I PKN 366/97

Wyrok z dnia 17 listopada 1997 r. I PKN 366/97 Ze względu na ochronę przewidzianą w art. 41 KP, nie jest obojętne czy pracownik otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w czasie, gdy wykonywał pracę, czy też w dniu, w którym pracy nie świadczył, a jedynie przyniósł do zakładu pracy zwolnienie lekarskie. Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Maria Mańkowska (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1997 r. sprawy z po- wództwa Wiesława K. przeciwko R.P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 14 marca 1997 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Koninie z dnia 29 października 1996 r. [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Koninie z dnia 20 listopada, [...] w przedmiocie kosztów procesu i sprawę w tym zakresie przekazał temu Sądowi Rejonowemu do ponownego roz- poznania, 2. w pozostałej części oddalił kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Wiesław K. w pozwie przeciwko R.P. spółce z o.o. w K. wnosił o za- sądzenie 3760 zł tytułem 2-miesięcznej odprawy i wynagrodzenia za kwiecień 1996 r. w kwocie 1880 zł oraz 2212 zł tytułem ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wy- poczynkowy. Łącznie dochodził kwoty 7852 zł. Strona pozwana nie uznała powództwa twierdząc, że przyczyną wypowiedze- nia powodowi umowy o pracę nie była likwidacja stanowiska kierownika produkcji, które zajmował, ale jego nieumiejętność sprawowania tej funkcji. Powód otrzymał - 2 - wypowiedzenie w dniu 5 grudnia 1995 r., kiedy był w pracy i podpisał je własnoręcz- nie. Natomiast urlop wypoczynkowy wykorzystał w okresie wypowiedzenia. Sąd Rejonowy dołączył do niniejszej sprawy do wspólnego rozpoznania spra- wy z powództwa Wiesława K. przeciwko R.P. spółce z o.o. [...] dotyczące ustalenia, że stosunek pracy łączący strony rozwiązał się z dniem 30 kwietnia 1996 r. po upływie 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu likwidacji stanowiska pracy, a także sprostowania świadectwa pracy ze stwierdzeniem, że powód nie wy- korzystał urlopu wypoczynkowego za 1996 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koninie wyrokiem z dnia 29 października 1996 r. oddalił powództwo i ustalił, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę spowodo- wane zostało złą oceną jego pracy dokonaną przez dyrektora strony pozwanej. Po- wód otrzymał wypowiedzenie w dniu 5 grudnia 1995 r. z datą rozwiązania umowy o pracę z dniem 31 marca 1995 r. W okresie wypowiedzenia powód miał wykorzystać urlop wypoczynkowy i był zwolniony od świadczenia pracy. W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że drugo- rzędną sprawą jest, czy powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w dniu 5 czy 13 grudnia 1995 r., skoro oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 31 marca 1996 r. dotarło do powoda, gdyż potwierdził to w swoim ze- znaniu i przyznał, że został zwolniony ze świadczenia pracy w okresie wypowiedze- nia. Natomiast zgodnie z art. 170 KP - zdaniem Sądu Rejonowego - powód miał obowiązek wykorzystać urlop wypoczynkowy w okresie wypowiedzenia. W apelacji od tego wyroku powód domagał się zasądzenia kwoty 5972 zł (kwotę 1880 zł strona pozwana wypłaciła) twierdząc, że wyłączną przyczyną rozwią- zania umowy o pracę była likwidacja stanowiska kierownika produkcji, które zajmo- wał. Wypowiedzenie umowy o pracę wręczono powodowi w dniu 13 grudnia 1995 r. w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Strona pozwana nie udzieliła powodowi urlopu za 1996 rok w okresie wypowiedzenia, co stanowi obrazę prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię art. 10 i 8 ustawy o szczególnych zasa- dach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, art. 32 § 1, 168 i 170 KP. Ponadto powód zarzucił sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym oraz niewyjaśnienie okoliczności faktycznych przez zanie- chanie przeprowadzenia dowodów przez niego zgłoszonych. Apelacją objęte zostały - 3 - również 2 postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 1996 r. o odmowie uzupełnienia wyroku oraz w przedmiocie zasądzenia kosztów zastępstwa proce- sowego dla strony pozwanej. