I PKN 333/00

Wyrok z dnia 29 marca 2001 r. I PKN 333/00 Interes prawny pracownika w ustaleniu istnienia stosunku pracy (art. 189 KPC) z reguły nie wyczerpuje się w możliwości dochodzenia świadczeń należ- nych z tego stosunku prawnego. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2001 r. sprawy z powództwa Tomasza K. przeciwko Jerzemu K. i Jerzemu W. o ustalenie istnienia stosunku pracy i odszkodowanie, na skutek kasacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 27 stycznia 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy wyrokiem z dnia 27 stycznia 2000 r. [...] oddalił apelację Jerzego K. i Jerzego W. od wyroku czę- ściowego Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wałbrzychu z dnia 13 maja 1999 r. [...], ustalającego, że Tomasza K. oraz pozwanych Jerzego K. i Jerzego W., prowadzą- cych działalność gospodarczą pod firmą Usługi Motoryzacyjne „I.” s.c. w W., łączyła w okresie od 1 listopada 1997 r. do 21 stycznia 1999 r. umowa o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem najniższym przewidzianym prawem i że umowa ta uległa rozwiązaniu na skutek jej wypowiedzenia przez pracodawcę, a także zasądzającego od pozwanych solidarnie kwotę 528 zł tytułem odszkodowania za wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę. Sąd ustalił, że w legitymacji ubezpieczeniowej powoda, w rubryce zatrudnie- nie, znajduje się pieczątka Spółki z podpisem Jerzego W. z dnia 1 listopada 1997 r. Fakt wykonywania pracy przez Tomasza K. potwierdzili świadkowie. Umowa o pracę została rozwiązana z powodem bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów. Poz- 2 wani byli zainteresowani w zatrudnianiu powoda „na czarno” w celu uniknięcia opła- cania składek na ubezpieczenie społeczne. Taka praktyka była stosowana także wo- bec innych pracowników. W ocenie Sądu, materiał dowodowy został zebrany staran- nie, wszechstronnie rozważony, a logicznie wyprowadzone wnioski są wewnętrznie spójne. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dowodów, a zwłaszcza ze- znań świadków, mieści się w granicach swobody wyznaczonej w art. 233 KPC. Sąd ten błędnie wprawdzie powołał art. 45 § 1 KP jako podstawę zasądzenia od pozwa- nych na rzecz powoda odszkodowania, gdyż stanowi ją art. 56 w związku z art. 58 KP, jednak pomyłka ta dla wyniku sprawy nie miała żadnego znaczenia. Pozwani zaskarżyli ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy narusze- nie przepisów postępowania, a to art. 189 KPC przez jego zastosowanie, „mimo, że powód nie miał interesu prawnego w rozumieniu tego przepisu, w dochodzeniu rosz- czenia o ustalenie, bowiem w rzeczywistości domagał się zasądzenia świadczeń pie- niężnych, precyzując roszczenie na rozprawie do protokołu w dniu 1 marca 99 r.” oraz art. 328 § 2 KPC przez niewskazanie „z jakich powodów Sąd II instancji dał wiarę świadkom, na których zeznaniach oparł swoje rozstrzygnięcie, K., C., S., G. i L., a z jakiego powodu odmówił wiarygodności zeznaniom świadków P. i Sz., mimo iż ci byli pracownikami firmy”, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprze- dzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania „z zaliczeniem kosztów postępowania kasacyj- nego”. Pełnomocnik skarżących wywodził, że po stronie powoda nie zachodził inte- res prawny w rozumieniu art. 189 KPC. Przy sformułowanych przez niego roszcze- niach - o ustalenie stosunku pracy i świadczenia z niego wynikające - „Sąd nie może ustalać istnienia stosunku pracy łączącego strony, a powinien wyłącznie dokonać tych ustaleń (dotyczących istnienia stosunku pracy) przy ustaleniach zgłoszonych w pozwie świadczeń pieniężnych”. Stan niepewności co do istnienia stosunku pracy powinien być usunięty w drodze powództwa o świadczenie, „o co praktycznie powód wystąpił”. Nadto, odmawiając wiarygodności zeznaniom pracowników firmy bez podania przyczyn Sąd naruszył art. 328 § 2 KPC, a „takie uzasadnienie miało oczy- wisty wpływ na treść rozstrzygnięcia”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Według art. 189 KPC powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia sto- sunku prawnego, gdy ma w tym interes prawny. Z powołanego przepisu nie wynika żadne ograniczenie w wytaczaniu powództwa o ustalenie stosunku prawnego, poza interesem prawnym powoda w żądaniu tego rodzaju. Nie ma interesu prawnego w ustaleniu stosunku prawnego ten kto może skorzystać równocześnie z innej istnieją- cej formy ochrony swych praw. Jakkolwiek przyjmuje się niemal powszechnie, że możliwość dochodzenia przez powoda świadczeń z określonego stosunku prawnego wyklucza istnienie interesu prawnego w ustaleniu tego stosunku, to poglądowi temu należy przypisać znaczenie zasady, od której istnieją wyjątki. W szczególności decydujące w tym zakresie powinny być właściwości stosunku prawnego. Swoistość stosunku pracy polega na tym, że jego byt stanowi przesłankę powstania innych sto- sunków prawnych (i to ex lege, jak np. stosunku ubezpieczenia społecznego). Świadczenia wynikające ze stosunku pracy nie obejmują ogółu świadczeń przysłu- gujących pracownikowi z tytułu zatrudnienia (np. należnych ze stosunków prawnych związanych ze stosunkiem pracy). Interes prawny pracownika w ustaleniu istnienia stosunku pracy nie wyczerpuje się przeto w żądaniu świadczeń należnych z tego stosunku prawnego. Ustalenie istnienia stosunku pracy warunkuje prawo do niektó- rych bieżących i przyszłych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także rzutuje, poprzez konstrukcję stażu ubezpieczenia, na ich wysokość. Może mieć znaczenie dla uzależnionych od okresu zatrudnienia przyszłych świadczeń - prawa do nich lub ich wymiaru - z kolejnych stosunków pracy (np. dodatku stażowego czy nagrody ju- bileuszowej). Art. 189 KPC nie ma przy tym charakteru wyłącznie prewencyjnego. Wbrew zatem odmiennemu twierdzeniu pełnomocnika skarżących Tomasz K. miał interes prawny w ustaleniu, że łączył go z pozwanymi stosunek pracy. Nie jest usprawiedliwiony także zarzut naruszenia przez Sąd art. 328 § 2 KPC. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił przyczyny odmowy dania wiary zeznaniom świadków S. (a nie Sz., bo zeznaniom tego świadka dał wiarę) i P. Odno- sząc się do podobnej treści zarzutu podniesionego w apelacji, choć w kontekście art. 378 § 2 KPC, Sąd szeroko przedstawił motywy, którymi się kierował podzielając ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, w tym także zeznań świadków [...]. Z art. 328 § 2 KPC nie wynika obowiązek sądu odniesienia się w uzasadnieniu orzeczenia do każdego twierdzenia stron i świadków. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymaganiom określonym w art. 328 § 2 KPC. Gdyby jednak nawet dopatrzyć się w nim uchybień, to usprawiedli- 4 wioną podstawę kasacji stanowi takie tylko naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC). Pełnomocnik skarżących nie wyjaśnił czy i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć sporządzone po rozstrzygnięciu sprawy jego uzasadnienie, konstatując jedynie, że „miało oczywi- sty wpływ na treść rozstrzygnięcia”. Takie stwierdzenie nie spełnia warunku uzasad- nienia podstawy kasacyjnej, o którym traktuje art. 3933 KPC. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================