I PKN 455/97

Wyrok z dnia 6 marca 1998 r. I PKN 455/97 Zgodne z prawem i uzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 KP wypowie- dzenie umowy o pracę nie może być uznane za bezprawne w sytuacji, gdy nie nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia u pracodawcy dokonującego zmian orga- nizacyjnych i powołującego się na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria Mańkowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 1998 r. sprawy z powództwa Remigiusza R. przeciwko Muzeum [...] „W.” w W. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 26 czerwca 1997 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Krakowa Nowej Huty w Krakowie z dnia 25 marca 1997 r. [...]. U z a s a d n i e n i e Remigiusz R. domagał się początkowo uznania wypowiedzenia umowy za bezskuteczne, a następnie przywrócenia do pracy. Strona pozwana Muzeum [...] „W.” w W. wniosła o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Krakowa Nowej Huty wyrokiem z dnia 25 marca 1997 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że Kopalnia S. w W. wypowiedziała stro- nie pozwanej umowę o wspólnej obsłudze ruchu turystycznego ze skutkiem na ko- niec 1996 r. Konsekwencją tego było dokonanie w pozwanym Muzeum zmian orga- 2 nizacyjnych w celu zapewnienia obsługi ruchu turystycznego. Powołano komisję dla przeanalizowania stanu zatrudnienia pod kątem nowych zadań stojących przed poz- wanym. Komisja zdecydowała, między innymi, że pewne stanowiska zostaną zlikwi- dowane. Poszukiwano wśród pracowników osób, które mogłyby zostać przeniesione do nowo powstałego biura obsługi turystów. Chodziło o osoby ze znajomością języ- ków obcych, obsługi komputera, zasad finansowo-księgowych, jak również z prakty- ką w organizowaniu ruchu turystycznego. Okazało się, że brak jest odpowiedniej liczby pracowników o takich kwalifikacjach i zaszła konieczność poszukiwania pra- cowników poza zakładem pracy. Wśród zlikwidowanych stanowisk znalazło się sta- nowisko powoda. Powód nie miał kwalifikacji do pracy w biurze obsługi turystów. Nie był też pracownikiem dyspozycyjnym, gdyż w 1995 i 1996 roku przebywał na wielo- miesięcznych zwolnieniach lekarskich. Pracodawca zawiadomił dwa działające u niego związki zawodowe o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę wo- bec likwidacji jego stanowiska. Związki nie wypowiedziały się w tej sprawie. Powód otrzymał 24 października 1996 r. pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. Jako przyczynę wskazano reorganizację Muzeum spowodowaną zmianą obsługi ruchu turystycznego. Powołano też ustawę o tzw. zwolnieniach gru- powych. Stanowisko powoda zlikwidowano ostatecznie 1 stycznia 1997 r. Praco- dawca nie ma możliwości zatrudnienia powoda na innym stanowisku, natomiast w dalszym ciągu poszukuje pracowników do pracy w biurze obsługi turystów. Zdaniem Sądu Rejonowego wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie naruszało żadnego przepisu prawnego i było uzasadnione. Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Naj- wyższego, zgodnie z którym likwidacja stanowiska pracy na skutek zmiany struktury organizacyjnej zakładu pracy powodująca zmniejszenie zatrudnienia, uzasadnia zwolnienie pracownika zatrudnionego na tym stanowisku. Sąd Pracy rozważał rosz- czenia powoda w płaszczyźnie art. 45 KP. Powód wniósł apelację od tego wyroku. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 26 czerwca 1997 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że przy- wrócił powoda Remigiusza R. do pracy w Muzeum [...] „W.” w W. Sąd Wojewódzki podniósł, że strona pozwana dokonując wypowiedzenia powołała się na ustawę z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (...). Zdaniem tego Sądu, same zmiany organi- zacyjne, nie powodujące zmniejszenia zatrudnienia, nie dają podstawy do rozwiąza- 3 nia stosunku pracy „w trybie” tej ustawy. Likwidacja stanowiska bez zmniejszenia zatrudnienia również nie uzasadnia zastosowania tej ustawy. Strona pozwana nie zaprzeczyła, że nie doszło u niej do zmniejszenia zatrudnienia, a przeciwnie zatrud- niono nowych pracowników, nie proponując