I PKN 346/98

Wyrok z dnia 29 września 1998 r. I PKN 346/98 Wyrażenie przez pracodawcę zgody na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron, w sytuacji gdy wcześniej złożył jednostronne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika oznacza, że cofnął w sposób dorozumiany wcześniejsze oświad- czenie. Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę- dziowie SN: Kazimierz Jaśkowski, Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 września 1998 r. sprawy z po- wództwa Zbigniewa T. przeciwko Zakładom Mięsnym S.A. w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kole z dnia 16 września 1997 r. [...] oraz od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 1998 r. [...] 1. o d r z u c i ł kasację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kole z dnia 16 września 1997 r. [...] 2. o d d a l i ł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy Ubezpie- czeń Społecznych w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 1998 r. [...] 3. zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 50 zł (pięćdziesiąt zło- tych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kole wyrokiem z dnia 16 września 1997 r. oddalił powództwo Zbigniewa T. przeciwko Zakładom Mięsnym S.A. w K. o przywrócenie do pracy oraz o ustalenie, że między stronami istnieje stosunek pracy, które wniósł wskutek - jego zdaniem - wymuszonego przez pracodawcę rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron. 2 Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanych Zakła- dach od 1 lipca 1986 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie określony jako roz- bieracz-wykrawacz, a przedtem od 1 września 1983 r. jako uczeń praktycznej nauki zawodu. Do pracy powoda nie było zastrzeżeń. W dniu 24 lutego 1997 r. przed go- dziną 7 00 powód został zatrzymany w pobliżu przejścia osobowego przez pracownika Agencji Ochrony Mienia ze względu na podejrzenie, że jest w stanie nietrzeźwym i skierowany do dowódcy warty. Tutaj został dwukrotnie poddany badaniom alkoteste- rem, w tym raz w obecności przełożonego Michała K. Badanie wykazało 0,9% alko- holu w powietrzu wydychanym. Zarówno według przełożonego, jak i pracowników Agencji Ochrony Mienia wygląd powoda wskazywał na to, że był nietrzeźwy, czuć było od niego wyraźnie woń alkoholu. Z badania powoda alkotesterem został sporządzony protokół, w którym odnotowano wynik badania i który to protokół podpisał także powód. W dniu opisanego zdarzenia powód napisał oświadczenie, w którym wyjaśnił, że przyszedł rano do zakładu pracy, by uzyskać urlop, przekroczył jednak punkt kon- trolny, „a był trochę po przepiciu dnia poprzedniego”. W dniu 25 lutego 1997 r. pracodawca zawiadomił Komisję Zakładową NSZZ „Solidarność” o zamiarze rozwiązania z powodem (i dwoma innymi pracownikami) umowy o pracę. Organ związkowy w piśmie z dnia 28 lutego 1997 r. wniósł o odstą- pienie od zamiaru rozwiązania umów o pracę z wszystkimi pracownikami. W dniu 5 marca 1997 r. powód udał się do lekarza ze względu na uraz nogi doznany podczas pracy dnia 3 marca 1997 r. W holu przychodni stomatologicznej, w której znalazł się na krótko i przypadkowo, dwie pracownice strony pozwanej wręczyły mu pismo o rozwiązaniu umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP, a jednocześnie za- proponowały mu, by udał się do zakładu pracy w celu uzyskania zamiast zwolnienia dyscyplinarnego - zwolnienie w trybie porozumienia stron oraz by w tym celu napisał odpowiedni wniosek. Powód zgodził się na to i sporządził pismo, którego treść zaak- ceptował członek Zarządu Henryk D., umieszczając na nim adnotację: „Zgoda”. Tego samego dnia strona pozwana wystawiła powodowi świadectwo pracy uwzględniające ustalenia stron co do sposobu rozwiązania umowy o pracę, które następnie doręczyła powodowi przez pocztę. Jednak dnia 19 marca 1997 r. powód wysłał pocztą oświad- czenie odwołujące zgodę na rozwiązanie stosunku pracy w drodze porozumienia stron. Odpowiadając na to pismo, strona pozwana w piśmie z dnia 27 marca 1997 r. napisała, że w związku z tym „podtrzymuje rozwiązanie umowy o pracę bez wypowie- dzenia wręczone dnia 5 marca 1997 r.”. 