I PKN 458/98
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła pracownika, który domagał się ustalenia istnienia stosunku pracy, mimo zawarcia umowy nazwanej umową zlecenia. Pracownik twierdził, że faktycznie wykonywał pracę inseminatora, a umowa ta powinna być traktowana jako umowa o pracę. Sąd Rejonowy ustalił, że choć umowę zawarł powód, to faktycznie obowiązki wykonywał jego ojciec, a powód pełnił jedynie funkcje pomocnicze. Sąd Wojewódzki podtrzymał to rozstrzygnięcie, podkreślając, że kluczowym elementem stosunku pracy jest osobiste świadczenie pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Sąd Najwyższy oddalił kasację pracownika, wyjaśniając, że możliwość powierzenia wykonania zlecenia osobie trzeciej jest dopuszczalna w umowie zlecenia (art. 738 § 1 KC), ale niedopuszczalna w umowie o pracę (art. 22 § 1 KP). Sąd podkreślił, że brak osobistego świadczenia pracy przez powoda, mimo formalnego zawarcia umowy, wyklucza istnienie stosunku pracy. Sąd Najwyższy uznał również, że Sąd Wojewódzki prawidłowo ocenił stan faktyczny i nie naruszył przepisów proceduralnych, a zarzuty kasacji dotyczące naruszenia prawa materialnego były bezzasadne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozróżnienie między umową o pracę a umową zlecenia, zwłaszcza w kontekście osobistego świadczenia pracy i możliwości korzystania z zastępcy.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie faktyczne wykonywanie pracy przez inną osobę niż formalny zleceniobiorca było kluczowe dla rozstrzygnięcia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy klauzula pozwalająca na wykonywanie usług przez osobę trzecią (zastępcę) jest dopuszczalna w umowie o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka klauzula jest niedopuszczalna w umowie o pracę, w przeciwieństwie do umów typu zlecenie.
Uzasadnienie
Umowa o pracę wymaga osobistego świadczenia pracy przez pracownika, co jest jej fundamentalną cechą. Umowy zlecenia dopuszczają możliwość powierzenia wykonania zlecenia osobie trzeciej, o ile wynika to z umowy, zwyczaju lub okoliczności, a nawet zezwalają na szersze odstępstwa przy świadczeniu czynności faktycznych.
Czy faktyczne wykonywanie pracy przez ojca pracownika, podczas gdy umowa była zawarta z pracownikiem, może stanowić podstawę do ustalenia istnienia stosunku pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli pracownik pełnił jedynie funkcje pomocnicze, a główny ciężar pracy wykonywał jego ojciec, nie można mówić o osobistym świadczeniu pracy przez pracownika, co jest warunkiem nawiązania stosunku pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe znaczenie ma faktyczny sposób realizacji zobowiązania. Skoro powód nie wykonywał osobiście pracy inseminatora, a jedynie pomagał ojcu, który faktycznie wykonywał te czynności, to nie można było uznać, że strony nawiązały stosunek pracy.
Czy zasady współżycia społecznego (art. 8 KP) mogą stanowić podstawę do korekty oceny prawnej stanu faktycznego w sytuacji nietypowych okoliczności zawarcia i rozwiązania umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasady współżycia społecznego jako klauzula generalna służą ochronie przed nadużyciem prawa podmiotowego i nie stanowią samodzielnego źródła roszczenia procesowego, zwłaszcza gdy odpadły skonkretyzowane przesłanki z art. 22 § 1 KP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Wojewódzki nie mógł korygować oceny prawnej przez pryzmat art. 8 KP, ponieważ przepis ten nie stanowi źródła roszczenia procesowego, a podstawą oceny stosunku pracy jest art. 22 § 1 KP.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bogusław T. | osoba_fizyczna | powód |
| Stacja Hodowli i Unasieniania Zwierząt w Ł. | instytucja | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
KP art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Pomocnicze
KC art. 738 § § 1
Kodeks cywilny
Przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności.
