 1998 r. poglądem prawnym, że w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania art. 231 KP, wymagała wskazania w uzasadnieniu, na jakiej podstawie prawnej sąd drugiej instancji uznał powództwo za bezzasadne. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC jest zatem uzasadniony, nie stanowi jed- nak usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej, albowiem skarżący nie wykazał, jaki wpływ uchybienie to mogło mieć na wynik sprawy, a zwłaszcza że wpływ ten mógł być istotny, co w przypadku podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 3931 pkt 2 KPC jest niezbędna przesłanką uwzględnienia kasacji. Brak wskazania przez Sąd Okręgowy podstawy prawnej wyroku nie stanowi przeszkody do dokonania kontroli kasacyjnej. Z wywodów uzasadnienia zaskarżone- go wyroku wynika, że Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw faktycznych do uwzględnienia powództwa z mocy art. 393 § 1 KC. Stanowisko Sądu Okręgowego w tej kwestii jest prawidłowe, albowiem żądanie powoda nie mogło zostać uwzględnio- ne na podstawie art. 393 § 1 KC w związku z art. 389 KC i art. 353 § 2 KC (które to przepisy wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 13 maja 1998 r. jako ewentualną pods- tawę materialnoprawną powództwa), ponieważ umowa przedwstępna z 24 lipca 1996 r. nie kreuje dla powoda żadnych roszczeń w stosunku do pozwanego o nawiązanie z nim stosunku pracy. Powód nie został objęty zobowiązaniem strony pozwanej jako nowego pracodawcy do ponownego zatrudnienia go po skutecznym i nie kwestiono- wanym przez powoda rozwiązaniu z nim umowy o pracę w związku z wypowiedze- niem dokonanym przez dotychczasowego pracodawcę. 2. Zawarte w kasacji zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadzają się do właściwej interpretacji postanowień § 5 i § 6 umowy przedwstępnej z 24 lipca 1996 r. Powód powoływał jako podstawę faktyczną swojego żądania jedynie § 5 tej umowy. Słusznie kwestionuje się w kasacji pogląd Sądu Okręgowego co do tego, że powód nie określił podstawy swojego roszczenia, skoro w istocie ją wskazał (choć w bardzo lakoniczny sposób), przy czym chodzi o podstawę faktyczną, a nie prawną, 8 albowiem w żadnym miejscu Sąd Okręgowy nie czynił w stosunku do pełnomocnika powoda zarzutu co do braku wskazania podstawy prawnej. Powód znalazł się w grupie pracowników przejętych przez nowego pracodaw- cę w trybie art. 231 § 1 KP, ponieważ przejście części zakładu pracy powoda na in- nego pracodawcę nastąpiło w związku ze sprzedażą Elektrociepłowni umową nota- rialną zawartą 3 września 1996 r., a więc w czasie trwającego do 30 września 1996 r. okresu wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Powód niewątpliwie został objęty działaniem § 5 umowy przedwstępnej. Nie wynikają jednak z tego dla powoda żadne roszczenia wobec strony pozwanej o nawiązanie stosunku pracy. Umowa przedwstępna w § 5 reguluje jedynie tryb przejęcia pracowników Zak- ładów Metalurgicznych “Z.” w upadłości przez nowego pracodawcę, nie zawiera na- tomiast żadnego oświadczenia - w tym zwłaszcza oświadczenia nowego pracodawcy - kreującego uprawnienie dla powoda jako osoby trzeciej w rozumieniu art. 393 § 1 KC do domagania się nawiązania z nim ponownie stosunku pracy po rozwiązaniu umowy o pracę w związku z wcześniejszym skutecznym jej wypowiedzeniem. Treść § 6 umowy przedwstępnej musi być oceniona na podstawie art. 58 § 1 KC jako nie- ważne postanowienie umowne, albowiem wyklucza działanie art. 231 KP, co jest nie- dopuszczalne. Dosłowna treść § 6 umowy - nie wymagająca, wbrew zarzutom kasa- cji, dokonywania szczególnych zabiegów interpretacyjnych stosownie do art. 65 § 1 i 2 KC - przewiduje, że nowy pracodawca będzie zwolniony z przejęcia (w trybie art. 231 § 1 KP) tych pracowników, którzy w odpowiednim czasie nie wystąpią do nowego właściciela o przyjęcie ich do pracy w Elektrociepłowni. Przepis art. 231 § 1 KP jest przepisem bezwzględnie obowiązującym. Przejęcie w tym trybie pracowników przez nowego pracodawcę następuje z mocy prawa i nie jest uzależnione od jakichkolwiek czynności pracowników. Nie jest również możliwe uchylenie skutków działania tego przepisu w wyniku czynności prawnej (umowy) pomiędzy dotychczasowym i nowym pracodawcą. Zarzut naruszenia art. 389 KC i art. 393 § 1 KC w związku z art. 300 KP jest w tej sytuacji nieusprawiedliwiony. Podniesiony w kasacji “z ostrożności procesowej” zarzut naruszenia art. 13 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (spo- rządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. - Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) jest nieuzasadniony. Skarżący konstruuje go w ten sposób, że nawet gdyby pełnomocnik powoda nie wskazał podstawy prawnej powództwa, to nie może to obciążać powoda. 9 Jak już wcześniej wspomniano, Sąd Okręgowy nie czynił w stosunku do pełnomocni- ka powoda zarzutu dotyczącego braku wskazania podstawy prawnej powództwa. Chodziło o podstawę faktyczną, której wskazanie jest obowiązkiem strony (art. 187 § 1 pkt 2 KPC), gdyż wyznacza granice rozpoznania sprawy przez sąd (art. 321 KPC i art. 4771 KPC). Art. 13 Konwencji stanowi, że każdy, czyje prawa i wolności zawarte w Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe. Ponieważ pełnomocnik powoda twierdzi, że wskazał podstawę prawną żądania, to znaczy, że w swojej ocenie nie dokonał jako osoba wykonująca funkcje urzędowe naruszeń, o jakich mowa w art. 13 Konwencji. Prawo powoda do wniesienia środka odwoławczego nie zostało w żaden sposób na- ruszone. Z przytoczonych powodów kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 KPC, nie obciążając powo- da kosztami postępowania kasacyjnego. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI