I PKN 411/00

Postanowienie z dnia 24 maja 2001 r. I PKN 411/00 Rozstrzygnięcie w wyroku przez sąd pracy o przekazaniu sprawy sądowi cywilnemu z uwagi na to, że zgłoszone przez pracownika żądanie nie należy do kategorii roszczeń z zakresu prawa pracy nie kończy postępowania w sprawie i wobec tego kasacja od niego nie przysługuje (art. 392 KPC). Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2001 r. sprawy z powództwa Marka A. przeciwko Franciszkowi G. - właścicielowi Przedsiębiorstwa „D.” w G. o ustalenie, wydanie świadectwa pracy i zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2000 r. [...] o d r z u c i ł kasację. U z a s a d n i e n i e W imieniu powoda Marka A. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Ape- lacyjnego w Gdańsku z dnia 23 lutego 2000 r. [...], którym oddalono jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 7 października 1999 r. [...]. Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego Franciszka G. - właściciela Przed- siębiorstwa „D.” w G. kwoty 218,88 zł tytułem nierozliczonej delegacji do S. w dniach od 17 marca 1994 r. do 16 kwietnia 1994 r., podnosząc, iż u pozwanego pracował od dnia 1 marca 1993 r. Pismem z dnia 21 września 1994 r. sprecyzował dochodzone roszczenie na kwotę 220.16 zł. W dniu 21 września 1994 r. rozszerzył powództwo wnosząc o zasądzenie kwot: 1) 8.400 zł - tytułem zaległego wynagrodzenia (od dnia 15 sierpnia 1992 r.); 2) 750 zł z tytułu ekwiwalentu za używanie własnej odzieży ro- boczej i środków czystości. Na posiedzeniu wyjaśniającym w dniu 3 października 1994 r. powód oświadczył, że w niniejszej sprawie nie zgłasza roszczeń związanych 2 z zasiłkiem chorobowym i nadto wniósł o: 1) kwotę 600 zł tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za 1994 rok, 2) 1.800 zł tytułem odprawy pie- niężnej za rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn ekonomicznych. W piśmie proce- sowym z 28 listopada 1995 r. powód sprecyzował swoje roszczenia, wnosząc o: 1) ustalenie istnienia stosunku pracy w okresie od lipca 1992 r. do lutego 1993 r. i wy- danie za ten okres świadectwa pracy, 2) naliczenie za ten okres stosownego wyna- grodzenia prowizyjnego, tzn. ustalenia przez Sąd podstawowej stawki wynagrodze- nia prowizyjno-godzinowego, a następnie rozliczenia od „tego wszystkich pozosta- łych dodatków” określonych we wcześniejszych pismach procesowych powoda, tj. wynagrodzenia za nadgodziny, za czas postojów, za czas urlopu wypoczynkowego, premii regulaminowej, dodatku za wysługę lat, za pracę w warunkach szczególnie szkodliwych dla zdrowia i uciążliwych oraz w dni wolne i świąteczne, 3) zasądzenie od pozwanego stosownego wynagrodzenia prowizyjnego za okres od marca 1993 r. do maja 1994 r. według tego samego sposobu, jak określony w punkcie 2. Jedno- cześnie powód zażądał ustalenia i naliczenia mu ostatecznie należności za zwolnie- nie lekarskie, delegacje służbowe, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczyn- kowy oraz odprawę i wynagrodzenie za 3 dni na poszukiwanie pracy oraz kwoty 750 (zgodnie z wystawionym rachunkiem) za używanie własnej odzieży, środków czysto- ści i piorących. Powód zażądał także (na podstawie art. 53 § 5 KP oraz art. 471 KC w związku z art. 300 KP) odszkodowania za cały czas pozostawania bez pracy od chwili zgłoszenia się do pracy, tj. od 20 marca 1995 r. do czasu wydania wyroku w tej sprawie. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 7 października 1999 r. zasądził na rzecz powoda kwotę 441,30 zł w tym: 230,16 zł tytułem delegacji, 75,30 zł tytułem ekwiwalentu za niewy- korzystany urlop wypoczynkowy za rok 1994 oraz 135,84 zł tytułem ekwiwalentu za odzież roboczą, ochronną i środki czystości. Sprawę w części żądania zapłaty za okres od lipca 1992 r. do lutego 1993 r. przekazał do rozpoznania Sądowi Rejono- wemu w Gdyni - Wydziałowi Cywilnemu. W pozostałym zakresie powództwo oddalił. Uzasadnieniem dla tego ostatniego rozstrzygnięcia było to, że choć powód przed 1 marca 1999 r. (od lipca 1992 r. do lutego 1993 r.) wykonywał pracę na rzecz strony pozwanej, to jednak nie był jej pracownikiem (nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę). Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny oddalając apelację w cało- ści, a więc także w tej części, w której dotyczyła ona przekazania części żądania po- 3 woda do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gdyni - Wydziałowi Cywilnemu (pkt 2 wyroku), z uwagi na stwierdzenie, iż roszczenie dotyczące zapłaty za okres od lipca 1992 r. do lutego 1993 r. - z tego względu, że w tym czasie powód na rzecz strony pozwanej nie świadczył pracy w ramach stosunku pracy - nie mieści się w pojęciu sprawy z zakresu prawa pracy (art. 476 § 1 KPC) i skutkiem tego nie może być roz- poznawane w trybie przewidzianym dla rozstrzygnięcia spraw z tego zakresu, a więc przez sądy pracy (sądy pracy i ubezpieczeń społecznych), które są jedynie właściwe w sprawach z zakresu prawa pracy (i ubezpieczeń społecznych). Tylko one rozstrzy- gają tego typu sprawy, ale też - równocześnie - sądy te nie są powołane do rozstrzy- gania spraw, które nie są sprawami z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecz- nych. W skardze kasacyjnej postawiony został zarzut naruszenia art. 22 § 1 i 11 KP oraz art. 23 KP „poprzez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż ustawodawca nie stworzył domniemania istnienia stosunku pracy, a przepisy usta- wodawstwa pracy nie wskazują elementów przedmiotowo istotnych umowy o pracę, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wyżej wskazanych norm prawnych i przyjęcie, iż w okresie od lipca 1992 roku do lutego 1993 roku powód wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia nie zaś w ramach stosunku pracy, a w konse- kwencji przekazanie przez Sąd pierwszej instancji sprawy w tym zakresie do rozpo- znania Sądowi Rejonowemu w Gdyni - Wydziałowi Cywilnemu”. W następstwie tak sformułowanego zarzutu kasacyjnego wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony tylko w tej części, w której dotyczy pkt 2 wyroku Sądu pierwszej instancji (przekaza- nia sprawy Sądowi Rejonowemu) i oddala w tym zakresie apelację. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja z uwagi na jej wnioski (związane z zakresem zaskarżenia) nie mogła stać się przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd Najwyższy i dlatego została odrzucona. Z uwagi na jej przedmiot należy ona do kategorii kasacji niedo- puszczalnych. W myśl art. 392 § 1 KPC kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje stronie od wyroku lub postanowienia, wydanych przez sąd drugiej instancji i kończą- cych postępowanie w sprawie. Przekazanie przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych sprawy Sądowi Rejonowemu, które nastąpiło w wyroku, a w istocie doko- nane zostało w drodze postanowienia (zgodnie z art. 200 § 1 KPC, sąd, który stwier- 4 dzi swą niewłaściwość, przekazuje sprawę sądowi właściwemu, przy czym postano- wienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym), nie było oczywiście postano- wieniem kończącym postępowanie w sprawie (Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych orzekał w charakterze sądu pierwszej instancji). Rozstrzygnięciem kończącym postępowanie w sprawie nie jest także oddalenie apelacji (a w istocie zażalenia) przez Sąd w części dotyczącej przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejono- wemu, bo Sąd ten sprawę w zakresie, w jakim została mu przekazana będzie rozpo- znawał, a to oznacza, że postępowanie w sprawie należności dochodzonych przez powoda za okres od lipca 1992 r. do lutego 1993 r. nie zostało zakończone i tym sa- mym zaskarżony kasacją wyrok (postanowienie) Sądu Apelacyjnego w tej części nie kończy postępowania w sprawie. Na rzecz tezy, że rozstrzygnięcia dotyczące prze- kazywania spraw między sądami według stanowiska ustawodawcy nie należą do kategorii rozstrzygnięć kończących postępowanie w sprawie dodatkowo przemawia analiza art. 394 pkt 1 KPC. W myśl tego przepisu zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia prze- wodniczącego, których przedmiotem jest zwrot pozwu, odmowa odrzucenia pozwu oraz przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postę- powania w innym trybie. Skoro w przepisie tym (między innymi) postanowienia doty- czące przekazania sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu zostało wymienione odrębnie - obok postanowień kończących postępowanie w sprawie - to oznacza to, iż one do tej kategorii nie należą (nie są postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie), a tym samym do tej kategorii nie należą także postanowienia wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na takie postanowienia. Skoro określone postanowie- nie należy do kategorii postanowień, które nie kończą postępowania w sprawie to i postanowienie wydane po zbadaniu zasadności takiego postanowienia (w wyniku zażalenia) nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Rozstrzyg- nięcie przez sąd pracy w wyroku o przekazaniu sprawy sądowi cywilnemu - z uwagi na to, że zgłoszone przez pracownika żądanie nie należy do kategorii roszczeń z za- kresu prawa pracy - nie kończy postępowania w sprawie (art. 392 § 1 KPC) i wobec tego nie może zostać zaskarżone kasacją. Ponadto warto tu dodatkowo przypo- mnieć, że w myśl uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1989 r,, III PZP 45/88 (OSNCP 1989 r. z. 11, poz. 167) przekazanie sprawy pomiędzy wydziałem cywilnym a sądem pracy (wydziałem pracy) - i odwrotnie - w 5 tym samym sądzie następuje na podstawie zarządzenia przewodniczącego lub po- stanowienia sądu nie podlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia. Skoro w tym przypadku w ogóle stronie nie służy zażalenie, to jest oczywiste, że tym bardziej nie mogłaby jej przysługiwać kasacja, nawet gdyby przekazanie sprawy następowało w sądzie drugiej instancji, i to w drodze postanowienia. Z powyższych względów wniesioną kasację należało uznać za niedopuszczal- ną (art. 392 KPC) i z tego powodu odrzucić (art. 3938 § 1 KPC). ========================================