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyro- kiem z dnia 14 marca 1997 r. oddalił apelację i odrzucił zażalenia oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 350 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa proce- sowego za instancję odwoławczą. Sąd Wojewódzki uznał, że Sąd I instancji wyczerpująco przeprowadził postę- powanie dowodowe, trafnie ustalił okoliczności faktyczne i wyprowadził z nich pra- widłowe i logiczne wnioski, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uza- sadnione jego zaniedbaniami w wykonywanej pracy i zgodne z prawem, gdyż ochrona przewidziana w art. 41 KP dotyczy tylko usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Skoro powód utrzymuje, że wypowiedzenie wręczono mu 13 grudnia 1995 r., to tym samym przyznaje, że w tym dniu zjawił się w pracy. Nie za- szła więc sytuacja, by w pracy był nieobecny, zaś zgodnie z linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, stawienie się pracownika do pracy w okresie zwolnienia lekarskiego powoduje, że doręczenie mu w tym dniu wypowiedzenia jest skuteczne. Z tych względów Sąd Wojewódzki uznał, że Sąd I instancji słusznie odstąpił od badania, kiedy powód otrzymał wypowiedzenie: w dniu 5 grudnia, czy 13 grudnia 1995 r., gdyż w obu przypadkach bieg wypowiedzenia rozpoczął się dnia 1 stycznia 1996 r., co powód przyznał. Sąd Wojewódzki podzielił również ustalenia Sądu I instancji, iż doszło do wy- korzystania przez powoda całego przysługującego mu urlopu i uznał, że obowiązu- jący wówczas przepis art. 170 KP wręcz nakazywał takie postępowanie, a nawet gdyby przyjąć, że powód nie wyraził zgody na udzielenie mu urlopu w okresie wypo- wiedzenia, to w myśl wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1991 r., I PR 407/90, nie powoduje to automatycznie po jego stronie roszczenia o ekwiwalent za nie wy- korzystany urlop. Sąd Wojewódzki odrzucił zażalenia powoda na oba postanowienia Sądu Re- jonowego z dnia 20 listopada 1996 r. z uwagi na naruszenie terminu z art. 393 § 2 KPC. Jednocześnie Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania - art. 351 § 2 KPC poprzez rozpoznanie wnio- - 4 - sku o uzupełnienie wyroku na posiedzeniu niejawnym, - art. 351 § 2 KPC poprzez orzeczenie o kosztach postępowania bez wniosku pozwanej o uzupełnienie wyroku, - i art. 357 § 2 KPC w związku z art. 394 § 1 pkt 9 KPC poprzez doręczenie tego postanowienia stronom bez uzasadnienia. Uchybienia te nie miały jednak wpływu na wynik sprawy, zatem zarzuty ape- lującego dotyczące nieważności postępowania, uznał Sąd Wojewódzki, za niezasad- ne. Od powyższego wyroku powód złożył kasację, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię: art. 41 KP, art. 36 § 1 w związku z art. 41 KP, art. 170 KP, art. 1 i 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, art. 4, 8, 11 i 23 KP i art. 6 KC oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku, w szczególności: art. 378 § 2 KPC, 379 pkt 4 i 5 KPC, art. 351 § 2 i 47 § 1 KPC, art. 19 § 1 KPC, art. 394 §1 pkt 9 KPC, art. 231 w związku z art. 232 KPC oraz art. 230 KPC w związku z art. 253 KPC. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością oraz uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji i zniesienie dotkniętego nieważnością postępowania przed Sądem I instancji i prze- kazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja powoda jest dopuszczalna, bowiem wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi kwotę 5.972 zł (art. 393 pkt 1 KPC). Następnym zagadnieniem, które Sąd Najwyższy ma obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu, jest nieważność postępo- wania. Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że naruszenie art. 351 § 2 KPC poprzez rozpoznanie wniosku powoda o uzupełnienie wyroku na posie- dzeniu niejawnym, orzeczenie o kosztach postępowania bez wniosku strony pozwa- nej o uzupełnienie wyroku oraz art. 357 § 2 KPC przez doręczenie postanowienia stronom bez uzasadnienia - nie stanowi nieważności postępowania w rozumieniu art. - 5 - 379 pkt 5 KPC, bowiem powód nie został pozbawiony możności obrony swych praw i od postanowień tych złożył odwołanie. Nie stanowi również nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 KPC sposób umocowania pełnomocnika strony pozwanej skoro zostało dokonane przez Prezesa Zarządu pozwanej Spółki Paula M.E.G.P. [...]. Przed Sądem Wojewódzkim strona pozwana udowodniła również, że Leonardus Peter Marie D. jest dyrektorem R. Hol- ding SA, mającej taką samą siedzibę, jak pozwana Spółka, to jest w K., przy ul. N. [...], a Prezesem tych Spółek oraz T.Service jest Paul M.E.G.P., który upoważnił L.D. do zastępowania w czasie swojej nieobecności, także w sprawach dotyczących strony pozwanej [...]. W tej sytuacji nie można podzielić poglądu, że strona pozwana nie miała organu powołanego do jej reprezentowania (art. 4 i 23 KP) oraz jej peł- nomocnik procesowy był źle umocowany. Przechodząc do rozpoznania dalszych zarzutów kasacji, Sąd Najwyższy uznał, że Sądy obu instancji naruszyły art. 36 § 1 KP, art. 41 KP i art. 170 KP, a także błędnie zinterpretowały przytoczone orzecznictwo Sądu Najwyższego. Według art. 41 KP pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Ochrona przewidziana w tym przepisie polega zatem na zakazie złożenia przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę w okresach wskazanych w tym przepisie, co oznacza, że zaskarżenie przez pracownika dokonanego w tych warunkach wypowiedzenia umowy o pracę (z naruszeniem art. 41 KP) powoduje ten skutek, że Sądy powinny uznać je za niezgodne z przepisami prawa pracy i orzec o roszczeniach z tego wynikających. Mylne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zastosowano wobec powoda najkorzystniejszy okres wypowiedzenia, skoro strona pozwana nie mogła zgodnie z przepisami wypowiedzieć umowy o pracę w czasie choroby powoda. Zaskarżone wy- roki naruszyły zarówno art. 36 § 1, jak i art. 41 KP. Choroba pracownika, stwierdzona zaświadczeniem lekarskim o jego niezdolności do pracy, skutkująca ochronę z art. 41 KP, powinna istnieć w dacie złożenia przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę. Nie może więc być obojętne dla Sądu orzekającego, czy pracownik otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę w dniu, kiedy przebywał w - 6 - pracy, czy też w dniu, w którym pracy nie świadczył, ale przyszedł do zakładu pracy, aby przynieść zwolnienie lekarskie. Rozróżnienia takich sytuacji dokonał również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 listopada 1986 r., I PRN 85/86, (Sł.Prac. 1987 nr 7-8, str. 29, Kodeks pracy - orzecznictwo, wybór i opracowanie J.Iwulski, Kraków 1997, str. 191) stwierdzając, iż zachorowanie pracownika w okresie już dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę nie stanowi zdarzenia powodującego objęcie pracownika