I PKN 476/00

Wyrok z dnia 20 czerwca 2001 r. I PKN 476/00 Nauczycielowi (także mianowanemu) przeniesionemu w stan nieczynny przysługuje roszczenie o przywrócenie dotychczasowych warunków pracy, a jeżeli stosunek pracy wygasł ze względu na upływ okresu stanu nieczynnego - o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach. Są to roszczenia oparte na innej podstawie faktycznej i prawnej niż roszczenie z art. 20 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.). Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra- wozdawca), Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2001 r. sprawy z po- wództwa Małgorzaty R. przeciwko Szkole Podstawowej w B. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Opolu z dnia 16 marca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kluczborku z dnia 28 grudnia 1999 r. [...] i odrzucił pozew. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 29 lipca 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu oddalił apelację powódki Małgorzaty R. w sprawie o przywró- cenie do pracy przeciwko Szkole Podstawowej w B. od wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Kluczborku z dnia 9 kwietnia 1999 r. [...], oddalającego powództwo. Powódka w dniu 24 grudnia 1998 r. wniosła o uznanie za bezskuteczną decyzji dy- rektora pozwanej szkoły o przeniesieniu w stan nieczynny. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka podjęła pracę w pozwanej Szkole jako nauczyciel od 1 września 1982 r., a 1 września 1985 r. została nauczycielem mianowanym. W okresie od 1 stycznia 1993 r. do 31 sierpnia 1994 r. powódka przebywała na urlopie wychowawczym, a następ- 2 nie od 1 września 1994 r. do 31 sierpnia 1995 r. korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. W okresie od 5 listopada 1997 r. do 31 października 1998 r. przebywała drugi raz na urlopie dla poratowania zdrowia. W dniu 2 listopada 1998 r. powódka zgłosiła się do pracy. Dyrektor wręczyła wówczas powódce pismo o przeniesieniu w stan nieczynny od 15 grudnia 1998 r. Powódka zapoznała się z pismem. Dyrektor pozwanej Szkoły podjęła decyzję o przeniesieniu powódki w stan nieczynny, gdyż nie mogła zapewnić jej godzin nauczania. Sąd drugiej instancji uznał, że przeniesienie powódki w stan nieczynny było prawidłowe pod względem formalnym i uzasadnione okolicznościami wskazanymi w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Wyrok ten uprawo- mocnił się, gdyż kasacja powódki została prawomocnie odrzucona. Powódka pozwem złożonym 5 lipca 1999 r. wniosła o „uznanie wypowiedzenia umowy o pracę i stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy z dniem 14 czerwca 1999 r. za bezskuteczne” oraz przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach. Posta- nowieniem z dnia 20 września 1999 r. Sąd Rejonowy w Kluczborku odrzucił pozew, lecz postanowienie to zostało uchylone przez Sąd drugiej instancji. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 1999 r. Sąd Pracy w Kluczborku powództwo oddalił. Ustalił takie same okoliczności faktyczne, jak w poprzednio rozpoznanej sprawie. Nadto stwierdził, że przywrócenie powódki do pracy byłoby możliwe tylko w czasie trwania stanu nie- czynnego, który jednak upłynął 14 czerwca 1999 r. Pozew jest spóźniony, gdyż wpły- nął po ustaniu zatrudnienia. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z dnia 16 marca 2000 r. [...] oddalił apelację powódki. Stosunek pracy powódki wygasł z mocy prawa z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nie- czynnym w dniu 14 czerwca 1999 r. Można poprzez art. 67 KP rozważać dopusz- czalność korzystania z roszczeń przewidzianych w art. 56 KP. Pozew został jednak złożony z przekroczeniem terminu z art. 264 § 2 KP. Powódka była pracownikiem mianowanym, a przepisy art. 67 KP, 63 KP i 264 KP dotyczą umowy o pracę i jej wy- gaśnięcia, a nie stosunku pracy na podstawie mianowania, co przez art. 67 KP nie pozwala sięgać do roszczeń z art. 56 KP. Prowadzi to do wniosku, że Karta Nauczy- ciela