I PKN 407/97

Wyrok z dnia 2 grudnia 1997 r. I PKN 407/97 Członkowi zarządu zakładowej organizacji związkowej zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę na czas określony, któremu sprzecznie z prawem wypowiedziano warunki pracy i płacy, przysługuje tylko roszczenie o odszko- dowanie (art. 50 § 3 w związku z art. 42 § 1 KP). Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 1997 r. sprawy z powództwa Ireny S. i Heleny K. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowo-Usługo- wemu "A." Spółka z o.o. w B. o przywrócenie warunków płacy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu- Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku do ponownego rozpozna- nia. U z a s a d n i e n i e Pozwane Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "A." sp. z o.o. w B. w sprawie z powództwa Ireny S. i Heleny K. o przywrócenie warunków płacy, wniosło kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Białymstoku z dnia 30 kwietnia 1997 r. [...] Zaskarżonym wyrokiem zmie- niono wyrok Sądu I instancji i ustalono, że powódki łączą z pozwanym umowy o pracę na czas określony zawarte w dniu 22 kwietnia 1996 r. oraz warunki pracy i płacy ustalone w tychże umowach. Natomiast Sąd I instancji ustalił, że strony łączą wcześniej zawarte umowy na czas nie określony i oddalił powództwo w odniesieniu do żądania uznania wypowiedzenia warunków płacy za bezskuteczne. - 2 - Sądy ustaliły, że powódki były zatrudnione u strony pozwanej na podstawie umów o pracę na czas nie określony. Dnia 22 kwietnia 1996 r. strony zawarły umowy o pracę na pięć lat ze znaczną podwyżką wynagrodzenia. Po zmianie zarządu poz- wanego dnia 24 sierpnia 1996 r. wypowiedziano powódkom warunki płacy z zacho- waniem 2 tygodniowego okresu wypowiedzenia. Strona pozwana płaciła jednakże powódkom wynagrodzenie przewidziane w umowach z dnia 22 kwietnia 1996 r. aż do końca listopada 1996 r., zastosowała zatem praktycznie okres wypowiedzenia wynoszący trzy miesiące. Powódki nadal pracowały u pozwanego na dotychczaso- wych stanowiskach pracy, jednakże od dnia 1 grudnia 1996 r. otrzymywały znacznie obniżone wynagrodzenie w porównaniu z jego wysokością przewidzianą w umowach z dnia 22 kwietnia 1996 r. W ocenie Sądu I instancji umowy o pracę z dnia 22 kwietnia 1996 r. były bezskuteczne, gdyż przewidziano w nich wynagrodzenie wyż- sze od maksymalnych stawek przewidzianych w zakładowych przepisach płacowych, co naruszało zasady współżycia społecznego. Wobec bezskuteczności tych umów terminowych strony łączyły zatem wcześniejsze umowy zawarte na czas nie okreś- lony. Sąd II instancji ustalił, że umów terminowych z dnia 22 kwietnia 1996 r. nie można było wypowiedzieć, gdyż strony tej możliwości nie przewidziały (art. 33 KP) a ponadto powódki wchodziły w skład zarządu zakładowej organizacji związkowej, podlegały zatem ochronie przed wypowiedzeniem i pogorszeniem warunków płacy (art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. - Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Sąd II instancji stwierdził dalej, że zgodnie z art. 50 § 3 i 4 KP w przypadku sprzecznego z prawem wypowiedzenia umowy zawartej na czas określony pracownikowi przysłu- guje wyłącznie odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za trzy miesiące. Powódkom nie przysłu- guje zatem roszczenie o przywrócenie warunków płacy. Rozstrzygnięcie swoje Sąd II instancji uzasadnił stwierdzeniem, że "Wydaje się zatem zasadne w niniejszej spra- wie rozstrzygnięcie polegające na ustaleniu warunków pracy i płacy, jakie zgodnie z prawem winny obowiązywać między stronami". W kasacji pozwany zarzucił naruszenie art. 32, art. 42, art. 50 § 3, art. 8 i art. 11 3 KP oraz art. 58 § 2 KC, a także art. 382 KPC. Zarzut naruszenia art. 32 i art. 42 KP uzasadniono wywodem, iż postanowienie umów z dnia 22 kwietnia 1996 r. o tre- - 3 - ści: "umowa wchodzi w życie z dniem 1 maja 1996 r. w miejsce umowy dotychcza- sowej" nie oznacza, że wcześniejsze umowy zawarte na czas nie określony zostały rozwiązane. Zgodnie z praktyką pozwanego stosowano bowiem albo wypowiedzenie zmieniające albo klauzulę, że nowa umowa wchodzi w życie na mocy porozumienia stron. Obraza przepisu art. 50 § 3 KP polega na jego niezastosowaniu. Naruszenie art. 8 KP i art. 58 § 2 KC polega - zdaniem skarżącego - na uznaniu za ważne umów o pracę zawartych z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Wynagrodzenie rażąco bowiem odbiegało od maksymalnych stawek przewidzianych przez regulamin wynagradzania, a zawierając jednoosobowo umowy w imieniu