ochroną przed wypowie- dzeniem stosunku pracy. Z tych samych przyczyn w uchwale pełnego składu Izby Administracyjnej, Pra- cy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 marca 1993 r., I PZP 68/92 (OSNCP 1993 z. 9 poz. 140) Sąd Najwyższy uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę pracow- nikowi, który świadczył pracę, a następnie wykazał, że w dniu wypowiedzenia był niezdolny do pracy z powodu choroby, nie narusza art. 41 KP. Taka jednak sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Powód otrzymał wypowiedzenie, jak twierdzi, w dniu 13 grudnia 1995 r. i w dniu tym nie świadczył pracy, gdyż posiadał zwolnienie lekarskie, stwierdzające niezdolność do wykonywania pracy przed wręczeniem mu wypowiedzenia umowy o pracę. Brak ustalenia daty wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, czy było to w dniu 5 grudnia 1995 r., jak twierdzi strona pozwana, czy w dniu 13 grudnia 1995 r., co wskazuje powód - prowadzi do naruszenia art. 41 KP. Uniemożliwia bowiem ewentualne zastosowanie ochrony pracownika przed wypowiedzeniem, gdyby okazało się, że strona pozwana faktycznie dokonała wypowiedzenia w czasie choroby pracownika. Znajdujące się w aktach sprawy [...] i aktach osobowych powoda sporne wypowiedzenia posiadają wpisane odręcznie dwie różne daty doręczenia powodowi tego pisma. Ustalenie Sądu Rejonowego, że w dniu 5 grudnia 1995 r. dyrektor strony pozwanej przesunął powodowi urlop z uwagi na jego chorobę [...] świadczy o istnieniu sprzeczności, gdy bezsporne jest, że powód był niezdolny do pracy dopiero od 6 grudnia 1995 r. Nie można również podzielić poglądu obu Sądów orzekających w sprawie, że art. 170 KP nakazuje pracownikowi wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia. Przepis ten, obowiązujący do 2 czerwca 1996 r., przewidywał powin- ność wykorzystania przez pracownika urlopu wypoczynkowego za rok kalendarzowy, w którym następowało rozwiązanie stosunku pracy w okresie wypowiedzenia, jeżeli - 7 - okres ten wynosi co najmniej 3 miesiące, jednakże udzielenie takiego urlopu wyma- gało odpowiedniego polecenia pracodawcy albo wniosku pracownika. W rozpozna- wanej sprawie nie zostało natomiast ustalone, że w okresie wypowiedzenia udzielono powodowi urlopu za 1996 r. W aktach sprawy znajduje się jedynie pismo powoda o udzielenie mu 14 dni urlopu za rok 1995 od 2 do 17 stycznia 1996 r. i pismo strony pozwanej, że od 18 stycznia 1996 r. zwalnia się powoda od świad- czenia pracy. Dokumenty te nie potwierdzają ustalenia Sądu Rejonowego, że powód wiedział, że ma wykorzystać urlop za rok 1996 w okresie wypowiedzenia [...], ani też stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego, że doszło do wykorzystania przez powoda całego przysługującego mu urlopu. Sąd Wojewódzki przyjął bowiem, że gdyby powód nie wyraził nawet zgody na udzielenie mu urlopu w okresie wypowiedzenia, to w myśl wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1991 r., I PR 407/90, nie rodzi to automatycznie roszczenia o ekwiwalent za urlop, gdyż konieczne jest przeprowa- dzenie przez pracownika dowodu, że mimo nieświadczenia pracy pozostawał w gotowości do jej wykonania, a zakład pracy go do pracy nie dopuszczał. Przytoczone orzeczenie wydane zostało w odmiennym stanie faktycznym od istniejącego w rozpoznawanej sprawie. W sprawie I PR 407/90 pracownik nie wyrażał zgody na udzielenie mu urlopu przez zakład pracy. Natomiast w rozpoznawanej sprawie strona pozwana nie udowodniła, że udzieliła powodowi urlopu za 1996 r. i o tym go powiadomiła. Powód zeznał, że wiedział o zwolnieniu go od świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia, a nie o konieczności wykorzystania w