I PKN 454/98

Wyrok z dnia 24 listopada 1998 r. I PKN 454/98 Powstanie w kasie fiskalnej braku nawet niewielkiej kwoty pieniężnej, je- żeli nie było następstwem błędu kasjerki obsługującej taką kasę, może być uznane za ciężkie naruszenie podstawowego obowiązku pracowniczego dba- łości o mienie pracodawcy (art. 52 § 1 pkt 1 w związku z art. 100 § 2 pkt 4 KP). Przewodniczący: SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 1998 r. sprawy z po- wództwa Małgorzaty M. przeciwko Irenie O. i Danucie A. - Sklep Spożywczy w K. o przywrócenie do pracy na skutek kasacji strony pozwanej, od wyroku Sądu Woje- wódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 10 marca 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu- Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka Małgorzata M. wystąpiła z powództwem przeciwko Irenie O. i Danu- cie A. - Sklep Ogólnospożywczy w K. o przywrócenie do pracy na stanowisku sprze- dawcy i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w wysokości 400 zł miesięcznie w granicach do dwóch miesięcy z ustawowymi odsetkami oraz zasądzenie 200 zł tytułem bezprawnie potrąconego wynagrodzenia. Pozwane wniosły o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Katowicach wyrokiem z dnia 8 września 1997 r. zasądził od pozwanych na rzecz powódki 200 zł tytułem reszty wynagrodzenia za styczeń 1997 r. i w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd ustalił, że strony za- warły 2 stycznia 1996 r. umowę o pracę na czas nieokreślony, zgodnie z którą za- 2 trudniono powódkę na stanowisku sprzedawcy w sklepie ogólnospożywczym pozwa- nych. W ciągu tygodnia powódka obsługiwała stoisko z pieczywem, a w niedzielę także stoisko spożywcze. Dnia 29 października 1996 r. na stoiskach zainstalowano kasy fiskalne z czytnikami kodów kreskowych. Powódkę i pozostałych sprzedawców przeszkolono w zakresie obsługi kas fiskalnych. Pracownik obsługujący kasę miał do niej klucz. W dniu 25 stycznia 1997 r. po zakończeniu pracy współwłaścicielka sklepu Irena O. sprawdziła zapisany w kasach stan sprzedaży z rzeczywistym stanem kasy, to jest znajdującą się w niej gotówką. Raport kasowy porównany w obecności po- wódki wykazał, że w kasie powinno znajdować się o 199,90 zł. więcej. Powódka wy- płaciła tego dnia trzy wypłaty na łączną kwotę 790 zł. W związku z tym w kasie po- winno zostać 210,17 zł, a w rzeczywistości zostało 10,27 zł. Powódka zajmowała się tego dnia tylko sprzedażą pieczywa. Z dniem 27 stycznia 1997 r. pozwane rozwiązały z powódką umowę o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 KP uzasadniając to przy- właszczeniem przez powódkę kwoty 200 zł w dniu 25 stycznia 1997 r. Pozwane po- trąciły z wynagrodzenia powódki za styczeń 1997 r. kwotę 200 zł. Sąd Rejonowy stwierdził, że potrącenie wynagrodzenia powódki w związku z niezgodnością pomię- dzy zapisem sprzedaży, a rzeczywistym stanem kasy nastąpiło z naruszeniem art. 87 § 2 KP, wbrew regułom ochrony wynagrodzenia za pracę, gdyż pozwane nie dyspo- nowały tytułem wykonawczym, a potrącona kwota nie miała charakteru zaliczki pie- niężnej lub kary porządkowej, wymienionej w art. 108 KP. Z tego względu powódka ma prawo do części wynagrodzenia za styczeń 1997 r., które zostało wadliwie potrą- cone. Sąd Rejonowy uznał, że kwestionowane przez powódkę rozwiązanie umowy o pracę jest zasadne i prawidłowe pod względem