3 W ocenie Sądu Rejonowego powód nie był przymuszony ani zachowaniem się pracodawcy, ani okolicznościami, w jakich nastąpiło wręczenie mu pisma o rozwiąza- niu umowy o pracę, do złożenia wniosku o zmianę sposobu rozwiązania umowy o pracę. Poza tym, zgodnie z art. 61 KC, zawarte w tym wniosku oświadczenie woli wy- warło skutek z chwilą dojścia do wiadomości pracodawcy, co miało miejsce dnia 5 marca 1997 r. Zatem późniejsze odwołanie przez powoda jego oświadczenia mogłoby nastąpić za zgodą pracodawcy. Wprawdzie w piśmie z dnia 27 marca 1997 r. strona pozwana nie wyraziła zgody na cofnięcie przez powoda oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę w drodze porozumienia stron, lecz Sąd Rejonowy uznał, że tak należy ocenić jej stanowisko o „podtrzymaniu” wcześniejszego rozwiązania z powodem umowy o pracę. W takiej zaś sytuacji pozostało jednostronne oświadczenie woli pra- codawcy o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę z jego winy. Co do tego zaś Sąd Rejonowy uznał, że powód dał podstawę do zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 KP, gdyż naruszył pracowniczy obowiązek trzeźwości, stawiając się dnia 24 lutego 1997 r. do pracy w stanie uniemożliwiającym jej wykonywanie. Jeżeli nawet powód zamierzał ubiegać się o urlop na ten dzień, to nie mając pewności, że go uzyska, miał także obowiązek stawienia się do pracy w stanie trzeźwym. W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że nie ma podstaw do uwzględnienia powództwa i przywrócenia do pracy. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 kwietnia 1998 r. oddalił apelację. Zdaniem Sądu II instancji nie można przy- jąć, że „podtrzymanie” przez stronę pozwaną rozwiązania umowy o pracę bez wypo- wiedzenia jest ponownym rozwiązaniem umowy w trybie art. 52 § 1 KP i że tym sa- mym trzeba do niego zastosować wszystkie wymagania przewidziane w Kodeksie pracy. Strona pozwana wyraziła wprawdzie zgodę na rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron, ale nie oznacza to, że cofnęła wcześniejsze jednostronne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Tak więc „pod- trzymanie” rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia sprawiło jedynie powrót do stanu sprzed rozwiązania umowy w drodze porozumienia stron. Jednocześnie Sąd Wojewódzki podkreślił, że rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron było pozbawione wad prawnych, w szczególności powód nie powoływał się na wady oświadczenia woli przewidziane w art. 82 i następnych KC. Ponadto Sąd Wojewódzki uznał, że stan nietrzeźwości powoda w pracy w dniu 24 lutego 1997 r. został prawid- łowo ustalony. Istniała więc podstawa do zwolnienia powoda z pracy bez wypowie- dzenia. 4 W kasacji złożonej od wyroku Sądu Rejonowego w Kole z dnia 16 września 1997 r. i od wyroku Sądu Wojewódzkiego powód zarzucił naruszenie art. 52 § 3 KP wskutek jego niezastosowania i przyjęcia, że oświadczenie woli strony pozwanej z dnia 27 lutego 1997 r. o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia wywołało skutki prawne, a także zarzucił naruszenie art. 60 i art. 65 KC przez ich niezastoso- wanie oraz art. 56 i art. 58 KC przez ich błędną wykładnię. Ponadto skarżący zarzucił, że Sąd Wojewódzki naruszył przepisy postępowania, tj. art. 233 KPC, dokonując wad- liwego ustalenia, że w dniu 24 lutego 1997 r. powód stawił się do pracy w stanie nie- trzeźwym w celu świadczenia pracy. Nie rozważył również z należytą wnikliwością okoliczności podawanych przez powoda, tych mianowicie, że przyszedł do pracy nie- wyspany, zmęczony, z dokuczającym mu bólem, który próbował uśmierzyć kompre- sem z alkoholu. Według powoda, wobec tych faktów Sądy obu instancji powinny umożliwić mu weryfikację wyniku jednorazowego badania wadliwym alkotesterem przy pomocy innych metod. Przytaczając powyższe zarzuty i argumenty, powód wniósł o uchylenie wyro- ków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowa- nia kasacyjnego w kwocie 100 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na podstawie wstępnej części kasacji można by wnosić, że zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy art. 52 § 3 KP, gdyż ten przepis został w niej wskazany. Jednak w dalszej części kasacji powód przytoczył już art. 52 § 2 KP i argumenty doty- czące tego przepisu, należy zatem wnosić, że art. 52 § 3 KP został podany wskutek oczywistej omyłki maszynowej. Przede wszystkim należy