I PKN 447/00

Wyrok z dnia 15 marca 2001 r. I PKN 447/00 W razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się art. 38, 39 i 41 KP i przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowni- ków przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 411 § 1 KP), także do wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 § 1 KP). Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2001 r. sprawy z powództwa Marii A. i innych oraz Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidar- ność” - Zarządu Regionalnego w Z.G. działającego na rzecz powodów: Elżbiety A. i innych przeciwko Z. Spółce z o.o. następcy prawnemu „S. - ZS P.” Spółki z o.o. w likwidacji w K. o zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 10 kwietnia 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze do ponownego rozpozna- nia. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyro- kiem z dnia 10 kwietnia 2000 r. oddalił apelację pozwanego „S. ZS P.” Spółki z o.o. w likwidacji w K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Nowej Soli z dnia 6 paź- dziernika 1999 r., uznającego za bezskuteczne wypowiedzenie powodom warunków pracy i płacy. W sprawie tej powodowie, w tym reprezentowani przez NSZZ „Solidar- ność” Zarząd Regionalny w Z.G., odwołali się od dokonanych całej załodze wypo- wiedzeń warunków pracy i płacy. Pozwana Spółka została utworzona w dniu 9 wrze- śnia 1997 r. Na mocy § 18 ust. 2 i 3 umowy spółki pozwana zobowiązała się prze- 2 strzegać Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy „D.-FSO M.” Spółki z o.o. oraz uprawnień wynikających z zawartego w dniu 13 listopada 1995 r. Paktu Socjalnego dotyczącego pracowników tejże Spółki. Pomiędzy 1 a 28 lutego 1998 r. wszyscy po- wodowie otrzymali zawiadomienia o przejściu ich do pracy u strony pozwanej w try- bie art. 231 KP. W pismach tych poinformowano powodów, że dotychczasowe wa- runki zatrudnienia nie uległy zmianie, a tym samym, że zachowano uprawnienia wynikające z Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy oraz Paktu Socjalnego „D.- FSO M.” Spółki z o.o. Po przejęciu pracowników strona pozwana wypłacała wszyst- kim pracownikom dodatek za staż pracy w wysokości około 160 tys. zł miesięcznie (łącznie). Jednakże od początku istnienia pozwanej Spółki jej wynik finansowy był ujemny, a miesięczne straty oscylowały w granicach 1 mln zł. Z tej przyczyny uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników pozwana Spółka została po- stawiona w stan likwidacji. Następnie w pierwszych dniach lipca 1999 r. pozwana wypowiedziała warunki pracy i płacy całej, liczącej 750 osób, załodze, proponując pracownikom po upływie okresu wypowiedzenia zaprzestanie wypłacania dodatku za staż pracy oraz świadczenie pracy na terenie całego zakładu. O zamiarze zmiany warunków pracy i płacy nie zostały powiadomione zakładowe organizacje związko- we, których członkami byli powodowie, lub które podjęły się obrony ich praw, utrzy- mując, że postawienie Spółki w stan likwidacji wyłącza obowiązek konsultacji wypo- wiedzeń zmieniających. Na podstawie takich ustaleń Sąd drugiej instancji potwierdził stanowisko Sądu Rejonowego, że odwołania powodów były uzasadnione, albowiem pracodawca naru- szył obligatoryjny tryb związkowej konsultacji wypowiedzeń warunków pracy i płacy art. 38 KP. W ocenie Sądów meriti - w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pra- codawcy - norma zawarta w art. 411 § 1 KP wyłącza stosowanie przepisów art. 38, 39, 41 KP i przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypo- wiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy wyłącznie w odniesieniu do wypowie- dzeń rozwiązujących stosunki pracy. Natomiast art. 411 § 1 KP nie wyłącza obowiąz- ku zawiadamiania organizacji związkowych o zamiarze dokonania wypowiedzeń zmieniających w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, ponieważ „wyłączenie stosowania danej instytucji prawnej musi wprost wynikać z przepisów prawa”. Sąd drugiej instancji, który rozpoznawał