formalnym. Pozwane wykazały, że w dniu 25 stycznia 1997 r. wystąpiła rozbieżność pomiędzy zapisem sprzedaży kasy, obsługiwanej przez powódkę, a rzeczywistym stanem kasy. Brak jest błędów kasjera dotyczących wagi sprzedawanego tego dnia ciasta i nie można mówić o innych błę- dach kasjera w przypadku kas fiskalnych, wyposażonych w czytniki kodu kreskowe- go. Pozostali kasjerzy zaprzeczyli praktyce operacji kasowych na kasie fiskalnej przez kasjerów z innego stoiska. Gdyby powódka, wbrew poleceniom pracodawcy, udostępniła swą kasę innym osobom lub pozostawiła ją nie zamkniętą, pomimo iż posiadała do niej klucz, to stanowiłoby naruszenie podstawowego obowiązku pra- cowniczego, jakim jest zgodnie z art. 100 § 2 ust. 4 KP dbałość o mienie zakładu pracy i byłoby rażącym niedbalstwem. Zdaniem powódki mogło nastąpić podwójne 3 skasowanie na wolnej kasie fiskalnej. Pozwane wykazały, że brak 199,90 zł nie był wynikiem błędu powódki lub działań kasowych innych osób. W tym zakresie Sąd od- mówił wiarygodności wyjaśnieniom powódki wobec oczywistej ich sprzeczności z zeznaniami świadków i wyjaśnieniami pozwanych oraz wewnętrznych sprzeczności. Zdaniem Sądu zostały spełnione przesłanki z art. 52 § 1 pkt 2 KP. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach po rozpoznaniu apelacji powódki, wyrokiem z dnia 10 marca 19098 r. [...] zmienił zas- karżony wyrok Sądu Rejonowego w pkt 2 w części oddalającej powództwo w ten sposób, że przywrócił powódkę Małgorzatę M. do pracy u pozwanych Ireny O. i Da- nuty A. w sklepie ogólnospożywczym w K. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Ponadto Sąd Wojewódzki zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. Sąd Wojewódzki przyjmując ustalenia Sądu Rejonowego za własne stwierdził, że pracodawca w de- cyzji o rozwiązaniu z powódką umowy o pracę bez wypowiedzenia postawił jej zarzut przywłaszczenia kwoty 200 zł. Z uwagi na wartość zagarniętego mienia opisany czyn nie stanowi przestępstwa z art. 204 Kodeksu karnego, lecz wykroczenie z art. 119 § 2 Kodeksu wykroczeń. Przy założeniu nawet, że powódka przywłaszczyła sobie kwotę 200 zł., to nie popełniła przestępstwa. Dlatego powoływanie się przez pozwa- ne na art. 52 § 1 pkt 2 KP należy uznać za chybione, Ponadto przedmiotowe przy- właszczenie nie jest oczywiste, gdyż oczywistość występuje wówczas, gdy nie nasu- wający wątpliwości stan faktyczny pozwala na pewne stwierdzenie, że pracownik dopuścił się czynu przestępczego zagrożonego sankcją karną przez ustawę. Sąd Wojewódzki uznał, że pozwane rozwiązały z powódką umowę o pracę bez wypowie- dzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązaniu umów o pracę. Dlatego na zasadzie art. 56 § 1 KP w związku z art. 386 § 1 KPC i art. 378 KPC orzekł w granicach wnios- ków apelacyjnych, w których powódka domagała się tylko zmiany zaskarżonego wy- roku poprzez przywrócenie do pracy i zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Pozwana Irena O. i Danuta A. wniosły kasację od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego przywracającego powódkę Małgorzatę M. do pracy na dotychcza- sowych warunkach. Skarżące zarzuciły w kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 52, art. 56 i art. 8 KP i wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje. Zdaniem pozwanych powódka dopuściła się 4 zawinionego czynu bezprawnego i bez znaczenia jest wysokość