I PKN 489/00

Wyrok z dnia 28 czerwca 2001 r. I PKN 489/00 Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę, jako przewidziana pra- wem czynność zmierzająca do zakończenia stosunku zobowiązaniowego, nie uzasadnia jego odpowiedzialności deliktowej. Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie: SN Roman Kuczyński, SA Kazimierz Josiak (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2001 r. sprawy z po- wództwa Ireny S. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zespołowi Opieki Zdro- wotnej w H. o przywrócenie do pracy i inne roszczenia, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 28 grudnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację; nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz strony po- zwanej. U z a s a d n i e n i e Powódka Irena S. domagała się w pozwie z 9 września 1997r. przywrócenia jej do pracy w Zespole Opieki Zdrowotnej w H. na stanowisko pielęgniarki środowi- skowej w Gminnym Ośrodku Zdrowia w D. oraz zasądzenia na jej rzecz wynagro- dzenia za czas pozostawania bez pracy. W uzasadnieniu swoich żądań powódka twierdziła, że zwolniona została z pracy na podstawie art. 53 KP, chociaż przyczyną jej długotrwałej niezdolności do pracy była choroba zawodowa. Zdaniem powódki, decyzja pracodawcy naruszała przepisy prawa i zasady współżycia społecznego. W toku procesu pełnomocnik po- wódki, zgłosił jako ewentualne żądanie nakazania stronie pozwanej złożenia oświad- czenia woli o ponownym nawiązaniu z powódką stosunku pracy zgodnie z art. 53 § 5 KP i zasądzenia odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za pracę pielęgniarki 2 za okres piętnastu miesięcy. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Hrubieszowie wyrokiem z dnia 8 października 1998 r. oddalił powództwo w całości. Uznał bowiem, że praco- dawca miał prawo rozwiązać z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia w związku z jej niezdolnością do pracy wskutek choroby trwającej ponad 180 dni, zgodnie z art. 53 § 1 pkt 1 lit. b KP. Na podstawie opinii biegłego lekarza specjalisty medycyny pracy Sąd ustalił, że powódka nie odzyskała w ciągu sześciu miesięcy od zwolnienia z pracy zdolności do pracy odpowiadającej jej kwalifikacjom zawodowym. Dlatego przyjął, że nie mogła skutecznie domagać się nawiązania po raz wtóry sto- sunku pracy. Na skutek apelacji powódki Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Lublinie uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do po- nownego rozpoznania z zaleceniem uzupełnienia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia, czy pracodawca nie rozwiązał umowy przedwcześnie i czy powódka rzeczywiście nie jest zdolna do pracy w swoim zawodzie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Hrubieszowie wyrokiem z dnia 10 czerwca 1999 r. zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 2.213,40 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem odsz- kodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, a dalej idące po- wództwo oddalił. Sąd ustalił, że powódka w Zespole Opieki Zdrowotnej w H. była za- trudniona od 4 listopada 1977 r. Najpierw pracowała w Rejonowym Ośrodku Zdrowia w H., a od 1983 r. była pielęgniarką środowiskową w Gminnym Ośrodku Zdrowia w D. Do jej obowiązków należało wykonywanie zabiegów u pacjentów, utrzymywanie z nimi kontaktów, zapewnienie im właściwej opieki pielęgniarskiej. Powódka już w la- tach osiemdziesiątych chorowała i przeszła okresowo na rentę inwalidzką III grupy. Od 1 stycznia 1984 r. do 30 kwietnia 1991 r. była zatrudniona tylko w wymiarze 1/2 etatu. Stan zdrowia powódki ponownie pogorszył się w roku 1996 r. Od 16 lipca 1996 r. do 11 stycznia 1997 r. korzystała ona ze zwolnień lekarskich po rozpoznaniu wiru- sowego zapalenia wątroby „typu C”. Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w H. decyzją z dnia 31 stycznia 1997 r. uznał jej schorzenia za chorobę zawodową. Na- stępnie powódka była nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim od 11 marca 1997 r. do 6 września 1997 r. Jeszcze przed upływem okresu zasiłkowego pracodawca po za- sięgnięciu opinii zakładowych organizacji związkowych pismem z dnia 4 marca 1997 r. rozwiązał z powódką umowę o pracę bez zachowania ustawowego okresu wypo- wiedzenia z powołaniem jako podstawy tej decyzji art. 53 § 1 pkt 1 lit. b KP. Powód- 3 ka, nie zgadzając się ze zwolnieniem jej z pracy, twierdziła, iż odzyskała zdolność do pracy, na dowód czego przedstawiła zaświadczenie lekarza zakładowego stwierdza- jące, że może pracować jako pielęgniarka środowiskowa. Faktycznie powódka nadal była chora. W październiku 1997 r. lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych stwierdził jej całkowitą