I PKN 342/98

Wyrok z dnia 1 października 1998 r. I PKN 342/98 Pracownikowi ośrodka badawczo-rozwojowego przysługuje wynagro- dzenie za pracowniczy projekt racjonalizatorski, jeżeli przedmiot projektu nie był objęty planem zadań tego ośrodka. Przewodniczący; SSN Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 października 1998 r. sprawy z po- wództwa Jana K. przeciwko „P.” SA w W. o wynagrodzenie, na skutek kasacji powo- da od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 1998 r. [...] 1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację strony poz- wanej; 2. ząsadził od strony pozwanej na rzecz pełnomocnika powoda kwotę 440 zł – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyj- nym i apelacyjnym. U z a s a d n i e n i e Powód Jan K. w pozwie przeciwko Zakładom Zmechanizowanym Sprzętu Domowego „P.” w W. (przekształconym następnie w P. SA) wniósł o zasądzenie kwoty 2. 449, 50 zł wraz z odsetkami za zwłokę od daty wymagalności tytułem wyna- grodzenia za projekt racjonalizatorski pod nazwą „Wiązki przewodów elektrycznych do pralek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych”. Strona pozwana nie uznała powództwa, w toku procesu wyliczyła efekty eko- nomiczne za stosowanie tego projektu i uznała, iż powodowi przysługuje jedynie ograniczone prawo do wynagrodzenia w wysokości 5% w kwocie 841,54 zł z odset- kami z uwagi na § 35 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalaz- czych. 2 Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 października 1997 r. za- sądził na rzecz powoda kwotę 6.617,57 zł tytułem dalszego należnego powodowi wynagrodzenia za zastosowanie przez pozwaną w latach 1991-1993 projektu racjo- nalizatorskiego pod nazwą „wiązki przewodów elektrycznych do pralek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych” i odsetek od nie wypłaconego wynagrodzenia do dnia 31 grudnia 1996 r. z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 1997 r. Sąd ustalił, że do dnia 16 marca 1993 r., to jest do czasu połączenia OBR ze stroną pozwaną powód był zatrudniony w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym ZSD „P.” jako główny specjalista ds. pralnictwa i podlegał dyrektorowi OBR. Ośrodek był wówczas samodzielną jed- nostką podlegającą Ministrowi Przemysłu i Handlu, a zadania jego regulowało poro- zumienie o współpracy zawarte ze stroną pozwaną w dniu 1 września 1976 r. Prace na wiązką przewodów w pralkach P 565 zostały zakończone w grudniu 1988 r., kiedy to protokolarnie odebrano od OBR zakończenie prac w tym zakresie. Plan Ośrodka na 1991 r. obejmował opracowanie nowych projektów pralek małoga- barytowych i opracowanie innej wersji plastycznej, nie przewidywał natomiast zadań dotyczących modernizacji pralek małogabarytowych w zakresie wiązki przewodów, co stanowiło przedmiot projektu racjonalizatorskiego, zgłoszonego przez powoda w dniu 2 lutego 1991 r. Dyrektor OBR w dniu 19 lipca 1991 r. uznał, iż wobec powoda istnieje ograniczenie wynagrodzenia z uwagi na § 35 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych, natomiast OBR przeprowadził badania zdolności rejestrowej w celu dokonania zgłoszenia jako wzoru użytkowego. Zakładowa Komisja Wynalazcza w dniu 22 stycznia 1992 r. nie uznała pro- jektu za racjonalizatorski, zarzucając mu brak cech nowości. W kwietniu 1992 r. powód skierował do Urzędu Patentowego wniosek o uznanie zgłoszenia pracowni- czego projektu wynalazczego dotyczącego wiązki przewodów, który wdrożony został do produkcji i rozliczony protokołem nr 248, w którym stwierdzono, iż jest to nowa konstrukcja materiałooszczędnej wiązki przewodów P 565 E. Decyzją z dnia 11 stycznia 1993 r. Urząd Patentowy RP działając w trybie pos- tępowania spornego uznał, że projekt p.t. „Wiązka przewodów elektrycznych do pra- lek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych” jest projektem racjonalizatorskim, w uzasad- nieniu decyzji wskazano, iż zgłoszony projekt wprowadził istotne zmiany w stosunku do dotychczasowego rozwiązania wiązki, zmiany te poszły w innym kierunku niż wy- tyczne zawarte w protokole z odbioru serii próbnej z listopada 1988 r. Autor projektu 3 dokonał opracowania nowej konstrukcji wiązki z własnej inicjatywy, a nie na skutek polecenia służbowego, czy zleconego wcześniej zadania lub też planu prac OBR. Jednocześnie Urząd Patentowy wskazał, że skoro ZZSD P. wchłonęło OBR, to po- wód swoje roszczenia powinien kierować do P. Sąd ustalił ponadto, że projekt wiązki był stosowany przez stronę pozwaną od maja 1991 r. i przyniosło to efekt oszczędnościowy przez mniejsze zużycie przewo- dów elektrycznych przez wyeliminowanie nasuwek kątowych. Realizację