I PKN 435/00

Wyrok z dnia 30 maja 2001 r. I PKN 435/00 Porozumienie wprowadzające "Pakiet zabezpieczenia spraw socjalno-by- towych, pracowniczych i związkowych" zawarty pomiędzy organizacjami związków zawodowych pracowników spółki akcyjnej Skarbu Państwa a kon- sorcjum nabywców akcji tej spółki, określający na rzecz pracowników świad- czenia nie przewidziane w układzie zbiorowym pracy i nie stanowiące jego in- tegralnej części, nie jest źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 KP. Przewodniczący SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca), Sędziowie: SN Józef Iwulski, SA Kazimierz Josiak. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2001 r. sprawy z powództwa Marii J. przeciwko Domom Towarowym „C.” Spółce Akcyjnej w W. o odszkodowanie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Pozwem z 6 maja 1999 r. powódka Maria J. wniosła o zasądzenie od Domów Towarowych „C.” SA w W. kwoty 57.145 zł wraz z odsetkami od dnia 1 lutego 1999 r. Roszczenie swoje powódka wywodziła z § 1 pkt 3 Pakietu zabezpieczenia spraw so- cjalno-bytowych, pracowniczych i związkowych pracowników zatrudnionych w Do- mach Towarowych „C.” SA w W. z dnia16 kwietnia 1997 r. w związku z § 2 pkt 1 te- goż Pakietu. Zdaniem powódki była konieczna zgoda Komisji Zakładowej na wypo- wiedzenie umowy o pracę, a zgoda ta nie została wyrażona i w tej sytuacji przysłu- guje jej odszkodowanie w wysokości równej przeciętnemu, miesięcznemu wynagro- dzeniu w sektorze przedsiębiorstw w miesiącu poprzedzającym dzień rozwiązania umowy o pracę (styczeń 1999 r. - 1667,31 zł) pomnożone przez liczbę miesięcy po- zostałych do końca okresu gwarancji (od 1 lutego 1999 r. do 10 lutego 2001 r. = 24 2 miesiące), tj. 40.015,44 zł i powiększonej o dwunastomiesięczne wynagrodzenie pra- cownika - tj. 17.129,57 zł. Łącznie odszkodowanie powinno wynosić 57.145,03 zł. Strona pozwana nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie. Wyrokiem z 29 listopada 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, oddalił powództwo i nie obciążył powódki kosztami procesu. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka była zatrudniona w Domach Towarowych „C.” w L. od 15 września 1969 r. początkowo jako sprzedawca, zastępca kierownika stoiska, a ostatnio jako specjalista do spraw zakupu, z wynagrodzeniem miesięcz- nym według 15 kategorii zaszeregowania w wysokości 805 zł, prowizją 0,3% od płacy zasadniczej za każdy jeden procent wykonania miesięcznego planu sprzedaży oraz premią. Zgodnie z § 1 pkt 3 Pakietu w terminie 36 miesięcy od dnia nabycia przez Konsorcjum akcji Domów Towarowych „C.” SA w W. wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi będącemu w dacie 1 grudnia 1997 r. członkiem związków zawo- dowych wymaga bezwzględnej zgody organizacji związkowej, do której należy. Na- bywca zgodnie z § 2 pkt 1 zobowiązał się do przestrzegania tych postanowień, a w przypadku ich naruszenia zobowiązał się do wypłaty odszkodowania dodatkowego w wysokości równej przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsię- biorstw ogłoszonemu przez Prezesa GUS (opublikowanemu w Monitorze Polskim) w miesiącu poprzedzającym rozwiązanie umowy o pracę, pomnożonemu przez liczbę miesięcy pozostałych do końca gwarancji i powiększonej o dwunastotomiesięczne wynagrodzenie tego pracownika. Zdaniem Sądu pierwszej instancji bezsporne jest, że nastąpiła likwidacja działu, w którym powódka była zatrudniona i wypowiedzenie warunków pracy stało się konieczne. Pozwany zaproponował takie stanowisko pracy, jakim dysponował. Powódka nie przyjęła tych propozycji i podziękowała Komisji Za- kładowej NSZZ „Solidarność” za zainteresowanie jej osobą oraz nie życzyła sobie żadnych rozmów czy negocjacji z dyrekcją, gdyż „nie widziała dla siebie żadnego stanowiska pracy.” Wykładnia celowościowa zawartego Porozumienia prowadzi do wniosku, iż miało ono za zadanie ochronę pracownika przed utratą pracy i skierowa- ne jest na ochronę pracowników przed zwolnieniami definitywnymi w związku z przewidywaną restrukturyzacją. Wymaganie „bezwzględnej zgody” przez organizację związkową na wypowiedzenie członkowi związku zawodowego umowy o pracę od- nosi się wyłącznie do wypowiedzenia definitywnego. Brak takiej bezwzględnej zgody w przypadku wypowiedzenia warunków pracy nie rodzi prawa do odszkodowania. Z uwagi na reorganizację zlikwidowano dział zaopatrzenia, w którym Maria J. była za- 3 trudniona. Dyrektor oddziału zaproponował jej ustnie stanowisko zastępcy kierownika stoiska z takim samym wynagrodzeniem. Powódka nie przyjęła tej propozycji. Pi- smem z dnia 20 października 1998 r. dyrektor pozwanego zakładu zwrócił się do Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Domach Towarowych „C.” z informacją o zamiarze wypowiedzenia powódce warunków pracy i płacy. Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” „przyjęła informację do wiadomości” . Pismem z 27 października 1998 r. wypowiedziane zostały powódce warunki pracy i płacy ze skutkiem na dzień 31 stycznia 1999 r. i zaproponowano jej stanowisko starszego sprzedawcy z wyna- grodzeniem według 11 kategorii zaszeregowania (715 zł), prowizję 0,3% za każdy procent wykonania planu sprzedaży oraz premię według obowiązującego regulami- nu. Powódka nie przyjęła proponowanych warunków pracy i płacy i umowa uległa rozwiązaniu z dniem 31 stycznia 1999 r. Powódka była członkiem Związku Zawodo- wego „Solidarność” od 25 stycznia 1990 r. W związku ze sprzedażą akcji Domów Towarowych „C.” SA w W. zostało zawarte Porozumienie w Sprawie Gwarancji So- cjalnych Pracowniczych i Związkowych pomiędzy Międzyzakładową Komisją Koor- dynacyjną NSZZ „Solidarność Domy Towarowe „C.” SA w W., Komisją Porozumie- wawczą Związków Zawodowych Pracowników Domów Towarowych „C.” SA w W. oraz Konsorcjum Inwestorów jako umowa towarzysząca umowie kupna-sprzedaży. Od dnia zawarcia umowy sprzedaży akcji, Pakiet stanowi integralną część umowy kupna-sprzedaży akcji Domów Towarowych „C.” SA w W. pomiędzy Skarbem Pań- stwa RP a kupującym. Wyrokiem z dnia 30 marca 2000 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie oddalił apelację powódki od powyższego wyroku z uzasad- nieniem, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodo- wy, nie przekraczając przysługujących mu w ramach art. 233 § 1 KPC uprawnień, a uzasadnienie jego rozstrzygnięcia odpowiada wymaganiom z art. 328 § 2 KPC. Po- dzielając ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny i powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r., II UKN 61/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 104) oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98 (OSNAPiUS 1999 r. nr 24, poz. 776), uznał za zbędne powta- rzanie szczególnych ustaleń faktycznych i wniosków pracownych zawartych w moty- wach zaskarżonego wyroku. Powyższy wyrok powódka zaskarżyła kasacją zarzucając naruszenie art. 233 § 1 i art. 244 KPC oraz art. 42 § 1 KP. 4 Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Poza sporem jest, iż powódka domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 57.145 zł odszkodowania, wywodząc swoje roszczenie z § 1 pkt 3 „Pakietu zabez- pieczenia spraw socjalno-bytowych pracowniczych i związkowych pracowników za- trudnionych w Domach Towarowych „C.” SA w W.”, zawartego pomiędzy Międzyza- kładową Komisją Koordynacyjną Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowe- go „Solidarność” Domy Towarowe „C.” SA w W., Komisją Porozumiewawczą Związ- ków Zawodowych Pracowników Domów Towarowych „C.” SA w W. oraz Konsorcjum Inwestorów, jako kupującym od Skarbu Państwa akcje Domów Towarowych „C.” SA w W. Pakiet ten stanowi integralną część umowy kupna-sprzedaży akcji Domów To- warowych „C.” SA w W. Paragraf 10 pkt 5 Porozumienia w sprawie Gwarancji So- cjalnych, Pracowniczych i Związkowych, którym to porozumieniem wprowadzono „Pakiet”, ustanawia właściwość wyłączną do rozstrzygania spraw spornych w przed- miocie porozumienia Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w War- szawie. Powódka nie wytacza powództwa o przywrócenie do pracy, opartego na art. 45 KP w związku z art. 42 § 1 KP przeciwko