I PKN 453/00

Wyrok z dnia 8 czerwca 2001 r. I PKN 453/00 Zmiany organizacyjne, które nie pozostają w związku przyczynowym z koniecznością lub potrzebą zwolnienia konkretnego pracownika, nie stanowią uzasadnionej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 § 1 KP). Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2001 r. sprawy z powódz- twa Barbary S. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w Ś. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 9 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 27 października 1999 r. oddalił powództwo Barbary S. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w Ś. o przywrócenie do pracy. Rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych. Powódka była zatrudniona w pozwanym Urzędzie na podstawie umowy o pracę z 2 stycznia 1973 r. na stanowisku referenta do spraw organizacyjno-administracyjnych, następnie mianowana została 1 października 1983 r. na stanowisko inspektora, po czym strony ponownie zawarły umowę o pracę z 25 stycznia 1991 r. na stanowisku inspektora do spraw księgowości. Zgodnie z regulaminem organizacyjnym i strukturą organizacyjną Urzędu Miasta i Gminy wprowadzoną uchwałą nr 31/XII/94, skarbniko- wi Miasta i Gminy podlegał referat budżetowo-księgowy, w którego skład wchodzili pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: inspektora do spraw wymiaru podatków (R.S.), dwóch inspektorów do spraw księgowości budżetowej (B.P. i J.S.), dwóch inspektorów do spraw księgowości podatkowej (M.K. i powódka Barbara S.), inspek- 2 tora do spraw płac i rozliczeń podatkowych (J.S.) i kasjera-inspektora „do spraw ko” (U.F.). Do obowiązków powódki należało prowadzenie księgowości podatkowej zgodnie z instrukcją Ministra Finansów w zakresie podatku rolnego od rolników indy- widualnych, podatku od nieruchomości od osób fizycznych, opłaty targowej, opłaty skarbowej, opłaty z tytułu dzierżawy mienia PFZ, sum do wyjaśnienia, podatków zniesionych, opłat eksploatacyjnych i różnych opłat. Halina K. zajmowała się podob- nymi czynnościami, lecz dotyczącymi jednostek uspołecznionych. W tej strukturze organizacyjnej, oprócz pracowników referatu budżetowo-księgowego i Urzędu Stanu Cywilnego, wszyscy pozostali pracownicy zajmowali samodzielne stanowiska podle- głe burmistrzowi. Były wśród nich Bogusława P. - inspektor do spraw planowania i kadr oraz Barbara P. - inspektor do spraw zasobów lokalowych i gospodarki komu- nalnej. W lutym 1999 r. zatrudnionych było 35 pracowników. Uchwałą nr 35/VII/99 Rady Miasta i Gminy Ś. z 25 lutego 1999 r. zatwierdzono nowy regulamin organiza- cyjny Urzędu Miasta i Gminy w Ś. wraz z nową strukturą organizacyjną. W nowej strukturze skarbnikowi Gminy podlega referat budżetu, podatków i planowania, w skład którego wchodzą: zastępca skarbnika (R.S.), dwa stanowiska do spraw księ- gowości budżetowej (B.P. i J.S.), stanowisko do spraw płac i ubezpieczeń (J.S.), sta- nowisko do spraw wymiaru podatków i opłat (H.K.), stanowisko do spraw podatków i planowania (B.P.), stanowisko do spraw księgowości podatków i mienia gminnego (B.P.). Część obowiązków powódki przejęła B.P., która wykonuje też część czynno- ści wykonywanych dotąd przez H.K. Pozostałe obowiązki powódki wykonuje teraz B.P., oprócz należących do niej już uprzednio obowiązków w zakresie planowania. W referacie budżetu, podatków i planowania zlikwidowano stanowisko kasjera, a wszystkie wpłaty przyjmuje Bank Spółdzielczy w Ś. U.F., która była kasjerem i „pro- wadziła nadzór nad kulturą”, została przeniesiona na stanowisko inspektora do spraw ewidencji działalności gospodarczej w Urzędzie Stanu Cywilnego. Umowę o pracę wypowiedziano powódce. Obecnie