pozwanego prezes zarządu przekroczył swoje kompetencje. Ustalenie tak wysokiego wynagrodzenia stanowiło dyskryminację innych pracowników zajmujących równorzędne stanowiska (art. 11 3 KP). Naruszenia art. 382 KPC wnoszący kasację dopatruje się w tym, iż Sąd II instancji nie odniósł się do ustaleń Sądu Rejonowego dotyczących naruszenia przez prezesa zarządu zasad współżycia społecznego. W kasacji wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie, że strony łączą umowy o pracę na czas nie określony, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powódki wniosły o odrzucenie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest uzasadniona ze względu na trafny zarzut niezastosowania przez Sąd II instancji przepisu art. 50 § 3 KP. Roszczenia pracowników z tytułu sprzecz- nego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę są wyczerpująco uregulowane w przepisach art. 44-51 KP. Mają one odpowiednie zastosowanie do wypowiedzenia warunków pracy i płacy (art. 42 § 1 KP). Skoro przepisy te (art. 50 § 3 KP) przyznają pracownikowi w razie wadliwego wypowiedzenia wyłącznie roszczenie o odszkodo- wanie, to brak jest podstaw prawnych do wydania orzeczenia ustalającego treść sto- sunku pracy. Zresztą Sąd II instancji nie powołał żadnej podstawy prawnomaterial- nej, ustalając istnienie stosunku pracy. Nie mogą jej stanowić przepisy Kodeksu cy- wilnego, gdyż omawiane roszczenia są uregulowane w sposób zupełny w prawie pracy i z tego względu stosowanie Kodeksu cywilnego nie jest dopuszczalne (art. - 4 - 300 KP). Orzeczenie ustalające treść umowy o pracę wywołuje skutek częściowo podobny do orzeczenia o przywróceniu do pracy i przez to stanowi obejście przepisu art. 50 § 3 KP. Także okoliczność, że powódki jako członkinie zarządu zakładowej organizacji związkowej podlegały szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem, nie powoduje możliwości restytucji treści ich umów o pracę. Tylko do kobiet w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego przepis art. 50 § 3 KP nie ma zastosowania i mogą one dochodzić przywrócenia do pracy (art. 50 § 5 KP). Pozostałe zarzuty kasacji nie są uzasadnione. Ponieważ sporna umowa zos- tała zawarta dnia 22 kwietnia 1996 r., to do oceny jej skuteczności mają zastosowa- nie przepisy Kodeksu pracy sprzed nowelizacji z dnia 2 lutego 1996 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 110). Przepis art. 11 3 KP nie mógł być naruszony, gdyż jeszcze nie obowiązy- wał. Nie był jeszcze uchylony przepis art. 23 § 1 KP przewidujący, że czynności prawnych w zakresie stosunku pracy dokonuje w imieniu zakładu pracy jego kierow- nik lub inny upoważniony pracownik. Zatem prezes zarządu, będący kierownikiem zakładu pracy mógł jednoosobowo zawrzeć z powódkami umowy o pracę, także wtedy, gdy do reprezentowania pozwanej spółki uprawnionymi byli dwaj członkowie zarządu łącznie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1996 r., I PZP 2/96, OSNAPiUS 1996 nr 19 poz. 286). Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 32 i art. 42 KP. Stwierdzenie w umowach z dnia 22 kwietnia 1996 r., że wchodzą one w miejsce umów dotychczasowych, dostatecznie jasno oznacza zamiar stron pole- gający na rozwiązaniu umów wcześniej zawartych. Zarzut naruszenia art. 8 KP i art. 58 § 2 KC nie jest trafny. Wprawdzie Sąd II instancji nie wskazał w uzasadnieniu, dlaczego nie podziela poglądu Sądu Rejonowego o sprzeczności umów z dnia 22 kwietnia 1996 r. z zasadami współżycia społecznego, nie znaczy to jednak, iż taka sprzeczność istnieje. Pominięcie tej kwestii przez Sąd II instancji nie stanowi naru- szenia przepisu art. 382 KPC, jak się twierdzi w kasacji, lecz może być rozważane jako naruszenie art. 328 § 2 KPC. Według art. 382 KPC sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Stwierdzenie, że pewne zachowanie narusza zasady współżycia społecznego jest kwalifikacją prawną tego zachowania, a nie materiałem zebranym przez sąd. Co do zarzutu naruszenia zasad współżycia społecznego na- leży stwierdzić, iż nie wskazano w kasacji, kto te zasady miałby naruszyć: powódki - 5 - czy pozwany działający przez poprzedniego prezesa zarządu. Zarzut ten nie jest zatem odpowiednio uzasadniony (art. 393 3 KPC). Sąd Najwyższy nie jest uprawniony ani obowiązany do domyślania się, co jest istotą zarzutu kasacyjnego (w tym przy- padku wobec czyjego zachowania Sąd II instancji powinien zastosować art. 8 KP lub art. 58 § 2 KC). Z tych względów na podstawie art. 393 13 § 1 KPC orzeczono jak w sentencji. ========================================