I PKN 325/97

Wyrok z dnia 14 października 1997 r. I PKN 325/97 Określenie struktury organizacyjnej związku zawodowego, w tym także ilości członków związku, która pozwala powołać zakładową organizację związ- kową, jako należące do sfery swobodnego działania związku, następuje w sta- tucie i uchwałach statutowych organów związkowych (art. 9 i 10 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Przewodniczący SSN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę- dziowie SN: Barbara Wagner, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 października 1997 r. sprawy z po- wództwa Stefana S. przeciwko "Firmie Bogdana B." Lody Oddział w W. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków umowy o pracę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 21 kwietnia 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wolsztynie wyrokiem z dnia 20 stycznia 1997 r. uznał za bezskuteczne wypowiedzenie zmieniające umowę o pracę dokonane w dniu 28 listopada 1996 r. przez Bogdana B. w stosunku do Stefana S. Sąd I instancji usta- lił, że w dniu 1 sierpnia 1996 r. powstała u pozwanego zakładowa organizacja związ- kowa NSZZ "Solidarność". Tego samego dnia w Zarządzie Regionu "Solidarność" w Z.G. została zarejestrowana Tymczasowa Komisja Zakładowa, w skład której wszedł powód Stefan S. Pozwany został zawiadomiony o powstaniu organizacji i składzie utworzonego organu. W dniu 19 października 1996 r. wybrany został zarząd zakłado- wej organizacji związkowej, którego przewodniczącym został powód. O tym fakcie pozwany został również zawiadomiony. W dniu 29 listopada 1995 r. pozwany doko- nał wypowiedzenia zmieniającego powodowi warunki pracy i płacy na jego nieko- rzyść, gdyż w miejsce stanowiska brygadzisty zaproponował mu stanowisko pracow- 2 nika produkcyjnego za wynagrodzeniem mniejszym o 120 zł miesięcznie. Pozwany nie uzyskał zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej na wypowiedzenie zmieniające. W tej sytuacji Sąd Rejonowy uznał, że czynność pozwanego naruszyła art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) i uwzględnił powództwo, a także zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze, rozpoznając apelację pozwanego, wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1997 r. oddalił ją. Sąd ten podniósł, że prawidłowe jest ustalenie Sądu I instancji, iż w chwili wypowiedzenia zmieniającego powód był przewodniczącym zarządu zakładowej organizacji związko- wej NSZZ "Solidarność" w przedsiębiorstwie prowadzonym przez pozwanego. Zgod- nie z art. 9 i art. 10 ustawy o związkach zawodowych, o strukturach organizacyjnych związków, zasadach członkostwa i sprawowaniu funkcji związkowych decyduje statut danego związku i uchwały statutowych organów związkowych. Wobec tego, że statut NSZZ "Solidarność" nie wymaga określonej liczby osób mogących utworzyć zakłado- wą organizację związkową, nie jest trafne powoływanie się strony pozwanej na art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który dla powstania związku zawodowe- go wymaga podjęcia uchwały co najmniej przez 10 uprawnionych do tego osób. Tak więc, skoro powód w chwili dokonania wypowiedzenia zmieniającego był przewodni- czącym zarządu zakładowej organizacji związkowej, nie mogła nastąpić jednostronna zmiana warunków pracy i płacy na jego niekorzyść bez zgody zarządu tej organizacji. Z tego względu Sąd Wojewódzki, co do żądania głównego oddalił apelację strony pozwanej, a dokonał jedynie zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu. Od wyroku Sądu II instancji złożył kasację pozwany zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację przepisów ustawy o związkach zawo- dowych oraz statutu NSZZ "Solidarność" w kwestii powoływania i istnienia organizacji zakładowych