KC art. 750
Kodeks cywilny
Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
KP art. 8
Kodeks pracy
Nie można czynić ze swego podmiotowego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem tego prawa; nie można podejmować działań mających na celu udaremnienie lub ograniczenie uprawnień pracowniczych.
KPC art. 381
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji może dopuścić dowód z zeznań świadków lub stron tylko wtedy, gdy nie było to możliwe w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.
KPC art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
KPC art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a w miarę potrzeby wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
KPC art. 39311
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji; bierze pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania.
KPC art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
KP art. 124 § § 1
Kodeks pracy
Pracownik, któremu powierzono mienie pracodawcy, obowiązany jest do jego ochrony.
KP art. 645 § § 1
Kodeks pracy
Jeżeli przyjmujący zamówienie dopuścił się zwłoki, sąd może zezwolić zamawiającemu na odstąpienie od umowy bez oznaczenia dodatkowego terminu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o pracę wymaga osobistego świadczenia pracy. • Możliwość powierzenia wykonania zlecenia osobie trzeciej jest dopuszczalna w umowie zlecenia, ale nie w umowie o pracę. • Faktyczne wykonywanie pracy przez ojca pracownika, a nie przez niego samego, wyklucza istnienie stosunku pracy. • Zasady współżycia społecznego nie stanowią samodzielnego źródła roszczenia procesowego w tym kontekście.
Odrzucone argumenty
Umowa zlecenia powinna być traktowana jako umowa o pracę ze względu na podporządkowanie, kontrolę i dyspozycyjność pracownika. • Nietypowe okoliczności zawarcia i rozwiązania umowy obligowały sąd do korekty oceny prawnej przez pryzmat zasad współżycia społecznego. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 233 § 1 i art. 328 § 2 KPC) przez pominięcie treści umowy i brak uzasadnienia.
Godne uwagi sformułowania
Możliwa w umowach typu zlecenie klauzula wykonywania usług przez osobę trzecią - zastępcę (art. 738 § 1 w związku z art. 750 KC), jest niedopuszczalna w umowie o pracę (art. 22 § 1 KP). • Przedmiotem zobowiązania ze stosunku pracy jest zgodnie z art. 22 § 1 KP osobiste wykonywanie rodzajowo określonej pracy na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. • Sądy obu instancji słusznie przy tym uznały, że rozstrzygające znaczenie dla wspomnianej oceny ma w razie wątpliwości nie tyle nazwa i treść umowy, ile faktyczny sposób realizacji danego zobowiązania. • Od zasady osobistego wykonania zlecenia (...) prawodawca dopuszcza (...) szerokie odstępstwa, a trzeba pamiętać, że do umów o świadczenie usług nie uregulowanych innymi przepisami stosuje się przepisy o zleceniu w sposób „odpowiedni” (...). • Klauzula zezwalająca na posługiwanie się zastępcą nie jest natomiast możliwa przy umowie o pracę, która nie dopuszcza wyjątków od zasady osobistego wykonywania umówionej pracy.
Skład orzekający
Andrzej Kijowski
przewodniczący-sprawozdawca
Jerzy Kwaśniewski
sędzia
Jadwiga Skibińska-Adamowicz
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozróżnienie między umową o pracę a umową zlecenia, zwłaszcza w kontekście osobistego świadczenia pracy i możliwości korzystania z zastępcy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie faktyczne wykonywanie pracy przez inną osobę niż formalny zleceniobiorca było kluczowe dla rozstrzygnięcia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa ilustruje kluczowe różnice między umową o pracę a umową zlecenia, co jest częstym problemem w praktyce. Wyjaśnia, dlaczego osobiste świadczenie pracy jest tak istotne i jak sądy podchodzą do prób obejścia tego wymogu.
“Czy praca wykonywana przez ojca może być Twoją pracą? Sąd Najwyższy wyjaśnia różnicę między umową o pracę a zleceniem.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.