stwierdzić, że pierwszoplanowe znaczenie ma w sprawie zagadnienie, w jaki sposób i kiedy nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy łą- czącego strony. W tej kwestii Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 5 marca 1997 r. (w godzinach rannych) dwie pracownice strony pozwanej wręczyły powodowi pismo o rozwiązaniu z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia, którego treść przyjął do wia- domości i - jak wynika z adnotacji na kopii pisma - pokwitował jego odbiór. Tego sa- mego dnia w godzinach przedpołudniowych powód złożył pracodawcy wniosek o roz- 5 wiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron. Członek zarządu Henryk D. na piśmie tym napisał: „Zgoda”, a powód jeszcze tego samego dnia otrzymał pismo stwierdzające rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron. Ponadto strona pozwana sporządziła świadectwo pracy stwierdzające sposób ustania stosunku pracy i jego datę oraz poleciła komórce rachuby płac obliczyć i wypłacić powodowi ekwiwalent za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy. Przytoczone okoliczności faktyczne nie były przedmiotem kontrowersji między stronami i zostały też niewadliwie ustalone przez Sąd Wojewódzki. Jednak Sąd ten wyprowadził z nich niewłaściwe wnioski. Dokonał więc błędnej oceny stanu faktycz- nego pod względem prawnym. Jeżeli bowiem pracodawca podjął decyzję o rozwiąza- niu z pracownikiem umowy o pracę i wręczył ją pracownikowi i to w taki sposób, że pracownik mógł i zapoznał się z jej treścią, to znaczy, że zgodnie z art. 61 zdanie 1 KC (w związku z art. 300 KP) złożył oświadczenie woli, które spowodowało ustanie stosunku pracy w określony sposób. Jeżeli zaś wkrótce potem członek zarządu Hen- ryk D., a więc osoba upoważniona do działania w imieniu pracodawcy, uwzględniła prośbę pracownika o zmianę sposobu rozwiązania umowy o pracę, dając temu zew- nętrzny wyraz na jego podaniu w postaci adnotacji: „Zgoda”, a następnie podjęła czynności potwierdzające to stanowisko, to znaczy, że pracodawca odstąpił od do- tychczasowego sposobu rozwiązania umowy o pracę i zastąpił go sposobem zgodnie ustalonym przez strony. Nie można więc powyższej sytuacji tłumaczyć jako pozosta- nia pracodawcy przy pierwotnym oświadczeniu woli. W razie bowiem zgodnej z wolą obu stron zmiany sposobu rozwiązania umowy o pracę przestaje istnieć pierwotne, jednostronne oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę z winy pracownika. Nie jest bowiem możliwe jednoczesne istnienie dwóch oświadczeń woli dotyczących rozwiązania tego samego stosunku pracy, to jest rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę i rozwiązania na mocy porozumienia stron. W związku z tym należy uznać, że wskutek późniejszego w czasie oświadczenia woli straciło aktual- ność oświadczenie wcześniejsze, zaś pracodawca, przystając na rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron, cofnął w sposób dorozumiany swoje wcześniej- sze oświadczenie. Nie jest zatem trafny pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego, iż strona pozwana nie cofnęła swego oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy powoda i że w późniejszym czasie mogła powoływać się na jego istnienie i skuteczność. Tym samym słuszny jest zarzut kasacji, że przyjęty przez Sąd Wojewódzki sposób tłumaczenia oświadczeń woli strony pozwanej naru- 6 szył art. 60, art. 61 i art. 65 KC. Z art. 60 KC wynika bowiem, że wola osoby dokonu- jącej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Z kolei art. 65 § 1 KC stanowi, że oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają - ze względu na okolicz- ności - zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, natomiast art. 65 § 2 KC nakazuje przy tłumaczeniu umów kierować się „raczej zgodnym zamiarem stron i celem umowy, niż opierać się na jej dosłownym brzmieniu”. W konkluzji należy przeto dojść do wniosku, że w świetle przedstawionych okoliczności, a zwłaszcza wobec rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron, brak wyraźnego oświadczenia woli pracodawcy o odstąpieniu od rozwiązania umowy o pracę z winy powoda nie mógł być argumentem na rzecz tezy, że powyższe oświadczenie zachowało swoją aktualność i moc. Tym samym rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na