I PKN 291/00

Wyrok z dnia 29 marca 2001 r. I PKN 291/00 Miarodajnym momentem stwierdzenia zmniejszenia zatrudnienia z przy- czyn dotyczących pracodawcy jest data ustania stosunku pracy z pracownika- mi zwalnianymi indywidualnie w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2001 r. sprawy z powództwa Bożeny U. przeciwko „H.P.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o od- prawę pieniężną, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 października 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 1999 r. zmienił zaskarżony przez powódkę Bożenę U. wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Warszawy-Pragi z dnia 8 kwietnia 1999 r., w ten sposób, że zasądził na jej rzecz od pozwanej „H.P.” Spółki z o.o. w W. kwotę 6.200 zł z ustawowymi odsetkami. W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej jako specjalista do spraw logistyki na podstawie umowy o pracę na czas nie określony od 1 kwietnia 1994 r. do 31 października 1997 r. w pełnym wymia- rze czasu pracy. Jako przyczynę wypowiedzenia jej stosunku pracy podano reorga- nizację pozwanego pracodawcy prowadzącą do likwidacji stanowiska pracy powódki. Zmiany organizacyjne wprowadzone przez nowego dyrektora generalnego miały na 2 celu zwiększenie liczby pracowników pełniących obowiązki przedstawicieli handlo- wych. Obowiązki pracownicze powódki zostały przydzielone dwóm innym pracowni- kom. Na podstawie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął, że stan zatrudnie- nia u strony pozwanej w okresie trzech miesięcy pomiędzy datą wypowiedzenia po- wódce umowy o pracę a datą ustania jej stosunku pracy nie zmniejszył się, a zatem nie wystąpiła konieczna - w ocenie tego Sądu - przesłanka nabycia przez nią prawa do odprawy pieniężnej. Odmiennie sprawę ocenił Sąd drugiej instancji, który wskazał, że w listopadzie 1997 r. stan zatrudnienia zmniejszył się o jedną osobę, przeto wystąpiła przesłanka nabycia przez powódkę prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej, skoro równo- cześnie bezsporną przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę była reorga- nizacja pozwanej i likwidacja stanowiska pracy powódki. W kasacji strony pozwanej podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialne- go przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól- nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) - przez przyjęcie, że dla ustalenia faktu zmniejszenia stanu zatrudnienia miaro- dajny jest okres 3 miesięcy, liczony od dnia rozwiązania stosunku pracy z powódką, podczas gdy okres ten liczy się od daty dokonania wypowiedzenia umowy o pracę, a także naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 233 § 1 w związku z art. 391 KPC - poprzez dokonanie przez Sąd Okręgowy odmiennej oceny dowodów odnośnie do stanu zatrudnienia u pozwanego pracodaw- cy, bez ponowienia lub uzupełnienia dowodów. Na tych podstawach skarżąca wnio- sła o „uchylenie zaskarżonego wyroku, przy uwzględnieniu kosztów postępowania wg norm przepisanych”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, które wytyczają zawarte w skardze kasacyjnej podstawy oraz ich uzasadnienie. Rozpoznawana sprawa dotyczyła przypadku indywidualnego zwolnienia pracownicy z pracy z niekwestionowanych przyczyn dotyczących pracodawcy (reorganizacja za- trudnienia związana z likwidacją stanowiska pracy powódki). Na ogół przy tym przyj- muje się, że również w przypadku indywidualnego zwolnienia pracownika na podsta- 3 wie art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze- gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty- czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, powoływanej dalej jako ustawa o zwolnieniach z pracy, por. uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1994 r., I PZP 52/94, OSNAPiUS 1995 nr 9, poz. 107) - zmniejszenie zatrudnienia jest warunkiem nabycia prawa do odprawy pieniężnej z art. 8 ust. 1 tej ustawy. Poję- cie to jest rozumiane jako obniżenie liczby pracowników. W tym zakresie Sąd Okrę- gowy ustalił, że działania organizacyjno-kadrowe u strony pozwanej doprowadziły do zmniejszenia się liczby zatrudnionych o osobę powódki w dacie rozwiązania z nią stosunku pracy. Pogląd taki zasługuje na aprobatę, jeżeli zważyć, że samo wypo- wiedzenie umowy o pracę prowadzi do ustania stosunku pracy dopiero z upływem okresu wypowiedzenia. W dacie wypowiedzenia nigdy nie następuje zatem zmniej- szenie zatrudnienia, skoro wypowiedziany stosunek pracy trwa do upływu okresu wypowiedzenia. Oznacza to, że wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę spo- wodowane zmianami organizacyjnymi, ograniczeniem zatrudnienia, likwidacją sta- nowiska pracy, itp., nie musi zbiegać się w czasie z chwilą faktycznego ich przepro- wadzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1999 r., I PKN 290/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 110). Powoduje to, że miarodajnym momentem dla stwierdzenia zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy jest data ustania stosunku pracy z pracownikiem zwalnianym indywidualnie w trybie art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy, co ponad wszelką wątpliwość ustalił Sąd drugiej instancji na podstawie zestawienia dokonanego przez Sąd Rejonowy. Skie- rowany przeciwko takiemu stwierdzeniu zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC w związku z art. 391 KPC jest oczywiście chybiony, jeżeli zważyć, że - zgodnie z art. 382 KPC - Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału dowodowego zebra- nego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, a zatem jest uprawniony także do oceny zebranego materiału dowodowego w postę- powaniu pierwszoinstancyjnym. Takie procedowanie Sądu Okręgowego w żadnym zakresie nie naruszyło poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, (OSNC 1999 nr 7-8, poz. 124), że Sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczno- ści wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania. Sąd Okręgowy pra- 4 widłowo oceniał przesłankę zmniejszenia się stanu zatrudnienia w przypadku indywi- dualnego zwolnienia pracownika z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji. Ponadto w kasacji skarżący nie podniósł zarzutu naruszenia art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach z pracy, ale zarzucił wyłącznie naruszenie art. 1 ust. 1 tej ustawy, który w przypadku indywidualnego zwolnienia powódki z pracy nie stanowił samoistnej podstawy prawnej wydania zaskarżonego wyroku, co zwalniało Sąd Naj- wyższy z potrzeby dokładnego odniesienia się do chybionego uzasadnienia posta- wionego przez skarżącego zarzutu. Trzeba zatem jedynie wskazać, że w przypadku indywidualnego zwolnienia pracownika z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy zmniejszenie stanu zatrudnienia bada się na dzień ustania stosunku pracy, natomiast przewidziany w art. 1 ust.1 ustawy o zwolnieniach z pracy trzymiesięczny okres wy- znacza cezurę czasową wystąpienia warunków tzw. grupowych zwolnień z pracy, co nie pozostawało przecież w jakimkolwiek związku z indywidualnym zwolnieniem po- wódki z pracy z przyczyn dotyczących pozwanego pracodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił nie mającą usprawiedli- wionych podstaw kasację na mocy art. 39312 KPC. ========================================