okresową niezdolność do pracy w związku z zaostrze- niem procesu chorobowego. Ocenę lekarza orzecznika podzielili biegli lekarze spe- cjaliści z zakresu medycyny pracy i chorób wewnętrznych, z których opinii Sąd prze- prowadził dowód. Nawiązując do opinii biegłych pełnomocnik powódki na rozprawie w dniu 8 czerwca 1999 r. - poprzedzającej ogłoszenie wyroku - zgłosił kolejne żąda- nie o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki dozgonnie renty w wysokości „wynagrodzenia pielęgniarek”, gdyby Sąd nie uwzględnił żądań o przywrócenie do pracy lub o nawiązanie stosunku pracy. W świetle powyższych okoliczności faktycz- nych Sąd Rejonowy przyjął, że strona pozwana rozwiązała z powódką umowę o pracę z naruszeniem art. 53 § 1 pkt 1 lit. b KP, bo nie upłynął jeszcze okres pobiera- nia przez nią wynagrodzenia i zasiłku chorobowego za czas niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu, nie uzasadniało to jednak uwzględnienia żądania o przywrócenie do pracy, skoro powódka z uwagi na chorobę nadal nie jest zdolna do podjęcia pracy na stanowisku pielęgniarki. Sąd dał wiarę opiniom biegłych lekarzy i ocenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w październiku 1997 r. stwier- dził całkowitą okresową niezdolność do pracy powódki na dwa lata. Dodatkowo Sąd podkreślił, iż strona pozwana po przekształceniu jej w 1998 r. w Samodzielny Pu- bliczny Zakład Opieki Zdrowotnej ograniczyła zatrudnienie personelu medycznego i pomocniczego i także z tej przyczyny nie byłaby w stanie zaoferować powódce za- trudnienia odpowiadającego jej możliwościom zdrowotnym. Z tych motywów, uznając przywrócenie powódki do pracy za niecelowe, Sąd z urzędu na podstawie art. 56, 45 § 2 i 58 KP zasądził na jej rzecz odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, zaś dalej idące żądania oddalił. Wyrok Sądu Rejonowego zaskarżyła powódka apelacją. Zarzuciła w niej na- ruszenie przepisów prawa materialnego - art. 53 KP i art. 444 § 2 KC oraz sprzecz- ność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału. Wniosła o zmianę orze- czenia Sądu pierwszej instancji przez zasądzenie na jej rzecz odszkodowania w wy- sokości piętnastomiesięcznego wynagrodzenia, jakie pobierałaby po nawiązaniu sto- sunku pracy na stanowisku pielęgniarki, bądź zasądzenie dożywotniej renty „w wyso- kości wynagrodzenia pielęgniarek”. 4 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 28 grudnia 1999 r. oddalił apelację. Uznał, że Sąd pierwszej instancji prawidło- wo uzupełnił postępowanie dowodowe w sprawie i ustalił wszystkie fakty istotne dla jej rozstrzygnięcia. W szczególności na podstawie opinii biegłych lekarzy właściwych specjalności i orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził w sposób niewątpliwy, że powódka po rozwiązaniu umowy o pracę nie od- zyskała zdolności do wykonywania pracy na stanowisku pielęgniarki. Dlatego otrzy- mała z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W tej sytuacji trafnie Sąd Rejonowy przyjął, że niecelowe było przywrócenie powódki do pracy i zasądził na jej rzecz wyłącznie odszkodowanie za naruszenie przez pracodawcę przepisów Kodeksu pracy o rozwiązywaniu umów o pracę. Po- dzielając w pełni ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, Sąd Okręgowy uznał, że przedmiotem sporu w sprawie było rozstrzygnięcie o roszcze- niach powódki wynikających z rozwiązania z nią przez pracodawcę umowy o pracę. Przepisy Kodeksu pracy dokładnie i wyczerpująco określają świadczenia pieniężne, jakie przysługują pracownikowi, z którym pracodawca rozwiązał umowę o pracę bez zachowania ustawowego okresu wypowiedzenia niezgodnie z prawem. Są nimi: wy- nagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie więcej niż za trzy miesiące w razie orzeczenia o przywróceniu do pracy lub odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Wobec treści art. 56 KP żądanie powódki o zasądzenie na jej rzecz odszkodowania w wysokości piętnastomiesięcznego wynagrodzenia za pracę lub renty za rozwiązanie umowy o pracę Sąd Okręgowy uznał za pozbawione podstaw prawnych. W imieniu powódki wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją jej pełnomoc- nik z urzędu. Wniósł o uchylenie wyroku (powinno być o zmianę wyroku) przez uwzględnienie powództwa w całości, bądź o uchylenie orzeczenia Sądu drugiej in- stancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. Kasacja opiera się na obu podstawach wymienionych w art. 3931 KPC: naruszenia prawa materialnego - art. 444 § 2 KC przez błędną jego wykładnię i niezasądzenie na rzecz powódki renty uzupełniającej, pomimo całkowitej utraty zdolności do pracy zarobkowej oraz zmniej- szenia się jej widoków powodzenia na przyszłość oraz naruszenia