mocy porozumienia stron, stosownie do art. 30 § 1 pkt 1 KP i zgodnie z tym, co strona pozwana stwierdziła w piśmie z dnia 5 marca 1997 r. oraz w świadectwie pracy. Dalszym zagadnieniem w sprawie jest kwestia, czy odwołanie przez powoda oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę w drodze porozumienia stron, które nas- tąpiło w piśmie z dnia 19 marca 1997 r., odniosło skutek. Według art. 61 zdanie 2 KC odwołanie oświadczenia woli jest skuteczne wtedy, gdy doszło do adresata jednocześnie z oświadczeniem woli lub wcześniej. Wówczas skutek takiej czynności, tj. odwołanie oświadczenia, następuje niezależnie od zgody strony, do której zostało skierowane oświadczenie i jego odwołanie. Inaczej jest na- tomiast, gdy oświadczenie woli zostało już złożone. Wówczas bowiem dla cofnięcia oświadczenia woli konieczna jest zgoda adresata. Z ustaleń Sądu Rejonowego, które przyjął Sąd Wojewódzki wynika, że praco- dawca, odpowiadając na pismo powoda z dnia 19 marca 1997 r., cofające oświad- czenie o rozwiązaniu umowy o pracę w drodze porozumienia stron, nie stwierdził, że wyraża zgodę na to cofnięcie. Sąd Rejonowy, tłumacząc jedynie zachowanie się strony pozwanej uznał, że „kontekst pisma z dnia 27 marca 1997 r.” pozwala wnosić, że takie było właśnie stanowisko pracodawcy, skoro „podtrzymał” rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Natomiast Sąd Wojewódzki - wbrew temu, co powód su- gerował w apelacji i w kasacji - w ogóle nie ustalił, że w piśmie z dnia 27 marca 1997 r. pracodawca zawarł oświadczenie woli o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy. Przeciwnie, Sąd Wojewódzki odciął się od twierdze- 7 nia powoda, iż strona pozwana ponownie rozwiązała z nim umowę o pracę bez wy- powiedzenia. Sama zaś strona pozwana w pismach procesowych podkreślała, że oświadczenie powoda z dnia 19 marca 1997 r., odwołujące zgodę na rozwiązanie umowy pracy w drodze porozumienia stron, nie mogło wywołać skutków prawnych z braku po temu podstaw [...], zaś z punktu widzenia prawa dopuszczalna była w stanie faktycznym sprawy „zamiana trybu rozwiązania umowy, na wniosek powoda, na poro- zumienie stron”. Tak więc Sąd Wojewódzki wadliwie uznał, że stosunek pracy łączący strony rozwiązał się wskutek jednostronnego oświadczenia pracodawcy złożonego w trybie art. 52 § 1 KP w dniu 5 marca 1997 r. Oświadczenie to bowiem pracodawca cofnął w sposób dorozumiany przez to, że w sposób nie budzący wątpliwości wyraził zgodę na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron. Nie jest zaś możliwe, na co słusznie powód zwrócił uwagę w kasacji, by umowa o pracę została rozwiązania jed- nocześnie bez wypowiedzenia i na mocy porozumienia stron. Gdy natomiast chodzi o kwestię zgody pracodawcy na cofnięcie przez powoda oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy w drodze porozumienia stron, to Sąd Wojewódzki ustalił, że praco- dawca - odpowiadając na pismo powoda - nie oświadczył, że wyraża zgodę na to cof- nięcie. Jedynie na podstawie „kontekstu pisma” Sąd Wojewódzki ocenił, że było to wyrażenie zgody. Jednak co do tej okoliczności nie przesłuchał pracodawcy i pominął treść jego pism procesowych. Tym samym usprawiedliwiony jest wniosek, że ocena powyższego pisma była błędna. Podsumowując dotychczasowe uwagi i rozważania należy więc uznać, że po- wód słusznie zarzucił w kasacji naruszenie art. 52 KP, gdyż Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do rozpoznania jego roszczenia o przywrócenie do pracy w płaszczyźnie tego przepisu w związku z art. 56 KP. Jednak kasacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok, oddalający roszczenia powoda o przywróce- nie do pracy i ustalenie, że między nim a stroną pozwaną istnieje stosunek pracy, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 393 12 KPC). Nastą- piło bowiem rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron. Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację od wyroku Sądu Wojewódz- kiego jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i odrzucił ją w zakresie dotyczą- cym wyroku Sądu Rejonowego jako niedopuszczalną. O kosztach postępowania ka- sacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 w związku z art. 391 i art. 108 § 1 KPC. 8 ========================================