sprawę w granicach wniosków apela- cji strony pozwanej, nie odniósł się do kwestii prawidłowości uwzględnienia roszczeń 3 powodów z tytułu naruszenia przez pozwaną trybu związkowej konsultacji wypowie- dzeń zmieniających (art. 38 KP), nie rozważał zarzutów powodów dotyczących naru- szenia przez stronę pozwaną postanowień Zakładowego Układu Zbiorowego i Paktu Socjalnego. W kasacji strona pozwana zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie przepi- su postępowania - art. 378 § 1 KPC - przez nierozpoznanie sprawy w granicach wniosków apelacji i niedokonanie własnych ustaleń co do tego, którzy z powodów byli reprezentowani przez zakładową organizację związkową w dacie wypowiedzenia im warunków pracy i płacy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca pod- niosła także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 411 § 1 KP w związku z art. 42 § 1 KP - przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż przepis art. 411 § 1 KP nie ma zastosowania do wypowiedzeń zmieniających dokonywanych przez pracodawcę będącego w likwidacji, a ponadto błędne zastosowanie art. 38 KP do wszystkich powodów, których interesy reprezentowały zakładowe organizacje związkowe, gdy tymczasem według wiedzy pozwanej niektórzy z powodów nie mieli uprawnień do związkowej reprezentacji ich interesów. W uzasadnieniu kasacji skar- żąca twierdziła, że ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy wyłącza związko- wą kontrolę wypowiedzeń definitywnych i zmieniających. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut proceduralny naruszenia art. 378 § 1 KPC jest chybiony. Przepis ten stanowi, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach wniosków apelacji, które zmierzają do uzyskania wnioskowanego orzeczenia (o charakterze reformato- ryjnym bądź kasacyjnym). Oddalenie apelacji przez Sąd drugiej instancji było nega- tywnym rozpoznaniem wniosków apelacji, przeto nie naruszyło art. 378 § 1 KPC. Równocześnie norma ta nie wspomina o powinności tego Sądu rozpoznania zarzu- tów apelacji i odniesienia się do ich uzasadnienia. Oznacza to, że - bez podniesienia innych zarzutów proceduralnych - w postępowaniu kasacyjnym nie było możliwe kwestionowanie ustaleń faktycznych, jakie stanowiły podstawę wydania zaskarżone- go orzeczenia przez Sąd drugiej instancji. Twierdząc, że „według wiedzy pozwanej” niektórzy z powodów nie mieli prawa do związkowej reprezentacji ich praw przy do- konywaniu wypowiedzeń zmieniających, strona skarżąca w istocie rzeczy powoły- wała się na nowe fakty i dowody, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyj- 4 nym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1997 r., II UKN 38/96, OSNAPiUS z 1997 nr 16, poz. 298) Równocześnie przesądzającym zagadnieniem kasacyjnym było rozstrzygnię- cie kwestii, czy w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41 KP ani przepisów szczególnych dotyczących ochrony pra- cowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę do instytucji wy- powiadania pracownikom warunków pracy i płacy (art. 411 KP w związku z art. 42 § 1 KP). Sąd Najwyższy nie podzielił odmiennej konstatacji Sądów meriti w tym zakresie. Zawarta w art. 42 § 1 KP klauzula odpowiedniego stosowania przepisów o wypowie- dzeniu umowy o pracę do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy nakazuje - do wypowiedzenia zmieniającego - stosować odpowiednio wszyst- kie regulacje normatywne dotyczące wypowiedzenia definitywnego, z modyfikacjami związanymi z konstrukcyjną różnicą tych instytucji prawnych. Różnicę tę zasadniczo określa cel wypowiedzenia zmieniającego, które zmierza do przekształcenia stosun- ku pracy z upływem okresu wypowiedzenia, a jedynie przy braku akceptacji nowych warunków zatrudnienia przez pracownika prowadzi do rozwiązania stosunku pracy. Ponadto wypływa ona z wyraźnej regulacji, dotyczącej możliwości dokonania wypo- wiedzenia zmieniającego pracownikowi, którego dotyczy określony w art. 39 KP za- kaz wypowiedzenia definitywnego, ze względu