I PKN 271/98

Wyrok z dnia 2 września 1998 r. I PKN 271/98 Konkretność wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę (art. 30 § 4 KP) należy oceniać z uwzględnieniem innych, zna- nych pracownikowi okoliczności uściślających tę przyczynę. Pracodawca może zasadnie wypowiedzieć umowę o pracę w ramach realizacji zasady do- boru pracowników w sposób zapewniający najlepsze wykonywanie zadań, je- żeli może przewidywać, że zatrudnienie nowych pracowników pozwoli na osiąganie lepszych wyników pracy. Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 września 1998 r. sprawy z po- wództwa Władysława P. przeciwko [...] Bankowi Handlowemu - Spółce Akcyjnej w G. o zapłatę odszkodowania, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29 stycznia 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj- nego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 29 września 1997 r. [...] zasądził od pozwanego [...] Banku Handlowego SA w G. na rzecz powoda Wła- dysława P. kwotę 6 000 zł tytułem odszkodowania w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę, naruszającym przepisy o wypowiadaniu. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony od 1992 r., ostatnio (od 1 kwietnia 1996 r.) na stanowisku głównego specjalisty do spraw marketingu. Do jego obowiązków należało pozyski- wanie dla Banku klientów. Z obowiązków pracowniczych powód wywiązywał się na- - 2 - leżycie, był sumienny i zdyscyplinowany. Powód nawiązał kontakty z kilkoma poten- cjalnymi klientami, lecz do zawarcia z nimi umów nie doszło z przyczyn od powoda niezależnych. Za okres pracy od 1 kwietnia 1996 r. do 30 listopada 1996 r. powód uzyskał negatywną ocenę pracy. Pismem z dnia 12 grudnia 1996 r. strona wypowie- działa powodowi umowę o pracę, wskazując jako przyczynę brak kwalifikacji nie- zbędnych na zajmowanym stanowisku. Powód ma wykształcenie wyższe, gdyż jest inżynierem górnikiem. Na zajmowanym przez powoda stanowisku wymagane jest wykształcenie wyższe i trzyletni staż pracy. Powód te wymagania spełnia. Sąd Re- jonowy ocenił, że negatywna ocena pracy powoda nie została potwierdzona w pos- tępowaniu dowodowym. Uznał ją za nierzetelną. Sąd Rejonowy uznał również, że w rzeczywistości przyczyna podana w wypowiedzeniu umowy o pracę nie była praw- dziwa. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wyro- kiem z dnia 29 stycznia 1998 r. [...], w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki uzu- pełnił postępowanie dowodowe o przesłuchanie stron. Ustalił, że postawiony powo- dowi zarzut braku kwalifikacji na zajmowanym stanowisku nie dotyczył kwalifikacji formalnych, ale umiejętności niezbędnych do osiągania pożądanych efektów pracy. Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany Bank objęty jest programem naprawczym, w ramach którego przeprowadzono przegląd kadrowy. Zaostrzono w nim kryteria oceny pracowników, przyjmując za podstawowy wskaźnik oceny osiąganie efektów ekonomicznych. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro powód był zatrudniony na stano- wisku kierowniczym, to należy do niego stosować surowsze kryteria oceny pracy. Działania powoda nie zakończyły się pozyskaniem klientów dla Banku i dlatego trudno je ocenić za efektywne. Stanowisko zajmowane przez powoda wymaga umiejętności potrzebnych w kontaktach z kontrahentami, "których powód najwyraź- niej nie posiada skoro jego działania na tym polu efektywne nie były". Pracodawca ma prawo dobierać kadrę pracowniczą, a zwłaszcza kierowniczą, tak aby zapew- niała efektywność działań, gdyż od ich umiejętności zależy czy firma będzie konku- rencyjna na rynku. Sąd Wojewódzki powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1976 r., I PRN 21/76. Ostatecznie Sąd Wojewódzki uznał, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę była konkretna i rzeczywista, a tym samym wypo- - 3 - wiedzenie było uzasadnione. Kasację od tego wyroku złożył powód. Zarzucił naruszenie prawa materialne- go przez błędną wykładnię art. 30 § 4, art. 32, art. 45 oraz art. 94 pkt 2 i 9 KP, a także prawa procesowego, tj. art. 227 i 233 § 1 KPC. W uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że decyzje o zawarciu umów z konkretnymi klientami nie należały do niego. Zależało to od atrakcyjności oferty Banku. Zarzut braku efektów pracy powo- da jest więc nieprawdziwy i jego uznanie stanowi naruszenie art. 45 KP, a także art. 94 pkt 2 i 9 KP. Przepis art. 45 KP narusza zwłaszcza stwierdzenie Sądu drugiej instancji, że ocena pracownika przez pracodawcę nie podlega kontroli sądu pracy. Zdaniem powoda fakt, że jego stanowisko pozostaje w dalszym ciągu nie obsadzone oznacza, że rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia mu umowy o pracę były względy ekonomiczne, a przyczyna podana w wypowiedzeniu miała charakter pozorny i zmierzała do obejścia ustawy z 28 grudnia 1989 r. Powód wywiódł w uzasadnieniu kasacji, że Sąd drugiej instancji przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępo- wania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Co do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego kasacja w istocie nie zawiera uzasadnienia. Nie wskazuje bowiem w jaki sposób Sąd drugiej instancji miał przekroczyć granice swobodnej oceny dowodów. W szczególności nie podaje jakich dowodów Sąd ten nie uwzględnił, czy błędnie ocenił. W tym zakresie więc kasacja nie powołuje się na usprawiedliwione podstawy. Również oczywiście bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 32 KP. Przepis ten dotyczy samej możliwości rozwiązania za wypowiedzeniem wskazanych typów umów o pracę i określenia daty rozwiązania umów w takich przypadkach. W jaki sposób przepis ten miał zostać naruszony kasacja nie podaje, bo chyba nie twierdzi, że w ogóle nie mogła być rozwiązana za wypowiedzeniem łącząca strony umowa o pracę na czas nie określony. Zarzut naruszenia art. 30 § 4 KP jest niesłuszny. Przepis ten wymaga aby w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nie - 4 - określony została wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie. Przyczyna taka w wypowiedzeniu umowy o pracę powodowi została wskazana jako brak odpo- wiednich kwalifikacji na zajmowanym stanowisku. Również w tym przedmiocie w uzasadnieniu kasacji brak jest wskazania dlaczego takie wskazanie przyczyny uza- sadniającej wypowiedzenie umowy o pracę powodowi miałoby naruszać art. 30 § 4 KP. W aspekcie tego przepisu chodzi bowiem o to czy przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie została formalnie wskazana, a nie o to czy w rzeczywistości wystę- powała i była wystarczającą dla uznania wypowiedzenia za uzasadnione. W wyroku z dnia 19 maja 1997 r., I PKN 173/97 (OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 243) Sąd Najwyż- szy słusznie stwierdził, że pracodawca ma w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę obowiązek wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie (art. 30 § 4 KP), a niewykonanie tego obowiązku jest naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Stosując do art. 30 § 4 KP odpowiednio zasady wypracowane w orzecznictwie, dotyczące art. 38 § 1 KP należy uznać, że przyczyna wypowiedzenia powinna być podana pracownikowi w sposób skonkrety- zowany, nie ograniczający się do przytoczenia ogólnikowego zwrotu bądź powtó- rzenia wyrażeń ustawowych (uzasadnienie tezy III uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1978 r., V PZP 6/77 - wytyczne orzecznictwa w przedmiocie wykładni przepisów Kodeksu pracy normujących współdziałanie kierownika zakładu pracy z organami związków zawo- dowych przy rozwiązywaniu umów o pracę - w szczególności art. 38, art. 42 § 1, art. 52 § 3 i § 4, art. 53 § 4 i art. 177 § 1 KP - OSNCP 1978 z. 8, poz. 127). W tej kwestii podkreślenia jednak wymaga, że wskazanie pracownikowi przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 30 § 4 KP) tym różni się od wskazania tej przyczyny zakładowej organizacji związkowej, że pracownik z reguły ma jeszcze inne źródła informacji o przyczynie wypowiedzenia. Konkretność wskazania przyczyny wypowiedzenia w rozumieniu art. 30 § 4 KP należy więc analizować w aspekcie dalszych okoliczności sprawy, a zwłaszcza z uwzględnieniem innych znanych pracownikowi okoliczności uściślających tę przyczynę. Powód otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę bezpośrednio po pisemnej negatywnej ocenie efektów jego pracy. W związku z tym wskazaną mu przyczynę wypowiedzenia należy w zakresie jej konkretności ocenić w powiązaniu z tą oceną jego pracy i tak uczynił Sąd drugiej instancji. Jest to - 5 - prawidłowe. Słusznie też Sąd drugiej instancji (odmiennie od Sądu pierwszej instan- cji) przyczynę tę rozumiał szerzej niż tylko brak formalnych kwalifikacji na zajmowa- nym stanowisku. Jak wskazano, przyczynę podaną powodowi należy oceniać w aspekcie uprzedniej oceny jego pracy. Ta była natomiast negatywna z uwagi na brak jej efektów. Tym samym przez brak kwalifikacji na zajmowanym stanowisku należało rozumieć brak umiejętności uzyskiwania odpowiednich efektów pracy. Tak wskazana i rozumiana przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę spełniała wyma- gania art. 30 § 4 KP. Została ona przez Sąd drugiej instancji uznana za wystarczającą dla uzasad- nienia wypowiedzenia umowy o pracę. O tyle więc zawarte w kasacji wywody doty- czące innej, rzeczywiście istniejącej przyczyny wypowiedzenia (przyczyny ekono- micznej, leżącej po stronie pracodawcy) są bezprzedmiotowe. Podkreślić jednak należy, że sąd pracy może - jeżeli pracownikowi wskazano przyczynę wypowiedze- nia umowy o pracę - rozważyć inne od podanych przyczyny dla dokonania oceny, czy wypowiedzenie było uzasadnione. Nie ma bowiem przeszkód, by pracodawca w postępowaniu przed sądem pracy powoływał się również na inne przyczyny rzeczy- wiście istniejące, a mające uzasadnić wypowiedzenie umowy o pracę (teza III wy- tycznych). Zarzut kasacji dotyczący naruszenia art. 94 pkt 2 i 9 KP należy rozpatrywać ściśle w powiązaniu z zarzutem naruszenia art. 45 § 1 KP (zasadność wypowiedze- nia). Dotyczy to zwłaszcza zarzutu stosowania przez pracodawcę obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy. Istota tego zarzutu sprowadza się więc do oceny, czy Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał wy- powiedzenie umowy o pracę powodowi za uzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Sąd drugiej instancji odwołał się w tym zakresie do poglądów uzasadnienia wyroku z dnia 30 kwietnia 1976 r., I PRN 21/76 (OSPiKA 1977 z. 7-8, poz. 125), że uprawnie- nia kierownika zakładu pracy obejmują ocenę przydatności pracownika do zajmo- wania w zakładzie stanowisk kierowniczych i samodzielnych. Słusznie Sąd drugiej instancji powołał się na poglądy orzecznictwa, że ocena pracownika zajmującego stanowisko samodzielne powinna być oparta na surowszych kryteriach niż stosowa- ne względem innych pracowników (w tym przedmiocie patrz: teza V uchwały pełne- go składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 27 - 6 - czerwca 1985 r., III PZP 10/85, OSNCP 1985 z. 11, poz. 164). Podkreślenia wyma- ga, że ocena zasadności wypowiedzenia umowy o pracę w ramach art. 45 KP po- winna być dokonana z uwzględnieniem nie tylko przymiotów pracownika związanych ze stosunkiem pracy, ale także z uwzględnieniem słusznych interesów pracodawcy (teza II tej uchwały). W tym względzie należy się jednak przede wszystkim odwołać do poglądów orzecznictwa wypracowanych już w zmienionych warunkach ustrojo- wych (por. uzasadnienie wyroku z dnia 3 listopada 1997 r., I PKN 327/97, OSNAPiUS 1998 nr 16, poz. 476). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniej- szą sprawę podziela w tym przedmiocie poglądy wyrażone w wyroku z dnia 2 paź- dziernika 1996 r., I PRN 69/96 (OSNAPiUS 1997 nr 10, poz. 163), w którym stwier- dzono, że zasadność wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę na czas nie określony (art. 45 KP) powinna być oceniana w płaszczyźnie stwierdzenia, że jest to zwykły sposób rozwiązywania umowy o pracę. Pracodawca w sposób zasadny wy- powiada umowę o pracę pracownikowi samodzielnie organizującemu wykonywanie jego obowiązków pracowniczych, jeżeli pracownik ten nie osiąga wyników porówny- walnych z innymi pracownikami. Obojętne jest czy spowodowane to zostało niesta- rannym wykonywaniem obowiązków pracownika, czy przyczynami obiektywnymi, leżącymi po stronie pracownika. Pracodawca może zasadnie wypowiedzieć umowę o pracę w ramach realizacji zasady doboru pracowników w sposób zapewniający najlepsze wykonywanie realizowanych zadań, jeżeli może przewidywać, że zatrud- nienie nowych pracowników pozwoli na osiąganie lepszych rezultatów pracy. Sto- sując taką wykładnię odpowiednio do oceny zasadności wypowiedzenia umowy o pracę powodowi, należy stwierdzić, że powód zajmując samodzielne stanowisko pracy, nie potrafił tak wykonywać swoich obowiązków pracowniczych (obojętne z jakiej przyczyny), żeby uzyskać odpowiednie efekty swojej pracy. Za takie efekty słusznie Sąd drugiej instancji uznał doprowadzenie do "pozyskania" klientów dla Banku, a nie jak wywodzi się w kasacji, tylko formalne skontaktowanie pracodawcy z potencjalnymi kontrahentami. W tym zakresie poza wywodami Sądu drugiej instancji należy dodać, że powód znał sytuację swojego pracodawcy i warunki umów, jakie może on zaproponować potencjalnym kontrahentom. Rzeczywistym efektem jego pracy powinno być więc nawiązanie kontaktów z potencjalnymi kontrahentami mo- gącymi przyjąć warunki umów, które może zaoferować pracodawca. Jeżeli powód w - 7 - dłuższym okresie nie potrafił nawiązać kontaktów z takimi potencjalnymi kontrahen- tami, to słusznie pracodawca ocenił negatywnie efekty jego pracy. Prawidłowo więc Sąd drugiej instancji uznał, że ocena pracy powoda była zgodna z art. 94 pkt 9 KP, a wypowiedzenie umowy o pracę uzasadnione (art. 45 § 1 KP). Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacji, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 393 12 KPC. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 KPC. ========================================