projektu rozpoczęto w dniu 17 maja 1991 r., stąd I okres obliczeniowy trwał do 1 lipca 1991 r. do 30 czerwca 1992 r., a II okres od 1 lipca 1992 r. do 30 czerwca 1993 r. Zdaniem Sądu, powoda nie obejmują ograniczenia przewidziane w § 35 roz- porządzenia Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 1984 r., ponieważ nie pełnił on funkcji dyrektora OBR ani jego zastępcy, wykonał projekt z własnej inicjatywy, a nie w ra- mach polecenia służbowego, czy zleconego wcześniej zadania lub też prac OBR. Na podstawie opinii biegłego Sąd ustalił, że efekt ekonomiczny z tytułu zastosowania projektu w I okresie wyniósł 20.639,96 zł, a w II okresie – 38.646,95 zł i uznał, że po- wodowi przysługuje pełne wynagrodzenie twórcy projektu, które wynosi łącznie za dwa okresy obliczeniowe kwotę 2.964,35 zł oraz 5.471,26 zł z tytułu odsetek za zwłokę w wypłacie wynagrodzenia do dnia 31 grudnia 1996 r. Jednocześnie Sąd uwzględnił potrącenie kwot już wypłaconych, to jest 707,66 zł na poczet wynagro- dzenia oraz 1.110,38 zł z tytułu odsetek. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 marca 1998 r., wydanym w wyniku rozpoznania apelacji strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok w ten spo- sób, że oddalił powództwo Jana K. Sąd doszedł do odmiennego wniosku niż Sąd pierwszej instancji i uznał, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala na zak- walifikowanie projektu powoda, jako wykonanego poza planem zadań OBR. Zdaniem Sądu Apelacyjnego – zgodnie z § 35 ust. 2 pkt 2 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów – powodowi nie przysługuje wynagrodzenie za dokonany projekt racjonali- zatorski, który w istocie był wynikiem wykonania jego pracowniczych obowiązków. Pełnomocnik powoda zaskarżył kasacją powyższy wyrok, zarzucając narusze- nie prawa materialnego - § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178), polega- jące na niewłaściwej interpretacji tego przepisu oraz naruszenie przepisów postępo- wania – art. 227, 233, i 328 § 2 KPC. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna o ile chodzi o zarzut niewłaściwej wykładni przepisu § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz.U. Nr 33, poz. 178). Przepis ten pozbawia twórcę wyna- grodzenia za opracowany i zastosowany pracowniczy projekt wynalazczy, gdy twórca wykonuje prace naukowo-badawcze i rozwojowe, jeżeli przedmiot dokonanego projektu racjonalizatorskiego objęty był planem zadań przydzielonych jednostce or- ganizacyjnej, w której był zatrudniony. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd pierwszej ins- tancji niewadliwie ustalił, iż powód będąc pracownikiem Ośrodka Badawczo- Rozwojowego wykonywał w ramach realizacji planu postępu naukowo-technicznego na rok 1988 prace naukowo-badawcze nad wdrożeniem do produkcji zmodernizowanej pralki we współpracy z dawnym ZSRR. W dniu 2 listopada 1988 r. dokonano odbioru serii próbnej pralki małogabarytowej P 565 E z oszczędnościowym programem prania, stwierdzając jednak usterki techniczne w zakresie wiązki przewodów. Dnia 23 grudnia 1988 r. sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy w zakresie odbioru zmodernizowanej pralki ze stwierdzeniem w p. II.3 protokołu wady w zakresie montażu wiązki i zaleceniem ułatwienia tego montażu. Poleceniem służbowym [...] dyrektora OBR z dnia 27 grudnia 1988 r. powód wraz z zespołem oddelegowany został do opracowania konstrukcji pralki małogabarytowej. Sąd Apelacyjny przyznał, iż nie udało się mu się dokonać uzupełniających ustaleń w zakresie, czy plany postępu technicznego na lata 1989-1991 przewidywały dalszą pracę nad pralką małogabarytową, które prowadził i za które odpowiadał powód. Powyższy stan faktyczny uzasadnia ocenę Urzędu Patentowego i Sądu pierw- szej instancji, że projekt racjonalizatorski p.t. „Wiązka przewodów elektrycznych do pralek P 565 E i P 565 A oraz pochodnych” zgłoszony przez powoda w 1991 roku nie został wykonany w ramach jego obowiązków służbowych, co potwierdza również fakt, iż zagadnienie to nie zostało ujęte w planie prac OBR na rok 1991. Powodowi przysługuje zatem wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy w kwocie wyli- czonej przez biegłego i przyznanej w wyroku Sądu Wojewódzkiego, ponieważ nie zachodzą przesłanki, wykluczające jego prawo do tego wynagrodzenia na podstawie § 35 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych. W takich okolicznościach Sąd Najwyższy uznał na podsta- 5 wie art. 39315 KPC, że w sytuacji, gdy w sprawie zachodzi jedynie naruszenia prawa materialnego, może orzec co do istoty sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================