powodowi nowych warunków pracy. Pozwane Muzeum wniosło kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut naru- szenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmia- nie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Kasacja zawiera wnio- sek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoz- nania. Zdaniem wnoszącego kasację, jedyną i wyłączną przyczyną wypowiedzenia była likwidacja stanowiska powoda, co jest zgodne z art. 10 ust. 1 powołanej ustawy. Sąd drugiej instancji bezpodstawnie uznał, że nie nastąpiło zmniejszenie zatrudnie- nia. W ciągu trzech kwartałów 1996 r. zatrudniano 98 osób, a w końcu roku (po do- konaniu wypowiedzenia) 97 osób. Natomiast zatrudnienie nowych osób w styczniu 1997 r. po prawie trzech miesiącach od podjęcia decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę z powodem, której celem było zmniejszenie zatrudnienia „nie mogło mieć wpływu na zmianę rozwiązania umowy z pozwanym”. Powód wniósł o „odrzucenie w całości kasacji strony pozwanej”, ponieważ „kasacja ta w całości odbiega od prawdy”. Na rozprawie przed Sądem Najwyższym oświadczył, że jego obowiązki rozdzielono pomiędzy innych pracowników. Sad Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest uzasadniona. Nie może zostać zaakceptowany pogląd Sądu Wojewódzkiego sprowadzający się do tego, że wypowiedzenie uznane za uzasadnione i zgodne z prawem na pods- tawie przepisów ogólnych (Kodeksu pracy) może być uznane za sprzeczne z pra- wem wobec niespełnienia przesłanki zmniejszenia zatrudnienia, wymaganej - zda- niem tego Sądu - do indywidualnego rozwiązania umowy o pracę na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. W zakresie indywidualnych zwolnień ustawa o tzw. zwolnieniach grupowych miała na celu ich ułatwienie (w razie zaistnienia określonych przesłanek ekonomicznych), a nie utrudnienie. Wyraźnie jest to widoczne w odniesieniu do pracowników szczególnie chronionych przed rozwiązaniem stosunku 4 pracy (art. 10 ust. 3). Problem, czy zmniejszenie zatrudnienia jest przesłanką zwol- nienia indywidualnego był kontrowersyjny w orzecznictwie. Sąd Wojewódzki powołał się na wyrok Sądu Najwyższego dotyczący zwolnień grupowych. Z przedstawionej w nim tezy wynika jedynie, że dopuszczalne jest stosowanie ustawy, jeżeli zmniejsze- nie zatrudnienia jest skutkiem - choćby nie zamierzonym - zmian organizacyjnych. Chodzi więc o relację zmian organizacyjnych do zmniejszenia zatrudnienia, a nie o przesłanki dopuszczalności indywidualnego zwolnienia. Natomiast w uchwale z dnia 14 grudnia 1994 r., I PZP 52/94 (OSNAPiUS 1995 nr 9 poz. 197) Sąd Najwyższy przyjął, że zmniejszenie zatrudnienia jest warunkiem nabycia prawa do odprawy pie- niężnej z art. 8 ustawy, w przypadku indywidualnego zwolnienia pracownika na pods- tawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 tej ustawy. Trzeba jednakże zwrócić uwagę, że przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego nie była dopuszczalność wypowiedzenia, a jedynie prawo do odprawy, czyli inny problem niż ten, który jest analizowany w rozpoznawanej sprawie. Przesłanka zmniejszenia zatrudnienia była kontrowersyjna w orzecznictwie tylko w kontekście prawa do odprawy. Zmniejszenie zatrudnienia - jako skutek zmian organizacyjnych - jest istotne dla rozważenia zgod- ności z prawem (na gruncie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.) zwolnień grupowych. Zmniejszenie zatrudnienia nie może być jednak rozważane jako przesłanka uzasad- niająca wypowiedzenie umowy o pracę. Wypowiedzenie jest uzasadnione w rozu- mieniu art. 45 § 1 KP, gdy spowodowane zostało zmianami organizacyjnymi praco- dawcy. Rozważanie spełnienia przesłanki zmniejszenia zatrudnienia było zbędne i dlatego zostały naruszone wskazane w kasacji przepisy, co powoduje konieczność jej uwzględnienia i orzeczenia reformatoryjnego, zgodnie z art. 393 15 KPC. W myśl tego przepisu Sąd Najwyższy był związany ustalonym stanem faktycznym sprawy, zatem bezprzedmiotowe było rozważanie, czy w rzeczywistości nastąpiło zmniejsze- nie zatrudnienia u pozwanego pracodawcy. ========================================