swojemu pracodawcy, lecz zażądała odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy bez zgody organizacji związkowej w wyniku niezaakceptowania zaproponowanych przez pracodawcę nowych warunków pracy i płacy, do którego zobowiązało się Konsorcjum, nie będące stroną pozwaną w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania, iż zawarty przez Konsorcjum i organizacje związkowe „Pakiet” jest źródłem prawa pracy w ro- zumieniu art. 9 § 1 KP. Nie stał się bowiem, z braku stosownych postanowień two- rzącego go porozumienia, integralną częścią układu zbiorowego pracy, albo regula- minu lub innego opartego na ustawie porozumienia, nie jest też umową bezpośrednią stron stosunku pracy (pracodawcy i pracownika). Dlatego też jego postanowienia ochronne (zakaz wypowiadania bez zgody organizacji związkowej i odszkodowanie w razie złamania tego zakazu) nie mogą być zrealizowane drogą powództwa prze- ciwko pracodawcy. Z tych względów rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji ostatecz- nie odpowiada prawu, jakkolwiek jego argumentacji nie można zaakceptować. Nie znajduje bowiem uzasadnienia wykładnia celowościowa „Paktu”, iż Konsorcjum gwa- rantuje obowiązek bezwzględnej zgody organizacji związkowej wyłącznie na wypo- wiedzenie umowy o pracę o charakterze definitywnym, skoro w świetle orzecznictwa 5 Sądu Najwyższego, ukształtowanego na tle ponad 25-letniego obowiązywania art. 42 § 1 KP, wypowiedzenie warunków pracy i płacy jest, w razie odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków, w istocie równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę i pociąga za sobą wszystkie skutki wypowiedzenia dokonanego przez praco- dawcę, a także stosuje się do niego odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę. Przeciwne stanowisko mogłoby prowadzić do sytuacji, w których nowe, pro- ponowane pracownikowi warunki byłyby dla niego, ze względu na jego kwalifikacje i predyspozycje, z góry skazane na odrzucenie przez niego, co wszakże zwalniałoby pracodawcę od odpowiedzialności za decyzję o odmowie przyjęcia nowych warun- ków, a w konsekwencji za skutki rozwiązania umowy, zainicjowanego przecież przez tego pracodawcę. Sąd Najwyższy staje więc zatem na stanowisku, że jeżeli strony Pakietu umówiły się, iż wypowiedzenie umowy o pracę wobec osoby wymienionej w § 1 Pakietu wymaga zgody organizacji związkowej, to wymóg tej zgody dotyczy także wypowiedzenia warunków pracy lub płacy. Zgodzić się zatem należy z kasa- cyjnym zarzutem błędnej wykładni art. 42 § 1 KP, z tym jednakże, że nie może on w przedmiotowej sprawie stanowić podstawy rozstrzygnięcia, ponieważ powódka nie dochodziła pozwem przywrócenia do pracy, a odszkodowania i to nie opartego na przepisie art. 45 § 1 KP, lecz na postanowieniach Pakietu, który - zdaniem Sądu Najwyższego - nie może być uznany za źródło prawa, z którego wypływałby obowią- zek pracodawcy do świadczenia na rzecz powódki. Nie mają też uzasadnienia kasa- cyjne zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 244 § 1 KPC, ponieważ Sąd drugiej instancji sam nie przeprowadzał postępowania dowodowego i nie dokonywał oceny wiary- godności i mocy dowodów, a ograniczył się jedynie do zbadania, czy Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu - i dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1998 r., I PKN 341/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 20, poz. 650). Nie pozbawił też Sąd drugiej instancji waloru dowodowego Pakietu i nie zakwestionował jego treści (art. 244 § 1 KPC), jednakże dokonał jego zwężającej wykładni. W ostatecznym rezultacie nie miało to jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ roszczenie powódki - ze względu na brak podstawy prawnej - nie mogło zostać uwzględnione. Nie może bowiem stanowić źró- dła praw i obowiązków pracowniczych akt nie odpowiadający wymaganiom z art. 9 § 1 KP i nie będący umową o pracę w rozumieniu Rozdziału II Działu II Kodeksu pracy. Z powyższych motywów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. 6 ========================================