oraz przez nieuwzględnienie art. 8 KP. Wnoszący kasację zarzucił rów- nież naruszenie przepisów postępowania przez niewyjaśnienie wszystkich okolicz- ności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, lecz nie wskazał, o jakie przepisy mu chodzi. Zdaniem pozwanego Sąd Wojewódzki przyjął dowolną interpretację § 8 ust. 1 statutu, która nie uwzględnia okoliczności, że zrezygnowanie z wymagania pewnej minimalnej liczby członków prowadziłoby do niemożności wyłonienia zarządu i ko- misji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej. Dlatego art. 12 ust. 1 ustawy o 3 związkach zawodowych powinien być stosowany odpowiednio, tym bardziej że nie ma "praktycznej różnicy między powstającym w zakładzie pracy nowym związkiem zawodowym, a powoływaną zakładową organizacją związkową NSZZ "Solidarność"". Dla rozpoznawanej sprawy bardzo istotna jest liczba członków zakładowej organiza- cji związkowej, gdyż od niej zależy, czy władze tej organizacji istniały i czy powód był przewodniczącym, a w konsekwencji, czy uzyskanie zgody na wypowiedzenie zmie- niające było konieczne (art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Według pozwanego Sąd Wojewódzki powinien także rozważyć, czy powód dochodząc rosz- czenia z art. 45 § 1 w związku z art. 42 KP nie korzysta ze swego prawa w sposób sprzeczny z zasadami współżycia. Przytaczając powyższe zarzuty pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpozna- nia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podniesiony przez powoda zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może być przedmiotem badania i oceny z punktu widzenia jego trafności. Z art. 3931 pkt 2 KPC wynika, że podstawę skargi kasacyjnej stanowi naruszenie przepisów pos- tępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W dotychczasowym swoim orzecznictwie związanym z instytucją kasacji Sąd Najwyższy wielokrotnie i konsekwentnie wypowiadał się, że warunkowi przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, o którym stanowi art. 3933 KPC, nie czyni zadość ogólnikowe twier- dzenie o popełnieniu przez sąd uchybień, na przykład w zakresie niewyjaśnienia sprawy czy błędnej oceny dowodów. Jest natomiast konieczne podanie konkretnego przepisu, który został naruszony, wskazanie na czym owo naruszenie polegało i dla- czego mogło mieć wpływ na wynik sprawy (tak np. postanowienie z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 22/96, OSNAPiUS 1997 nr 5 poz. 74, postanowienie z dnia 6 listo- pada 1996 r., II UKN 12/96, OSNAPiUS 1997 z. 10 poz. 173, wyrok z dnia 7 marca 1997 r., I PKN 27/97, OSNAPiUS 1997 z. 21 poz. 422). Brak powyższych elementów kasacji sprawia, że Sąd Najwyższy nie ma możliwości sprawdzenia trafności przedstawianych w niej twierdzeń, nie jest zaś uprawniony do przypisywania skarżą- cemu intencji, które nie wynikają w sposób oczywisty z przytoczonych przez niego zarzutów, ich uzasadnienia i powołanych przepisów. 4 Naruszenie art. 3933 KPC w omawianym zakresie powoduje, że Sąd Najwyż- szy, nie mając możliwości przeprowadzania postępowania dowodowego, rozpoznaje sprawę na podstawie ustalonego przez sąd drugiej instancji stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie oznacza to, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniem Są- du Wojewódzkiego, iż powód w chwili wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy był przewodniczącym Zarządu Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" i korzystał z ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Pozostaje zatem do rozważenia kwes- tia, czy zaskarżony wyrok narusza powołane w kasacji przepisy prawa materialnego. Skarżący, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie § 8 ust. 1 pkt 1 statutu NSZZ "Solidarność" w nowym