tym czasie urlopu wypoczynkowego za 1996 rok. W takich okolicznościach nie zaistniały przesłanki do przyjęcia, że powód wykorzystał urlop zgodnie z art. 170 KP. Sąd Najwyższy uznał, że kasacja zasadnie również zarzuca naruszenie art. 10 i 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pra- cownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Sądy obu instancji przyjęły, że przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę nie była likwidacja stanowis- ka pracy, ale niekorzystna ocena jego pracy. W tych warunkach żądanie wypłaty od- prawy z art. 8 tej ustawy uległo oddaleniu. Powód twierdził jednak w apelacji, że sta- nowisko kierownika produkcji, które zajmował, nie istnieje w pozwanej Spółce od grudnia 1995 r. i strona pozwana nadal funkcjonuje bez obsady tego stanowiska, - 8 - wbrew odmiennym ustaleniom Sądu I instancji. Sąd II instancji nie wyjaśnił tych zarzutów, przyjmując zgodnie z ustaleniami Sądu Rejonowego, że likwidacja tego stanowiska pracy nie nastąpiła. Okoliczności te wymagały przeprowadzenia dodatkowych dowodów w sprawie, jeśli się zważy, że pozwana Spółka działa zgodnie z przedłożonym do akt sprawy schematem organiza- cyjnym [...] w holdingu R. SA i na przykład kierownik T. Service został upoważniony do sprawowania funkcji kierowniczych u strony pozwanej [...], a dyrektor R., oficjalnie zatrudniony w niej na podstawie zezwolenia na zatrudnienie cudzoziemców na terenie Rzeczypospolitej Polskiej [...] otrzymał równocześnie pełnomocnictwo Preze- sa Zarządu do jego zastępstwa w pozwanej Spółce. Zarządzanie produkcją w poz- wanej R.P. przez dyrektora L.D., o czym zeznali świadkowie i powód, mogłoby świadczyć o likwidacji stanowiska kierownika produkcji, jakie zajmował powód do grudnia 1995 r. Wyrok Sądu Rejonowego z dnia 29 października 1996 r. oddalający powód- ztwo dotyczył powództw zgłoszonych w sprawach [...] o zapłatę 7.852 zł, [...] o usta- lenie daty rozwiązania stosunku pracy i [...] o sprostowanie świadectwa pracy. Wy- nika to wyraźnie z pierwszych trzech zdań uzasadnienia tego wyroku. W piśmie z dnia 30 października 1996 r. powód wnosił o uzupełnienie wyroku w przedmiocie rozstrzygnięcia w zakresie dwóch powództw połączonych do łącznego rozpoznania ze sprawą I P 284/96. Postanowieniem z dnia 20 listopada 1996 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku uznając, że wyrokiem oddalającym zostały rozstrzygnięte oba powództwa dołączone do sprawy [...]. Sąd Wojewódzki odrzucił zażalenie powoda na powyższe postanowienie z uwagi na uchybienie terminu z art. 394 § 2 KPC. Kasacja w tym zakresie nie jest zasadna, ponieważ postanowienie Sądu Rejo- nowego doręczone zostało pełnomocnikowi w dniu 25 listopada 1996 r., a zażalenie, umieszczone w apelacji, złożone zostało w dniu 6 grudnia 1996 r., a więc z przekro- czeniem 7-dniowego terminu z art. 394 § 2 KPC. Natomiast odnośnie do drugiego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 listopada 1996 r. dotyczącego zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego nale- żało uznać, że przedmiotowe odrębne postanowienie Sądu I instancji stanowi w swej - 9 - istocie uzupełnienie wyroku w części dotyczącej kosztów procesu, podlega zatem zaskarżeniu w drodze apelacji, jako część składowa wyroku, a nie w drodze zażale- nia. Nie było zatem podstaw do odrzucenia zażalenia na podstawie art. 394 § 2 KPC, skoro powodowi przysługiwał inny środek odwoławczy. W tym też zakresie kasacja powoda podlegała uwzględnieniu, ponieważ zaskarżone postanowienie wydane zos- tało z obrazą art. 351 § 1 KPC - bez wniosku stron. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. ========================================