I PKN 484/98
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 1998 r. rozpatrywał sprawę z powództwa Andrzeja G. i Ryszarda K. przeciwko Domom Towarowym „V.” w W. - Zakładowi w S., dotyczącą ustalenia istnienia stosunku pracy. Sądy niższych instancji, w tym Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich i Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, ustaliły, że powodowie byli zatrudnieni na podstawie umów o pracę, mimo że formalnie zawarto z nimi umowy zlecenia. Kluczowymi argumentami przemawiającymi za tym były: ośmiogodzinny normowany dzień pracy, obowiązek podpisywania list obecności, miesięczne wynagrodzenie oraz wypłacanie dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Sąd Najwyższy oddalił kasację strony pozwanej, która zarzucała naruszenie prawa materialnego (art. 734 i 738 KC, art. 22 § 11 KP) oraz podnosiła kwestię nieistnienia podmiotu prawa. Sąd Najwyższy podkreślił, że o zakwalifikowaniu umowy decyduje sposób jej wykonywania, a nie nazwa. Wskazał, że wypłacanie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych jest jednoznacznym dowodem na istnienie stosunku pracy, gdyż tylko umowa o pracę charakteryzuje się podporządkowaniem pracownika pracodawcy i odrębnym wynagrodzeniem za pracę w godzinach nadliczbowych. Sąd uznał również, że pozwane Domy Handlowe „V.” były pracodawcą w rozumieniu art. 3 KP, nawet jeśli nie posiadały osobowości prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie istnienia stosunku pracy w sytuacjach, gdy strony zawarły umowę cywilnoprawną, a kluczowe znaczenie ma sposób wykonywania pracy, zwłaszcza wypłacanie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych i interpretacji przepisów Kodeksu pracy w kontekście umów cywilnoprawnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz inne cechy wykonywania pracy (normowany dzień pracy, listy obecności, podporządkowanie) świadczą o istnieniu stosunku pracy, nawet jeśli formalnie zawarto umowę cywilnoprawną (umowę zlecenia)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz inne cechy wykonywania pracy, takie jak normowany dzień pracy, listy obecności i podporządkowanie pracodawcy, jednoznacznie świadczą o istnieniu stosunku pracy, niezależnie od nazwy umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że o zakwalifikowaniu umowy jako umowy o pracę decyduje sposób jej wykonywania, a nie nazwa. Kluczowe cechy umowy o pracę, takie jak podporządkowanie pracownika pracodawcy (w zakresie sposobu, miejsca i czasu pracy), obowiązek przestrzegania regulaminu pracy i dyscypliny, a zwłaszcza wypłacanie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, przesądzają o istnieniu stosunku pracy. Umowa zlecenia nie zawiera tych elementów.
Czy jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może być pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jednostka organizacyjna, która zatrudnia pracowników, może być pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy, nawet jeśli nie posiada osobowości prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 3 Kodeksu pracy nie wymaga, aby jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników posiadała osobowość prawną. Fakt, że Domy Handlowe „V.” w W. - Zakład S. kierowane były przez Dyrektora Oddziału i zawierały umowy z pracownikami, potwierdza ich status jako pracodawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Andrzej G. | osoba_fizyczna | powód |
| Ryszard K. | osoba_fizyczna | powód |
| Domom Towarowym „V.” w W. - Zakładowi w S. | spółka | pozwany |
Przepisy (4)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 1996 r.) podkreśla podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy. Sąd wskazał, że nawet przed nowelizacją, istota stosunku pracy polegała na zobowiązaniu pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy za wynagrodzeniem, a kluczowe było podporządkowanie.
k.p. art. 3
Kodeks pracy
Definiuje pracodawcę jako jednostkę organizacyjną, która zatrudnia pracowników. Sąd uznał, że nie wymaga to posiadania osobowości prawnej.
Pomocnicze
k.c. art. 734
Kodeks cywilny
Strona pozwana zarzuciła naruszenie, ale sąd uznał zarzut za bezprzedmiotowy, gdyż strona nie twierdziła, że zleciła powodom dokonanie czynności prawnych ani nie zezwalała na powierzenie wykonania zlecenia osobom trzecim.
k.c. art. 738
Kodeks cywilny
Strona pozwana zarzuciła naruszenie, ale sąd uznał zarzut za bezprzedmiotowy, gdyż strona nie twierdziła, że zleciła powodom dokonanie czynności prawnych ani nie zezwalała na powierzenie wykonania zlecenia osobom trzecim.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wypłacanie dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. • Ośmiogodzinny normowany dzień pracy. • Obowiązek powodów podpisywania list obecności. • Podporządkowanie przełożonym w zakresie sposobu, miejsca i czasu wykonywania pracy. • Obowiązek przestrzegania regulaminu pracy i dyscypliny pracy. • Status pozwanego jako pracodawcy w rozumieniu art. 3 KP, mimo braku osobowości prawnej.
Odrzucone argumenty
Umowy były nazwane umowami zlecenia. • Zarzut naruszenia art. 734 i 738 KC. • Zarzut naruszenia art. 22 § 11 KP (sąd wskazał, że przepis obowiązywał tylko częściowo w spornym okresie, ale istota stosunku pracy była taka sama). • Zarzut wydania orzeczenia wobec nieistniejącego podmiotu prawa.
Godne uwagi sformułowania
O tym, że nie były to umowy cywilnoprawne, ale umowy o pracę świadczą: ośmiogodzinny normowany dzień pracy, obowiązek powodów podpisywania list obecności, wypłacane co miesiąc wynagrodzenie za pracę oraz wypłacanie dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. • O zakwalifikowaniu umowy o świadczenie usług, jako umowy o pracę, decyduje nie nazwa umowy, ale sposób jej wykonywania, a w szczególności realizowanie tych cech, które charakteryzują umowę o pracę i odróżniają tę umowę od innych umów cywilnoprawnych. • Już tylko ten ostatni element wystarczająco przekonuje o łączącym strony stosunku pracy, bo tylko umowa o pracę jest umową podporządkowania pracownika pracodawcy i pracownik nie odpowiada za rezultat pracy, a w sytuacji, gdy istnieje potrzeba wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, otrzymuje za to odrębne wynagrodzenie na podstawie przepisów Kodeksu pracy.
Skład orzekający
Teresa Flemming-Kulesza
przewodniczący
Jerzy Kwaśniewski
sędzia
Maria Mańkowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie istnienia stosunku pracy w sytuacjach, gdy strony zawarły umowę cywilnoprawną, a kluczowe znaczenie ma sposób wykonywania pracy, zwłaszcza wypłacanie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych i interpretacji przepisów Kodeksu pracy w kontekście umów cywilnoprawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa jest interesująca, ponieważ pokazuje, jak sądy patrzą na rzeczywisty charakter stosunku prawnego, a nie tylko na jego formalną nazwę, co jest częstym problemem w relacjach pracodawca-pracownik.
“Umowa zlecenie czy umowa o pracę? Sąd Najwyższy wskazuje kluczowy dowód, który rozwiewa wątpliwości.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.