samodzielnie określa roszczenia nauczycieli mianowanych dotyczące wygaś- nięcia stosunku pracy z upływem okresu stanu nieczynnego. Z art. 20 ust. 6 Karty wynika, że wygaśnięcie następuje z mocy prawa. Staje się tak skutkiem uprzedniej decyzji przenoszącej w stan nieczynny i tylko ta decyzja pracodawcy podlega kontroli w zakresie zgodności z prawem. Sądowa kontrola tej decyzji w aspekcie żądania 3 uznania za bezskuteczne przeniesienia w stan nieczynny odbyła się już w prawo- mocnie zakończonej sprawie. Zdaniem Sądu drugiej instancji podstawę prawną przywrócenia powódki do pracy mógł stanowić art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela. Jed- nak roszczenie to mogło być zgłoszone tylko w czasie trwania stanu nieczynnego. Powódka wniosła powództwo już po wygaśnięciu stosunku pracy. Wyrok ten zaskarżyła kasacją powódka, która zarzuciła naruszenia prawa przez niewłaściwe zastosowanie art. 20 Karty Nauczyciela i art. 264 § 2 KP. Powódka wywiodła, że zachowując ustawowy termin od dnia powiadomienia jej o wygaśnięciu stosunku pracy zwróciła się z pozwem o przywrócenie do pracy i uznanie wypowie- dzenia umowy o pracę oraz stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy z dniem 14 czerwca 1999 r. za bezskuteczne. Zdaniem powódki, skoro toczący się proces nie był zakończony prawomocnym wyrokiem, to „nie było mowy o wygaśnięciu umowy”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm. w brzmieniu, które miało za- stosowanie w sprawie) w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w peł- nym wymiarze zajęć, dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy. Strona pozwana przeniosła powódkę w stan nieczynny, co zostało przez nią zakwestionowane powództwem o uznanie tego przeniesienia za bezskuteczne. Karta Nauczyciela nie przewiduje żad- nych konkretnych roszczeń dotyczących przeniesienia w stan nieczynny. Dlatego zgodnie z jej art. 91c w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nie uregulo- wanych przepisami tej ustawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy, a spory o roszczenia ze stosunku pracy nauczycieli, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, rozpatrywane są przez sądy pracy. W orzecznictwie został przedstawiony po- gląd, że przeniesienie w stan nieczynny z naruszeniem art. 20 ust. 1 Karty Nauczy- ciela rodzi roszczenie o dopuszczenie do pracy (wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r., I PKN 110/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 7, poz. 205). Skład rozpoznający niniejszą sprawę uważa, że raczej należy w tym zakresie zastosować odpowiednio art. 45 § 1 KP w związku z art. 42 § 1 KP i uznać, że w takiej sytuacji przysługuje nauczycielowi 4 roszczenie o przywrócenie dotychczasowych warunków pracy. Przeniesienie w stan nieczynny jest bowiem szczególną czynnością prawną, w wyniku której w drodze jednostronnego oświadczenia pracodawcy dochodzi do istotnej zmiany warunków pracy na niekorzyść nauczyciela. Zgodnie z art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela nauczy- ciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadnicze- go oraz innych świadczeń pracowniczych do czasu rozwiązania stosunku pracy. Sto- sunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym. Zgodnie więc ze stosowanym odpowied- nio art. 45 § 1 KP, jeżeli w toku postępowania o przywrócenie poprzednich warunków pracy dojdzie do wygaśnięcia stosunku pracy, sąd pracy powinien orzec o przywró- ceniu do pracy na poprzednich warunkach (reaktywować stosunek pracy). Do takiego samego wniosku prowadzi zresztą też inna możliwość odpowiedniego zastosowania art. 56 w związku z art. 67 KP. Dotyczy to zarówno nauczycieli umownych, jak i mia- nowanych. Stosowanie tych przepisów do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę jest dość oczywiste. Natomiast do nauczycieli mianowanych należy je stosować także przez odesłanie z art. 91c Karty Nauczyciela. Istotne jest jednak, że z tych przepisów wynika (zarówno