przepisów postę- powania, to jest art. 328 § 2 KPC przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu orzeczenia podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia. 5 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest zasadna. W sprawie jest poza sporem, że pierwotnie powód- ka domagała się przywrócenia jej do pracy i zasądzenia wynagrodzenia za czas po- zostawania bez pracy w związku z rozwiązaniem z nią przez pracodawcę umowy o pracę bez zachowania ustawowego okresu wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt. 1 lit. b KP. W czasie procesu powódka kilkakrotnie zmieniała powództwo, wystę- pując z nowymi żądaniami: o nakazanie stronie pozwanej nawiązania z nią stosunku pracy i zasądzenie odszkodowania w wysokości piętnastomiesięcznego wynagro- dzenia za pracę albo zasądzenia renty uzupełniającej. Wszystkie te roszczenia - zdaniem powódki - wynikały z tej samej podstawy faktycznej, czyli z rozwiązania z nią umowy o pracę i odmowy ponownego zatrudnienia w charakterze pielęgniarki środowiskowej. Również w uzasadnieniu kasacji wyrażony został pogląd, że „praco- dawca w przypadku niewykonania obowiązku ponownego zatrudnienia pracownika wynikającego z art. 53 § 5 KP winien zrekompensować utratę miejsca pracy i zdro- wia pracownika” właśnie przez wypłatę renty przewidzianej w art. 444 § 2 KC. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Prawo do renty uzupełniającej z art. 444 § 2 KC wynika bowiem z odpowiedzialności deliktowej. Przysługuje ono poszkodowa- nemu w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, jeżeli utracił on cał- kowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość. Rozwiązanie umowy o pracę, jako przewidziana prawem czynność zmierzająca do zakończenia stosunku zobowiązaniowego, nie uzasadnia odpowiedzialności deliktowej pracodawcy. Trafnie więc Sąd drugiej instancji stwierdził, że w razie niezgodnego z prawem rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez zachowania ustawowego okresu wypowiedzenia, przysługują mu wyłącznie roszczenia przewidziane w art. 56 KP. Zgłoszone przez pełnomocnika powódki (tuż przed zamknięciem rozprawy w Sądzie pierwszej instan- cji) żądanie o zasądzenie renty „w wysokości średniego wynagrodzenia pielęgniarek” nie mogło być przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie (o przywrócenie do pracy i roszczenia z tym związane) także dlatego, że nie odpowiadało wymogom procesowym zmiany powództwa. Zgodnie z ustalonym poglądem piśmiennictwa (zob. A. Wiśniewska: Przedmiotowa zmiana powództwa w procesie cywilnym, War- szawa 1986), zmiana powództwa polega na zmianie żądania albo jego podstawy faktycznej lub obu tych elementów łącznie przy założeniu ciągłości postępowania. 6 Nowe żądanie zgłoszone zamiast lub obok pierwotnego nie może opierać się na zu- pełnie innych podstawach: faktycznej i prawnej. Tak właśnie należy traktować żąda- nie zapłaty renty uzupełniającej za utratę zdolności do pracy wskutek choroby zawo- dowej zgłoszone w sprawie. Niezależnie od tego powód, który zmienia powództwo, powinien dokładnie określić swoje żądanie kwotowo i przytoczyć okoliczności fak- tyczne je uzasadniające (art. 193 § 1 i 2 KPC w związku z art. 187 § 1 pkt. 1 i 2 KPC). Wskazane uchybienia formalne decydują o tym, że renty uzupełniającej za utratę zdolności do pracy zarobkowej lub zmniejszenie widoków powodzenia w przy- szłości powódka powinna dochodzić w odrębnym pozwie, w którym dokładnie spre- cyzuje swoje żądanie i należycie przytoczy okoliczności faktyczne adekwatne do zgłoszonego żądania. Oddalenie powództwa w niniejszej sprawie nie stanowi prze- szkody do dochodzenia renty uzupełniającej za rozstrój zdrowia wywołany chorobą zawodową, gdyż nie stwarza stanu powagi rzeczy osądzonej. Podanie w kasacji wy- łącznie naruszenia art. 444 § 2 KC jako podstawy z art. 3931 pkt. 1 KPC powoduje, że kasacja nie może być uwzględniona. Również zarzut naruszenia prawa proceso- wego nie jest trafny. Uzasadnienie wyroku Sądu drugiej instancji odpowiada wymo- gom z art. 328 § 2 KPC. Sąd ten w wystarczający sposób wskazał podstawę faktycz- ną rozstrzygnięcia, odwołując się do prawidłowych ustaleń Sądu Rejonowego, wyja- śnił, dlaczego podzielił przeprowadzoną przez ten Sąd ocenę wiarygodności dowo- dów z opinii biegłych i przytoczył przepisy prawa materialnego decydujące o zasą- dzeniu odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę i odda- lenie pozostałych żądań powódki. Z tych motywów Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji na podstawie art. 39312 KPC. W oparciu o art. 102 KPC Sąd Najwyższy nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz strony pozwanej. ========================================