brzmieniu, przypisuje Sądowi Wojewódzkiemu pominięcie ważnej okoliczności, jaką jest liczba członków mających utworzyć zakła- dową organizację związkową. Zdaniem skarżącego, mimo iż wymienione postano- wienie statutu nie określa minimum członków, to uwzględniając § 26 tego statutu trzeba przyjąć, że powinno być ich tylu, by możliwe było powołanie władz organizacji, tj. komisji zakładowej i zakładowej komisji rewizyjnej. Tym samym - według pozwane- go - należy dojść do wniosku, że skoro postanowienia statutu nie określają liczby członków, a nie ulega wątpliwości, że istnienie pewnego minimum jest konieczne, po- winien być zastosowany art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który prze- widuje, że związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych. Nie ma bowiem racji, które tłumaczyłyby stanowisko, że jedna z organizacji związkowych musi dla swego istnienia zrzeszać co najmniej 10 członków, innej zaś ten warunek nie dotyczy. Tymczasem Sądy obu instancji w ogóle nie zajęły się ustaleniem, ilu członków liczy organizacja związkowa, co do której powód twierdzi, że została utwo- rzona u pozwanego i poprzestały na zapisie zawartym w rejestrze zarządu Regionu NSZZ "Solidarność", chociaż rejestr ten nie wykazuje władz organizacji zakładowej z tej prostej przyczyny, że brak jest liczby członków umożliwiającej skompletowanie tych władz. Dlatego też - zdaniem pozwanego - skoro nie istnieją władze zakładowej organizacji związkowej, powód nie może korzystać z ochrony przed wypowiedzeniem mu warunków pracy i płacy przysługującej członkowi zarządu lub komisji rewizyjnej organizacji zakładowej. Stanowisko skarżącego nie może być uznane za trafne. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku dostatecznie dużo uwagi poświęcił poruszonej wyżej kwestii i 5 stwierdził, że według pierwotnej treści § 8 ust. 1 pkt 1 statutu organizacja zakładowa NSZZ "Solidarność" powinna liczyć co najmniej 10 członków. Jednak podczas VI Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ "Solidarność" w Mielcu w październiku 1994 r. zapadła uchwała odstępująca od określenia liczby członków organizacji zakładowej i wprowadzająca nową treść § 8 ust. 1 pkt 1 statutu, zgodnie z którą podstawową jed- nostką organizacyjną związku jest organizacja zakładowa zrzeszająca pracowników zatrudnionych w danym zakładzie pracy bez względu na zawód. Na podstawie tej zmiany Sąd Wojewódzki uznał, że nie jest konieczne ustalenie w niniejszej sprawie, czy organizacja zakładowa, istniejąca u strony pozwanej w chwili wypowiedzenia zmieniającego, liczyła 10 członków, gdyż statut NSZZ "Solidarność" takiej liczby nie ustalił. Wbrew zapatrywaniu pozwanego art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodo- wych nie zajmuje się określeniem minimalnej liczby członków związku zawodowego, miarodajnej dla istnienia zakładowej organizacji związkowej, lecz dotyczy koniecznej liczby osób będących inicjatorami utworzenia związku zawodowego. Wynika to wprost z treści przepisu, że o utworzeniu związku zawodowego (a nie zakładowych jednostek organizacyjnych związku) decyduje uchwała "co najmniej 10 osób upraw- nionych do tworzenia związków zawodowych". Powyższemu przepisowi odpowiada w statucie nie § 8 ust. 1 pkt 1, lecz § 10 ust. 1 zdanie 1, w myśl którego podstawowe jednostki organizacyjne powstają z inicjatywy podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związku zawodowego. Porównując regulację ustawową z aktualnymi postanowieniami statutu NSZZ "Solidarność" można przyjąć, że obowią- zująca obecnie treść § 8 ust. 1 pkt 1 statutu została dostosowana do ustawy, a po- nadto, że rezygnacja z określenia minimalnej liczby członków związku jest następs- twem społeczno-gospodarczej rzeczywistości, w której istnieje