kwoty, którą zagar- nęła. Ponadto Sąd drugiej instancji nie rozważył zasadności roszczenia w świetle art. 8 KP. Jeśli pozwane wadliwie określiły przyczynę rozwiązania umowy, to czyn po- wódki stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i przy- wrócenie jej do pracy było niecelowe, gdyż utraciła zaufanie pracodawców i pozos- tałego personelu sklepu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 39315 KPC Sąd Najwyższy jest związany prawidło- wo ustalonym stanem faktycznym sprawy przez Sąd pierwszej instancji i przyjętym przez Sąd Wojewódzki w postępowaniu apelacyjnym za podstawę zaskarżonego kasacją wyroku. Na tle tej podstawy faktycznej podlega rozpatrzeniu zarzut kasacji naruszenia prawa materialnego przez Sąd drugiej instancji. Z ustaleń Sądów obu ins- tancji wynika, że w ocenie wątpliwie powstałego braku około 200 zł. w kasie fiskalnej, obsługiwanej przez powódkę w dniu 25 stycznia 1997 r. Sądy obu instancji przyjęły założenie, że brak ten należy potraktować jako równoznaczny z przywłaszczeniem przez powódkę wymienionej kwoty. Jednakże ze względu na nasuwający wątpliwości stan faktyczny sprawy Sąd drugiej instancji uznał, że „przedmiotowe przywłaszczenie nie jest oczywiste” i nie jest przestępstwem z art. 204 Kodeksu karnego, lecz wykro- czeniem z art. 119 § 2 Kodeksu wykroczeń. Z uwagi na to Sąd Wojewódzki - zda- niem Sądu Najwyższego - trafnie uznał, że pozwane błędnie zakwalifikowały opisane zdarzenie jako oczywiste przestępstwo, uzasadniające zastosowanie wobec powódki art. 52 § 1 pkt 2 KP. Jednakże - zdaniem Sądu Najwyższego - powstanie braku w kasie fiskalnej nawet niewielkiej kwoty, nie będące następstwem błędu kasjerki, obs- ługującej taką kasę, może być uznane za ciężkie naruszenie podstawowego obo- wiązku pracowniczego dbałości o mienie zakładu pracy (art. 52 § 1 pkt 1 w związku z art. 100 § 2 pkt 4 KP). W takim razie Sąd Wojewódzki powinien należycie wyjaśnić podstawę prawną swego rozstrzygnięcia, a w szczególności czy charakter czynu po- wódki stanowi w okolicznościach sprawy zawinione ciężkie naruszenie podstawo- wego obowiązku pracowniczego, wymienionego w art. 100 § 2 pkt 4 KP. Sąd Rejo- nowy uznał, że naruszenie tego obowiązku przez powódkę przybrało postać co naj- mniej rażącego niedbalstwa. Rozpatrujący sprawę w granicach wniosków apelacyj- 5 nych, Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do tego stanowiska Sądu pierwszej ins- tancji, choć kwestia ta miała istotne znaczenie dla oceny, czy żądanie powódki przy- wrócenia do pracy nie jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa i czy uwzględnienie jej żądania jest celowe. W toku procesu pozwane oświad- czyły, że zarówno one jak również pozostali pracownicy sklepu stracili zaufanie do powódki. W tej sytuacji należało rozważyć, czy może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie przepis art. 45 § 2 w związku z art. 56 § 2 KP. Sąd Wojewódzki w uzasad- nieniu nie wyjaśnił tego aspektu prawnego sprawy. W związku z tym - zdaniem Sądu Najwyższego - należy uznać za uzasadniony zarzut kasacji, że zaskarżony wyrok Sądu drugiej instancji narusza przepisy art. 52 § 1 pkt 1, art. 56 § 2 i art. 8 KP. Z tego względu Sąd Najwyższy uznał, że kasacja wymaga uwzględnienia i dlatego na zasa- dzie art. 39313 § 1 KPC i art. 108 § 2 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================