I PKN 434/99
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał sprawę z powództwa Powszechnej Spółdzielni Mieszkaniowej „P.” przeciwko Barbarze J. o zapłatę kwoty 10.022,36 zł, stanowiącej niedobór w kasie. Pozwana, zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, podpisała deklarację o przyjęciu odpowiedzialności materialnej. Po przejęciu gotówki i jej ewidencji, stwierdzono znaczący niedobór. Pozwana kwestionowała swoją odpowiedzialność, argumentując, że umowa miała charakter cywilnoprawny, a nie stosunek pracy, oraz że szkoda powstała z przyczyn od niej niezależnych lub w wyniku zaniedbań pracodawcy. Sąd Najwyższy, analizując kasację pozwanej, stwierdził, że strony cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług mogą ukształtować zakres odpowiedzialności usługodawcy przez odesłanie do przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone. Podkreślono, że zamiar stron w tym zakresie był wyraźny, co potwierdza podpisanie przez pozwaną deklaracji o odpowiedzialności materialnej. Sąd uznał również, że pozwana nie wykazała przyczyn niezależnych od siebie, które zwolniłyby ją z odpowiedzialności, a także że nie doszło do zaniedbań ze strony pracodawcy. W konsekwencji, kasacja została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie możliwości stosowania przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej do umów cywilnoprawnych, w tym umów zlecenia, jeśli strony tak postanowią i wyrażą taki zamiar.
Wymaga wyraźnego postanowienia stron lub jednoznacznego zachowania wskazującego na taki zamiar (np. podpisanie deklaracji o odpowiedzialności materialnej).
Zagadnienia prawne (3)
Czy strony cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług mogą umownie ukształtować zakres odpowiedzialności usługodawcy przez odesłanie do przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, strony cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług mogą ukształtować zakres odpowiedzialności usługodawcy przez odesłanie do przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że nie ma przeszkód prawnych, aby w cywilnoprawnych stosunkach zatrudnienia odpowiedzialność zleceniobiorcy została ukształtowana wedle reguł obowiązujących pracownika w stosunku pracy, zwłaszcza gdy zamiar stron w tym zakresie jest wyraźny, co potwierdza podpisanie deklaracji o odpowiedzialności materialnej.
Czy pozwana wykazała, że szkoda powstała z przyczyn od niej niezależnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pozwana nie wykazała, że szkoda powstała z przyczyn od niej niezależnych.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że pozwana uchybiła obowiązkowi pieczy nad powierzonym jej mieniem, pozostawiając klucz w szufladzie biurka i nie zabierając klucza od kasetki. Okoliczności takie jak brak zaufania do współpracownic czy nawał pracy nie tłumaczą zaniedbań.
Czy pracodawca przyczynił się do powstania szkody poprzez brak nadzoru lub wadliwą organizację pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pracodawca nie przyczynił się do powstania szkody.
Uzasadnienie
Sąd ustalił, że pomieszczenia posiadały odpowiednie zabezpieczenia, a pieniądze zostały przeliczone w obecności pozwanej, która podpisała protokół zdawczo-odbiorczy. Pozwana przejęła gotówkę w faktyczne posiadanie w odpowiednim pomieszczeniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Powszechna Spółdzielnia Mieszkaniowa „P.” w G. | spółka | powód |
| Barbara J. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (7)
Główne
KP art. 124 § § 1 pkt 1
Kodeks pracy
Przepis ten może być stosowany do kształtowania odpowiedzialności w cywilnoprawnych umowach o świadczenie usług, jeśli strony tak postanowią.
KPC art. 393 § 12
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
KP art. 124 § § 3
Kodeks pracy
Zastosowany, ponieważ pozwana nie wykazała, że szkoda powstała z przyczyn od niej niezależnych.
KP art. 117
Kodeks pracy
Nie zastosowano, ponieważ pracodawca nie przyczynił się do powstania szkody.
KC art. 473 § § 1
Kodeks cywilny
Pozwala stronom na odmienne ukształtowanie odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązania.
KPC art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zarzut naruszenia uznano za bezzasadny, gdyż sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie było podstaw do uwzględnienia argumentu o odpowiedzialności innej osoby.
KPC art. 386 § § 6
Kodeks postępowania cywilnego
Sądy późniejszych instancji były związane poglądem sądu pierwszej instancji dotyczącym charakteru umowy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Strony umowy cywilnoprawnej mogą umownie ukształtować odpowiedzialność na zasadach Kodeksu pracy. • Pozwana nie wykazała przyczyn niezależnych od siebie za powstanie szkody. • Pozwana uchybiła obowiązkom pieczy nad powierzonym mieniem. • Pracodawca nie przyczynił się do powstania szkody.
Odrzucone argumenty
Umowa miała charakter cywilnoprawny, a nie stosunek pracy, co wyklucza stosowanie przepisów KP o odpowiedzialności materialnej. • Szkoda powstała z przyczyn niezależnych od pozwanej. • Pracodawca przyczynił się do szkody poprzez brak nadzoru i wadliwą organizację pracy. • Sąd nie uwzględnił faktu, że za mienie odpowiedzialna była także inna pracownica.
Godne uwagi sformułowania
Strony cywilnoprawnej umowy o świadczenie usług w ramach swobody umów mogą ukształtować zakres odpowiedzialności usługodawcy przez odesłanie do przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się (art. 124 KP). • Umowa o powierzeniu mienia z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia nie jest [...] szczególnym rodzajem umowy o pracę. Stanowi tzw. klauzulę autonomiczną, jednak jest czynnością prawną różną od umowy o pracę. • Nie ma zatem prawnych przeszkód, by w cywilnoprawnych stosunkach zatrudnienia odpowiedzialność zleceniobiorcy została ukształtowana wedle reguł obowiązujących pracownika w stosunku pracy. • Zamiar stron w tym zakresie był wyraźny i jednoznaczny. Świadczy o nim niewątpliwie podpisanie przez Barbarę J. przed przystąpieniem do pracy deklaracji o odpowiedzialności materialnej.
Skład orzekający
Walerian Sanetra
przewodniczący
Roman Kuczyński
sędzia
Barbara Wagner
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie możliwości stosowania przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej do umów cywilnoprawnych, w tym umów zlecenia, jeśli strony tak postanowią i wyrażą taki zamiar."
Ograniczenia: Wymaga wyraźnego postanowienia stron lub jednoznacznego zachowania wskazującego na taki zamiar (np. podpisanie deklaracji o odpowiedzialności materialnej).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak elastyczne mogą być umowy cywilnoprawne i jak strony mogą modyfikować standardowe zasady odpowiedzialności, odwołując się do przepisów prawa pracy. Jest to istotne dla praktyków prawa pracy i cywilnego.
“Czy umowa zlecenie może oznaczać odpowiedzialność jak za mienie powierzone z Kodeksu pracy? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 10 022,36 PLN
niedobór w kasie: 10 022,36 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.