w aspekcie materialnoprawnym, jak i proceso- wym) określenie roszczeń, których można dochodzić (o których orzeka sąd pracy). Bez względu na sformułowanie powództwa sąd pracy powinien do czasu trwania sto- sunku pracy w stanie nieczynnym orzekać o przywróceniu dotychczasowych warun- ków pracy, a po wygaśnięciu tego stosunku pracy o przywróceniu do pracy na po- przednich warunkach. Jeżeli więc nauczyciel kwestionuje zgodność z prawem prze- niesienia go w stan nieczynny, a w toku postępowania stosunek pracy wygasa, to mamy do czynienia z tym samym powództwem, zarówno ze względów przedmioto- wych (podstawa faktyczna i prawna rozstrzygnięcia), jak i podmiotowych. W poprzed- niej sprawie powódka kwestionowała prawidłowość przeniesienia jej w stan nieczyn- ny, a w toku tego postępowania, tj. przed wyrokiem Sądu drugiej instancji (art. 316 § 1 KPC), stosunek pracy wygasł w wyniku upływu okresu stanu nieczynnego. W ten sposób między tymi samymi stronami uprawomocnił się wyrok oddalający powódz- two, którego podstawą była ocena zgodności z prawem przeniesienia w stan nie- czynny, a także wygaśnięcia stosunku pracy w wyniku upływu okresu tego stanu. Uprawomocnienie oddalenia powództwa oznaczało więc zarówno rozstrzygnięcie w przedmiocie ewentualnego przywrócenia poprzednich warunków pracy, jak i przy- wrócenia do pracy na poprzednich warunkach (bez względu na to jak powódka for- 5 mułowała swoje roszczenia). To rozstrzygnięcie korzysta z powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 366 KPC, a więc w momencie wniesienia powództwa w rozpatry- wanej sprawie występowała negatywna przesłanka procesowa określona w art. 199 § 1 pkt 2 KPC i pozew powinien być odrzucony (por. uzasadnienie wyroku z dnia 1 lutego 2000 r., I PKN 513/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 12, poz. 413). Jak się wydaje rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji uchylające postanowienie o odrzuceniu pozwu wynikało z oceny, iż być może powódka dochodzi roszczenia z art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolejności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nie określony lub na okres, na który została zawarta umowa, w tej sa- mej szkole, na tym samym lub innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji. W czasie trwania stanu nieczynnego nauczy- ciel ma więc prawo domagać się przywrócenia do pracy (w istocie przywrócenia po- przednich warunków pracy), jeżeli są spełnione przesłanki tego przepisu. Jest to jed- nakże całkiem inne roszczenie niż domaganie się przywrócenia poprzednich warun- ków pracy z uwagi na kwestionowanie przesłanek przeniesienia w stan nieczynny. Wynika to przede wszystkim z innej podstawy faktycznej tego roszczenia. Takiego roszczenia powódka w niniejszej sprawie nie dochodziła. W dalszym ciągu kwestio- nowała ona bowiem prawidłowość przeniesienia jej w stan nieczynny, a następnie oceny, że stosunek pracy wygasł. Zarówno ze względu na podstawę faktyczną rosz- czenia, jak i jego rodzaj, powódka dochodziła przywrócenia do pracy ze względu na niezgodność z prawem przeniesienia jej w stan nieczynny (następnie oceny wyga- śnięcia stosunku pracy). Taka sprawa (o takie roszczenie z tej samej podstawy i mię- dzy tymi samymi stronami) została już jednak prawomocnie rozstrzygnięta. Sąd Naj- wyższy z urzędu stwierdza więc, że zarówno w postępowaniu przed Sądem pierw- szej, jak i drugiej instancji wystąpiła nieważność postępowania określona w art. 379 pkt 3 KPC, którą uwzględnia w postępowaniu kasacyjnym z urzędu (art. 39311 KPC). Prowadzi to zgodnie z art. 378 § 2 w związku z art. 391 KPC do uchylenia wy- roków Sądów obu instancji i odrzucenia pozwu. Nie jest to rozstrzygniecie na nieko- rzyść strony skarżącej (por. postanowienie z dnia 21 lutego 1997 r., I PKN 19/97, OSNAPiUS 1997 r. nr 23, poz. 466; postanowienie z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 34/96, OSNAPiUS 1997 r. nr 13, poz. 237). ========================================