I PKN 335/97

Wyrok z dnia 3 listopada 1997 r. I PKN 335/97 Obowiązek pracodawcy uprzedniego zasięgania opinii okręgowej izby radców prawnych i dokonywania oceny pracy radcy prawnego w razie rozwią- zania z nim za wypowiedzeniem stosunku pracy (art. 16 i art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych – Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) nie dotyczy sytuacji, w której przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest reorganizacja (likwidacja) stanowiska pracy radcy prawnego, nie łącząca się z negatywną oceną jego pracy. Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 1997 r. sprawy z powódz- twa Władysława S. przeciwko [...] Zakładom Graficznym SA w L. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 18 kwietnia 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Władysław S. wystąpił z powództwem przeciwko [...] Zakładom Gra- ficznym SA w L. o dopuszczenie do pracy na zajmowanym stanowisku radcy prawne- go w pozwanych Zakładach, nałożenie na pozwanego obowiązku dalszego zatrud- nienia powoda do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy i zasądzenia kosz- tów procesu. Pozwane [...] Zakłady Graficzne wniosły o oddalenie powództwa. W piśmie procesowym z dnia 17 października 1996 r. powód stwierdził, że w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1996 r. popiera powódz- two o przywrócenie do pracy i zasądzenie odszkodowania za cały czas pozostawania bez pracy, z wyjątkiem miesiąca września 1996 r., za który otrzymał wynagrodzenie, pomimo rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1996 r. 2 Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 26 listopada 1996 r. oddalił powództwo i usta- lił, że powód Władysław S. był zatrudniony w pozwanych Zakładach Graficznych od 3 maja 1968 r. do 30 kwietnia 1982 r., a następnie od 15 kwietnia 1991 r. w wymiarze 1/2 etatu jako radca prawny. W okresie od 5 listopada 1995 r. do 30 marca 1996 r. powód przebywał na zwolnieniu lekarskim. W dniu 29 marca 1996 r. przedstawił świadectwo lekarskie o zdolności do pracy w niepełnym wymiarze jako radca prawny. Po stawieniu się do pracy stwierdził, że wszystkie akta podręczne zostały zabrane, a prezes pozwanego poinformował go, że jego stanowisko zostało zlikwidowane. Dnia 10 kwietnia 1996 r. powód złożył pismo z wnioskiem o dopuszczenie go do pracy na zajmowanym stanowisku radcy prawnego. W odpowiedzi otrzymał 14 maja 1996 r. pismo prezesa Zarządu, w którym wyjaśniono, że stosownie do zarządzenia likwidatora Nr 15 z dnia 29 stycznia 1996 r., zlikwidowano stanowisko radcy prawne- go z dniem 1 lutego 1996 r. Jednocześnie zaproponowano powodowi przejście z dniem 1 czerwca 1996 r. na stanowisko specjalisty do spraw prawnych z zachowa- niem dotychczasowej stawki osobistego zaszeregowania oraz czasu pracy. Stwier- dzono, że Spółka liczy na to, że powód przyjmie nowe warunki na zasadzie porozu- mienia stron bez konieczności wręczania wypowiedzenia zmieniającego. Powód nie wyraził zgody na proponowaną zmianę zatrudnienia. Dnia 28 maja 1996 r. powód otrzymał pismo, na mocy którego z dniem 1 czerwca 1996 r. do 31 sierpnia 1996 r. powierzono mu pełnienie obowiązków specjalisty do spraw prawnych z zachowaniem dotychczasowej stawki osobistego zaszeregowania oraz czasu pracy. W tym samym dniu powód otrzymał pismo wypowiadające z dniem 31 sierpnia 1996 r. umowę o pracę w części dotyczącej warunków pracy - stanowiska radcy prawnego za uprzed- nim 3-miesięcznym wypowiedzeniem, tj. od 1 czerwca 1996 r. do 31 sierpnia 1996 r. Po upływie wypowiedzenia powód miał zajmować stanowisko specjalisty do spraw prawnych z pozostałymi warunkami umowy bez zmian. Powód pismem z dnia 31 maja 1996 r. odmówił przyjęcia proponowanych wa- runków pracy. W związku z powyższym umowa o pracę z powodem uległa rozwiąza- niu z dniem 31 sierpnia 1996 r. Powód otrzymał stosowną odprawę w wysokości 3- miesięcznego wynagrodzenia. Sąd ustalił, że z dniem 1 stycznia 1996 r. rozpoczęła się likwidacja przedsię- biorstwa państwowego, jakim były Zakłady Graficzne w L. w celu przekształcenia ich w spółkę pracowniczą, która to likwidacja uległa zakończeniu w lutym 1996 r. Decy- zję o likwidacji stanowiska radcy prawnego podjęto po analizie