zatrudnionych jest 34 pracowników. Geodeta gminny wykonuje swe obowiązki na podstawie umów zlecenia. Zmiany wprowadzone w referacie budżetu, podatków i planowania doprowadziły do równomiernego obciążenia pracą wszystkich stanowisk i były wymuszone wprowadzeniem od stycz- nia 1999 r. nowych aktów prawnych w zakresie rozliczeń budżetowych. Zmiany te doprowadziły do faktycznej likwidacji stanowiska pracy i w efekcie do zmniejszenia zatrudnienia w Urzędzie. Pracownice, wśród których burmistrz dokonywał wyboru osoby do zwolnienia, mają podobne wykształcenie i podobny staż pracy. Pracodaw- 3 ca zwalniając powódkę nie kierował się względami osobistymi. Sąd Rejonowy uznał, że „przyczyna wypowiedzenia była prawdziwa”. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, po roz- poznaniu apelacji powódki od tego wyroku, wyrokiem z dnia 9 marca 2000 r. zmienił go i przywrócił powódkę do pracy w Urzędzie Miasta i Gminy w Ś. na poprzednich warunkach. Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy wyprowadził wnioski, które nie wynikają z materiału dowodowego zebranego w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił na podstawie zeznań świadków, dokumentów organizacyjnych i zakresów czynności poszczególnych pracowników, że w swym całokształcie nie został zmie- niony merytoryczny zakres działania referatu budżetu, podatków i planowania, nie zmieniła się liczba zatrudnionych tam pracowników, przed jego reorganizacją, jak również po reorganizacji, natomiast uległy zmianie poszczególne zakresy czynności osób tam zatrudnionych poprzez łączenie bądź dzielenie obowiązków na poszcze- gólnych stanowiskach pracy. Taka manipulacja - jak to określił Sąd drugiej instancji - zakresami obowiązków, gdy nie dochodzi do merytorycznej zmiany działalności re- feratu budżetu, podatków i planowania, co więcej skutkiem tych zabiegów nie zmniejsza się liczba pracowników tam zatrudnionych, a nadto do tej komórki zostają wprowadzeni pracownicy spoza niej, nie może dać podstaw do wniosku, że stanowi- sko powódki uległo likwidacji. Sąd Okręgowy podniósł też, że strona pozwana, która rozwiązała umowę o pracę tylko z jedną osobą, za kryterium doboru pracownika do zwolnienia uznała staż i wykształcenie, a zwolniła powódkę legitymującą się 30 let- nim stażem pracy przy pozostawieniu osób ze stażem 25 letnim. Strona pozwana wniosła kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut narusze- nia art. 45 KP przez uznanie, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę było nie- uzasadnione i przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie, tj. reorganizacja Urzędu i likwidacja stanowiska pracy powódki nie była prawdziwa, a także naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 KPC przez Sąd drugiej instancji przez ustalenie, że u pozwanego nie nastąpiła reorganizacja połączona ze zmniej- szeniem zatrudnienia i likwidacją stanowiska pracy powódki, a tylko manipulowanie zakresami obowiązków poprzez ich łączenie lub dzielenie. W uzasadnieniu kasacji podnosi się, że z aktów prawa miejscowego wynika, iż w referacie, w którym praco- wała powódka zostało zlikwidowane stanowisko pracy do spraw księgowości podat- kowej i kasjerki oraz zostało utworzone nowe stanowisko zastępcy skarbnika gminy. W nowej strukturze referatu nie ma już stanowiska pracy powódki, które rozdzielone 4 zostało pomiędzy dwa nowe stanowiska pracy. Nie jest przy tym istotne z formalnego punktu widzenia, czy w wyniku reorganizacji zatrudnienie zmniejszyło się o jeden etat, czy o kilka oraz, że w referacie pracuje taka sama liczba pracowników, jak przed reorganizacją. „Przecież mają oni inne zakresy czynności i są to inni pracowni- cy [...]”