na wprowadzenie nowych zasad wy- nagradzania dotyczącego ogółu pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy lub tej ich grupy, do której pracownik należy, bądź - w razie stwierdzenia orzecze- niem lekarskim utraty zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy albo w razie niezawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do jej wykonywania (art. 43 KP). Nie może podlegać kwestii, że przy dokonywaniu wypowiedzeń zmieniających pracodawca jest zobligowany - na podstawie zawartego w art. 42 § 1 KP nakazu od- powiedniego stosowania przepisów o wypowiedzeniu definitywnym - stosować prze- pisy art. 38, 39 i 41 KP, tj. uwzględniać obowiązek związkowej konsultacji tego wy- powiedzenia (art. 38 KP), a także stosować się do zakazów wypowiedzenia zawar- tych w art. 39 KP (z modyfikacją wynikającą z art. 43 KP) i w art. 41 KP. Zdaje się, że nie budziło wątpliwości Sądów meriti oczywiste wyłączenie stosowania tych przepi- sów przy wypowiedzeniu definitywnym umów o pracę w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy (art. 411 § 1 KP). W ocenie Sądu Najwyższego nie ma ra- cjonalnego uzasadnienia stanowisko Sądów meriti, że pracodawca byłby zobowią- 5 zany stosować te przepisy (w szczególności art. 38 KP) do instytucji wypowiedzenia zmieniającego w przypadkach kodeksowego wyłączenia ich stosowania na wypadek ogłoszenia jego upadłości lub likwidacji (art. 411 § 1 KP). Trzeba tu zwrócić uwagę, że art. 411 § 1 in principio KP generalnie wyłącza stosowanie przepisów art. 38, 39 i 41 KP i czyni to bez bezpośredniego odniesienia do instytucji wypowiedzenia lub roz- wiązania umowy o pracę, do których wprost odnosi się zawarte w dalszej części tej normy prawnej wyłączenie szczególnych przepisów dotyczących ochrony pracowni- ków przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. W tym sensie wyłą- czenie stosowania art. 38, 39 i 41 KP przy wypowiedzeniu definitywnym odczytuje się zatem z brzmienia tych przepisów w związku z art. 411 § 1 in principio KP. Tak samo należy zatem interpretować normatywne oddziaływanie art. 42 § 1 KP, który - przewidziane w art. 411 § 1 KP wyłączenie stosowania ochronnych przepisów art. 38, 39 i 41 KP, a także wyłączenie stosowania przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę - przenosi na instytucję wypowiedzenia zmieniającego. Warto tu zwrócić uwagę, że w razie niemożności zatrudnienia z przyczyn do- tyczących pracodawcy pracowników, których stosunek pracy podlega wzmożonej ochronie prawa pracy, pracodawca może - w trybie art. 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) - wypowiedzieć im dotychczasowe warunki pracy i płacy bez udziału związków zawodowych. Kreowanie obowiązku powszechnej konsultacji związkowej wypowiedzeń zmieniających w przypadkach upadłości lub likwidacji pra- codawcy, gdy kontrola związkowa nie obejmuje wypowiedzeń zmieniających stoso- wanych wobec pracowników szczególnie chronionych w razie niemożliwości dalsze- go zatrudnienia na dotychczasowych stanowiskach pracy z innych przyczyn dotyczą- cych pracodawcy, jest zatem logicznie (argumentum a maiori ad minus) i systemowo wyłączone. Zarówno zatem wykładnia językowo-logiczna, funkcjonalna, jak i syste- mowa wskazuje na bezpośredni związek art. 411 § 1 KP z art. 42 § 1 KP, co oznacza, że w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41 KP ani przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 411 § 1 KP), także do instytucji wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 § 1 KP). 6 Uwzględnienie kasacyjnych zarzutów naruszenia prawa materialnego prowa- dziło do uchylenia na podstawie art. 39313 KPC zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd drugiej instancji celem rozpoznania kwestii związanych z zasadnością i legalnością dokonania powodom wypowiedzeń zmieniających, zważywszy że - oddalając apelację pozwanego - Sąd ten nie rozwa- żał tych zagadnień wpływających na ostateczne prawidłowe wyrokowanie w sprawie. ========================================