skuteczności obsługi 3 prawnej. Z dniem 28 marca 1996 r. wprowadzono w pozwanej Spółce nową strukturę organizacyjną, w której nie ma stanowiska radcy prawnego, a obsługę prawną wy- konuje spółka pracownicza lub na zlecenie kancelaria prawna. Bezsporną okolicz- nością jest, że 7 marca 1996 r. powód ukończył 64 lata. W ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie może być uwzględnione, gdyż według art. 43 § 1 KP zakład pracy może wypowiedzieć warunki pracy i płacy także pracownikowi, o którym mowa w art. 39 KP, o ile wypowiedzenie to stało się koniecz- ne ze względu na likwidację działu pracy, w którym pracownik był zatrudniony. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie po rozpoz- naniu apelacji powoda od powyższego orzeczenia wyrokiem z dnia 18 kwietnia 1997 r. [...] oddalił apelację. Sąd Wojewódzki uznał, że ustalenia Sądu I instancji są bezsporne i prawidło- we oraz należycie rozważone. Sąd II instancji nie dopatrzył się sprzeczności ustaleń z zebranymi dowodami ani uchybień proceduralnych. Wraz z dokonywaniem prze- kształcenia formy prawnej pozwanych Zakładów - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - niezbędne były zmiany organizacyjne związane z ograniczeniem zatrudnienia i likwi- dacją stanowisk. Sąd nie jest uprawniony do badania zasadności i celowości doko- nywania powyższych zmian. W tych okolicznościach Sąd uznał, że powód bezzasad- nie zarzuca obrazę przepisów art. 39, art. 42 i art. 47 KP (jako że nie mają one w tym wypadku zastosowania) oraz art. 19 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach praw- nych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.). Przepisy tej ostatniej ustawy nakładają na zakład pracy obowiązek powiadomienia okręgowej izby radców prawnych o rozwią- zaniu stosunku pracy z radcą prawnym jedynie w przypadku, gdy podstawą takiego rozwiązania są zarzuty niewłaściwego wykonywania przez radcę obowiązków służ- bowych (art. 19 tej ustawy). Podstawą wypowiedzenia powodowi umowy o pracę była likwidacja stanowiska pracy. Powód pobrał odprawę pieniężną w związku z rozwią- zaniem umowy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy. Powód przychodził do zakładu pracy w miesiącu wrześniu 1996 r., za co otrzy- mał wynagrodzenie. Może to stwarzać jedynie domniemanie, że w tym okresie łączy- ła go z pozwanym odrębna umowa na czas określony, skoro ustanie stosunku pracy faktycznie nastąpiło 31 sierpnia 1996 r. Dlatego w świadectwie pracy widnieje data 30 września 1996 r. - jako dzień rozwiązania stosunku pracy. Próby ugodowego rozs- trzygnięcia sporu zakończyły się bez rezultatu ze względu na zbyt daleko idące wa- runki ugodowe powoda, nie przyjęte przez stronę pozwaną. 4 Powód wniósł kasację od wyroku Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 26 listo- pada 1996 r. [...] i od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 18 kwietnia 1997 r. [...]. Orzeczeniom tym wnoszący kasację zarzucił: 1) naruszenie przepisów: art. 8, 39, 42, 45 i 47 Kodeksu pracy wskutek błęd- nej ich wykładni oraz obrazę art. 3, 6,8 i 16 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, 2) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i sprzeczność istotnych ustaleń Sądu oraz inne uchybienia procesowe, wynikające z art. 368 pkt 3,4 i 5 KPC. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych wyroków w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania za obie instancje i kasację, ewentualnie o zmianę zaskarżonych wyro- ków i uwzględnienie powództwa zgodnie z żądaniem pozwu oraz zasądzenie kosz- tów postępowania za wszystkie instancje według norm przepisanych. Ponadto skar- żący wniósł o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 2.340 zł z 35% od dnia 6 czerwca 1997 r. do dnia zapłaty za cały okres pozostawania bez pracy, licząc od 1 października 1996 r. do 30 czerwca 1997 r., czyli 7 miesięcy po 260 zł miesięcznie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja powoda nie może być uwzględniona, gdyż jej zarzuty są bezzasadne. Zaskarżone orzeczenie Sądu II instancji opiera się na ustaleniach Sądu I instancji, który bardzo starannie, wnikliwie i szczegółowo przeprowadził postępowanie dowo- dowe oraz wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i wyprowadził z nich trafne wnioski. Sąd Wojewódzki oceniając zarzuty apelacji, powtórzone w kasacji, nie po- pełnił żadnych uchybień procesowych, ani nie naruszył przepisów prawa material- nego. Ustalony stan faktyczny sprawy jest bezsporny między stronami. Konsekwen- cje prawne wyprowadzone z tych ustaleń przez Sądy obu instancji wynikają z przy- toczonych przez te Sądy przepisów prawa materialnego, właściwie zastosowanego w sprawie. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się błędnej wykładni prawa przez Sądy obu instancji. Rekapitulując istotne ustalenia w sprawie należy mieć na uwadze, że w ramach restrukturyzacji sektora państwowego przeprowadzono, poczynając od 1 stycznia 1996 r. likwidację pozwanego przedsiębiorstwa państwowego, które prze- kształcono w spółkę akcyjną. Z dniem 28 marca 1996 r. wprowadzono w pozwanej Spółce nową strukturę organizacyjną. Zmiany organizacyjne polegały na ogranicze- 5 niu zatrudnienia i likwidacji stanowisk, w tym stanowiska radcy prawnego. Jednakże utworzono stanowisko specjalisty do spraw prawnych i zaproponowano powodowi spełnianie pracy w nowych ramach organizacyjnych z zachowaniem dotychczasowej płacy i czasu pracy. W przyjętej strukturze organizacyjnej powód miałby raczej pełnić funkcję koordynatora obsługi prawnej i realizować w praktyce swoje kwalifikacje radcy prawnego i doświadczenie zawodowe na zmienionym co do nazwy stanowisku pracy. Powód pismem z dnia 31 maja 1996 r. stanowczo odmówił przyjęcia zmienionych i wypowiedzianych mu warunków pracy. Z tego względu stosunek pracy powoda uległ rozwiązaniu z dniem 31 sierpnia 1996 r. W tych okolicznościach - zda- niem Sądu Najwyższego - Sądy obu instancji prawidłowo zastosowały przepisy pra- wa materialnego (art. 411 § 1 i art. 42 § 1 i 3 KP) odmawiając uwzględnienia powódz- twa i apelacji powoda z uwagi na to, że w odniesieniu do powoda nie ma zastoso- wania ochrona przewidziana w art. 39 KP ze względu na likwidację pozwanego za- kładu pracy. W tej sytuacji nie mają zastosowania w sprawie pozostałe przepisy prawa materialnego, wymienione w zarzutach kasacji, a w szczególności art. 16 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.). Rozwiązanie z powodem stosunku pracy za wypowiedzeniem nie nastąpiło z powodu nienależytego wykonywania obowiązków radcy prawnego. W związku z tym nie istniała potrzeba dokonywania oceny pracy zawodowej powoda, jako radcy praw- nego, o której mowa w art. 16 ustawy o radcach prawnych. Ocena efektywności sta- nowiska pracy w zakładzie pracy z reguły następuje z punktu widzenia kryterium eko- nomicznego interesu pracodawcy, z czym nie zawsze łączy się negatywna ocena pracy pracownika, zatrudnionego na tym stanowisku. Jeżeli z uznaniem przez praco- dawcę nieefektywności stanowiska radcy prawnego powstaje konieczność reorgani- zacji tego stanowiska, nie łącząca się z negatywną oceną pracy radcy prawnego z powodu braku zarzutu nienależytego jej wykonywania, to nie istnieje obowiązek pra- codawcy uprzedniego zasięgania opinii okręgowej izby radców prawnych i dokony- wania oceny pracy radcy prawnego w razie wypowiedzenia warunków pracy lub roz- wiązania stosunku pracy (art. 16 i 19 § 1 ustawy o radcach prawnych). Z materiału zebranego w sprawie wynika, że pozwany zakład pracy cenił kwalifikacje i doświad- czenie zawodowe powoda i jego przydatność w dalszej pracy w zakładzie. Dlatego nie zamierzał rozwiązać z powodem stosunku pracy, lecz inaczej zorganizować jego stanowisko pracy, z uwzględnieniem potrzeb nowo powstałej spółki, czego nie zaaprobował powód. W tych okolicznościach sprawy, Sąd Najwyższy nie dopatrzył 6 się, aby rozwiązanie z powodem stosunku pracy nastąpiło z naruszeniem art. 8 KP. Wobec zasadności zaskarżonego orzeczenia Sądu II instancji, nieuzasadnione jest również zgłoszenie przez powoda dopiero w kasacji nowego roszczenia zasądzenia kwoty 2340 zł z odsetkami za czas pozostawania bez pracy. Żądanie takie po ustaniu zasadnie rozwiązanego stosunku pracy powodowi nie przysługuje. Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że ka- sacja powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na zasadzie art. 39312 KPC orzekł, jak w sentencji. ========================================