wiele małych zakła- dów pracy, zatrudniających niewielu pracowników, wskutek czego stałe utrzymanie liczby członków organizacji zakładowej nie mniejszej niż 10 mogłoby niejednokrotnie okazać się niemożliwe, przynajmniej okresowo. Powyższa kwestia ma zresztą w sprawie znaczenie teoretyczne. Z ustaleń Są- du Rejonowego, przyjętych przez Sąd Wojewódzki jako prawidłowe, wynika bowiem, że pismem z dnia 1 sierpnia 1996 r. - czyli przed wypowiedzeniem powodowi warun- ków pracy i płacy - pozwany został zawiadomiony o rozpoczęciu działalności zakła- dowej organizacji związkowej oraz o składzie Tymczasowej Komisji Zakładowej, któ- rej przewodniczącym został powód, jak też o rejestracji tej organizacji w Zarządzie Regionu. Również przed dokonaniem wypowiedzenia zmieniającego pozwany został 6 poinformowany o przeprowadzeniu w dniu 19 października 1996 r. wyborów do Za- rządu Komisji Zakładowej i do Komisji Rewizyjnej, a także o tym, że powód został wybrany na przewodniczącego Zarządu. Ponadto w piśmie z dnia 26 listopada 1996 r. skierowanym do pozwanego Zarząd Komisji Zakładowej oświadczył, że organiza- cja zakładowa liczy 13 członków. W tej sytuacji zaskarżony wyrok nie narusza ani postanowień § 8 ust. 1 pkt 1 i § 26 ust. 1 statutu NSZZ "Solidarność", ani art. 32 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. W świetle bowiem istnieją- cych w sprawie dowodów nie mógł Sąd Wojewódzki przyjąć, że zakładowa organiza- cja związkowa nie posiada zarządu i komisji rewizyjnej. Natomiast strona pozwana dowodów przeciwnych nie przedstawiła. To prawda, że w myśl art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych, wprowadzonego nowelą do Kodeksu pracy i obowiązują- cego od dnia 2 czerwca 1996 r., pracodawca jest obowiązany w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy zwrócić się do zakładowej organizacji związkowej o in- formację o pracownikach korzystających z jej obrony, lecz przepis ten nie ma wpływu na ocenę wypowiedzenia zmieniającego dokonanego powodowi. Strona pozwana dowiedziała się bowiem dostatecznie wcześnie przed podjęciem decyzji o tym, że powód został wybrany na przewodniczącego zarządu organizacji zakładowej. Z tych przyczyn, wobec nietrafności zarzutu naruszenia przepisów prawa ma- terialnego i niewykazania w sposób wymagany art. 3933 KPC naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy uznał, że kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwio- nych podstaw, podlega oddaleniu stosownie do art. 39312 KPC. Końcowy jej zarzut, iż wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło z naruszeniem art. 8 KP, jest również nietrafny. Przepis ten pozwala nie uwzględnić roszczenia strony, która chce ze swe- go prawa uczynić użytek sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub ze spo- łeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Skarżący upatruje naruszenia powyższego przepisu w tym, że Sąd Wojewódzki nie zbadał z urzędu, czy powód żądając przywrócenia do pracy nie nadużył swego prawa, skoro - zdaniem skarżące- go - nie można wykluczyć, że zakładowa organizacja związkowa u pozwanego w ogóle nie istnieje. W tej kwestii należy stwierdzić, że wraz ze skreśleniem § 2 art. 3 KPC ustawodawca zniósł obowiązek działania przez sądy z urzędu, rozumiany jako podejmowanie z własnej inicjatywy czynności niezbędnych do uzupełnienia dowodów przedstawionych przez strony. Inicjatywa i działanie należą obecnie do stron. Tak więc do pozwanego należało wykazanie, że powód z przysługującego mu prawa uczynił użytek sprzeczny z art. 8 KP. Obowiązek ten ciążył na nim także z uwagi na 7 zasadę wyrażoną w art. 6 KC, mającym zastosowanie w sprawach ze stosunku pracy w związku z art. 300 KP. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================