. Zdaniem skarżącego, to Sąd drugiej instancji wysnuł z zebranego materiału dowodowego nielogiczne wnioski. W piśmie procesowym zawierającym przytoczenie nowego uzasadnienia podstaw kasacji strona pozwana twierdzi, że przeprowadzone zmiany organizacyjne należy ocenić nie tylko w ramach jednego referatu, ale całego Urzędu oraz że zakres zadań referatu budżetu i podatków uległ poszerzeniu o sprawy planowania, natomiast zmniejszył się o sprawy kultury i oświaty, które prze- szły do samodzielnego stanowiska pełnomocnika do spraw oświaty oraz o stanowi- sko kasjera (obecnie obsługę kasową prowadzi bank). Utworzono nowe stanowisko zastępcy skarbnika. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji powódki ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Są- dowi drugiej instancji. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Kasacja nie jest uzasadniona. Nie doszło w zaskarżonym wyroku do błędu w wykładni art. 45 KP (chodzi prawdopodobnie tylko o § 1 tego przepisu, bo tej jed- nostki redakcyjnej dotyczą jedynie rozważania zawarte w uzasadnieniu kasacji). Sąd Okręgowy nie stwierdził, że zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie zatrud- nienia i likwidację stanowiska pracy nie stanowią uzasadnionej przyczyny wypowie- dzenia umowy o pracę. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było to, czy przeprowa- dzona reorganizacja mogła być uznana za przyczynę rozwiązania umowy o pracę z powódką. Problem sprowadzał się do ustalenia związku przyczynowego między wprowadzonymi zmianami a zwolnieniem powódki. W tym sensie ważne były wnio- ski, jakie zostały wyprowadzone z dokonanych ustaleń faktycznych. Nie można po- wiedzieć, by ustalenia i wnioski Sądu drugiej instancji naruszały zasadę swobodnej oceny dowodów zawartą w art. 233 KPC (również chodzi zapewne o § 1). Sama strona pozwana w kasacji podniosła, że zakres działania komórki organizacyjnej, w której zatrudniona była powódka uległ zwiększeniu, a nie zmniejszeniu, chociaż nie należą już do niego sprawy kultury i oświaty oraz obsługa kasowa Urzędu. Zmiana w 5 zakresie kultury i oświaty nie jest istotna, gdyż te zagadnienia przypisano do zakresu obowiązków pracownika zatrudnionego w innej komórce. Likwidacja kasy spowodo- wała znaczącą różnicę w zadaniach ocenianych z punktu widzenia nie tylko referatu, w którym pracowała powódka, ale i całego Urzędu. Obsługa kasowa Urzędu została przeniesiona poza Urząd, przejął ją bank. Ta zmiana mogła spowodować likwidację stanowiska pracy i konieczność zwolnienia pracownika, ale nie dotyczyło to powódki. Czynności przez nią wykonywane nadal należą do zadań Urzędu. Przeprowadzona reorganizacja nie miała takiego charakteru, że doprowadziła do zmniejszenia za- trudnienia przez przypisanie zadań mniejszej liczbie pracowników (czyli zwiększenie ich obowiązków). Nie stało się w szczególności tak, że zadania wykonywane dotąd przez powódkę dodano do obowiązków innych osób. Zadania te rozdzielono pomię- dzy inne pracownice, ale powiązane to zostało z odebraniem tym osobom ich do- tychczasowych czynności. Wynika to wprost z twierdzeń zawartych w kasacji. Nie można zatem czynić zarzutu Sądowi Okręgowemu, że popełnił błąd w ustaleniach faktycznych, który wywarł istotny wpływ na wynik sprawy. Z twierdzeń samej strony pozwanej nie wynika bowiem związek przyczynowy między zwolnieniem powódki a przeprowadzonymi zmianami organizacyjnymi. Zmiany, które nie pozostawały w ta- kim związku z dokonanym wypowiedzeniem, nie mogą stanowić jego uzasadnienia. Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała zatem od- daleniu (art. 39312 KPC). ========================================