I PKN 464/98

Wyrok z dnia 1 grudnia 1998 r. I PKN 464/98 Jeżeli pracodawca może spełniać świadczenie pieniężne w formie ryczał- tu, to ryczałt ten powinien odpowiadać choćby w przybliżeniu świadczeniu, które przysługuje pracownikowi na ogólnych zasadach. Przewodniczący: SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 1998 r. sprawy z powództwa Jacka W. przeciwko Krzysztofowi K. prowadzącemu Zakład Wyrobów Cukierniczych "M." w P. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 10 czerwca 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu- Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 26 stycznia 1998 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Pozna- niu oddalił powództwo Jacka W. przeciwko Krzysztofowi K. prowadzącemu Zakład Wyrobów Cukierniczych "M." w P. o zapłatę kwoty 10 056 zł z odsetkami, jako rów- nowartości 5.712 marek niemieckich, które zdaniem powoda były mu należne z tytułu diet za 24 podróże służbowe za granicę. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrud- niony u pozwanego jako kierowca. W 1996 r. odbył 24 podróże za granicę wspólnie z innymi kierowcami - Jackiem S. i Andrzejem K. Kierowcy otrzymywali na wyjazd pewne kwoty marek, z których pokrywali koszty wyjazdu, w tym między innymi koszty paliwa. Ponadto otrzymywali diety, których odbioru nie potwierdzali na piśmie. Sąd uznał, że powód otrzymywał diety z tytułu wyjazdów zagranicznych w formie zaliczki według § 15 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z 2 tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (M.P. Nr 34, poz. 346 ze zm.), a po- przednio zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 grudnia 1994 r. w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju (M.P. z 1995 r. Nr 1, poz. 10 ze zm.). Sąd Rejonowy nie dał wiary powodowi, aby na 24 podróże służbowe do Belgii i Francji nie otrzymał żadnych diet, utrzymywał się samodzielnie i nie upominał się o pieniądze. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, wyro- kiem z dnia 10 czerwca 1998 r. [...] oddalił apelację powoda od tego wyroku. Sąd drugiej instancji uznał za prawidłowe ustalenie, że powód otrzymywał diety w formie zaliczek w kwocie 900 zł miesięcznie. Uznał za bezzasadny zarzut, że zaliczki te były zbyt niskie. Zdaniem Sądu drugiej instancji przedmiotem postępowania było ustalenie "czy pozwany dokonywał należnych powodowi wypłat z tytułu diet za podróże służ- bowe, a nie ich wysokość. Dopiero po przyjęciu, że należne powodowi diety nie zos- tały wypłacone, sąd władny był ustalić ich wysokość". Od tego wyroku kasację złożył powód. Zarzucił naruszenie art. 378 § 2 w związku z art. 217 § 2 KPC, art. 224 KPC i art. 233 KPC przez niewyjaśnienie ile dni powód faktycznie przebywał w delegacji i w jakich krajach oraz jakie z tego tytułu powinien otrzymać diety. Zarzucił zaniechanie przeprowadzenia dopuszczonego do- wodu z wywiadu w agencji celnej (art. 240 KPC) oraz przekroczenie granic swobod- nej oceny dowodów przez dokonanie ustaleń pozostających w sprzeczności z mate- riałem dowodowym, a także niedostateczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku (art. 328 § 2 KPC). Powód wywiódł, że przedstawił zestawienie dni pobytu za granicą i Sąd dopuścił dowód z dokumentów dotyczących załadunku towarów i odpraw cel- nych. Jednakże dowodu tego nie przeprowadził. Zdaniem powoda z tytułu diet w każdym miesiącu należała mu się inna kwota. Wobec tego nie można uznać, aby jego roszczenie zaspokajała kwota 900 zł miesięcznie. Pozwany wniósł o oddalenie kasacji i przyznanie kosztów postępowania. Wy- wiódł, że wypłacał powodowi diety w formie zaliczki, co zwalniało Sądy od badania, czy wysokość wypłaconych świadczeń była prawidłowa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczących prawidłowości doko- nania ustaleń, że powód otrzymywał "zaliczkę" na poczet diet w kwocie 900 zł mie- 3 sięcznie nie jest słuszny. W tym zakresie Sąd drugiej instancji zaakceptował ustale- nia poczynione przez Sąd pierwszej instancji. Ustalenia te zostały dokonane po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego i Sąd pierwszej ins- tancji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego oraz wskazał na jakich do- wodach w tym zakresie się oparł. Sąd Rejonowy szczegółowo wyjaśnił, dlaczego po- czynił takie ustalenia, a zwłaszcza dlaczego w tym zakresie odmówił wiary powodo- wi. Ocena ta mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i nie została w ka- sacji podważona (art. 233 § 1 KPC). Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 217 § 2, art. 240 § 1 i 328 § 2 KPC, gdyż Sąd drugiej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, w których brak było ustaleń dotyczących istotnych elementów niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dla oceny, jakie ustalenia są niezbędne dla wydania orzeczenia, konieczna jest ocena wstępna stanu prawnego. W tym zakresie analiza dokonana przez Sądy obu instancji nie jest dostatecznie wnikliwa i zawiera częścio- wo nieprawidłowe stwierdzenia. Zgodnie z § 3 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należno- ści przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (M.P. Nr 34, poz. 346 ze zm.), a poprzednio zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 grudnia 1994 r. w sprawie diet i innych należności z tytułu podró- ży służbowych poza granicami kraju (M.P. z 1995 r. Nr 1, poz. 10 ze zm.) z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, pracownikowi przysługiwały w okresie, któ- rego dotyczy roszczenie, diety oraz zwrot kosztów przejazdów, dojazdów, usług ba- gażowych, noclegów i innych wydatków. Powód dochodził roszczenia tylko w zakre- sie diet. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego zarządzenia dieta przeznaczona jest na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki. Wysokość diety na dobę podróży służ- bowej określa załącznik do zarządzenia, z różnymi możliwościami jej podwyższenia. Zasadą było więc, że wysokość otrzymywanej przez pracownika diety była zależna od czasu trwania podróży służbowej. Przepis § 15 zarządzenia, na który powołały się Sądy, jak również strony, nie dotyczy diet. Możliwość otrzymania zaliczki dotyczy bowiem tylko kosztów podróży i pobytu poza granicami. Zresztą wypłacanie zaliczki nie zwalniałoby pracodawcy od obowiązku ewentualnego wyrównania świadczenia, gdyby okazało się, że zaliczka była za niska. Do powoda mógł natomiast być stoso- wany § 14 ust. 1 zarządzenia, który stanowił, że między innymi, pracownikom obsłu- gującym pojazdy samochodowe, odbywającym wielokrotne podróże służbowe za 4 granicę, przysługuje ryczałt w walucie obcej na pokrycie kosztów wyżywienia i innych drobnych wydatków (a więc możliwe było wypłacania ryczałtu za diety). Ryczałt ten powinien być ustalony na każdy dzień (dobę) lub za czas pobytu za granicą, nie- zbędny do wykonania określonego zadania (§ 14 ust. 2). Już z tego wynika, że jeżeli powód otrzymywał ryczałt zamiast należnych diet, to powinien on być ustalony od- powiednio do czasu trwania podróży służbowych. Zresztą należy uznać, że zawsze w prawie pracy, jeżeli pracodawca może spełniać określone świadczenie pieniężne w formie ryczałtu, to nie może być on ustalony dowolnie, lecz powinien odpowiadać choćby w przybliżeniu świadczeniu, które przysługuje pracownikowi na ogólnych za- sadach. Przykładem takiej regulacji jest art. 134 § 3 KP, który pozwala na świadcze- nie ryczałtu w miejsce dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Ryczałt taki musi jednak odpowiadać przewidywanemu wymiarowi pracy w tych godzinach. Zas- tąpienie określonego świadczenia ryczałtem znacznie odbiegającym od świadczenia należnego na ogólnych zasadach jest nieprawidłowe i nie pozbawia pracownika roszczenia o ewentualne wyrównanie należności (por. wyrok z dnia 24 kwietnia 1979 r., I PRN 42/79, Biuletyn Generalnej Prokuratury 1979 r. nr 11, s. 21; wyrok z dnia 12 stycznia 1977 r., I PRN 107/76, OSNCP 1977 r. z. 9, poz. 171; wyrok SA w Warsza- wie z dnia 29 grudnia 1995 r., III APr 71/95, OSA 1996 nr 11-12, poz. 34). Dlatego zgodnie z art. 39313 § 1 KPC należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy pozos- tawieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 KPC). ========================================