I PKN 268/98

Wyrok z dnia 25 sierpnia 1998 r. I PKN 268/98 1. Sprzeczne z prawem (art. 56 § 1 KP) jest przywrócenie pracownika do pracy na stanowisko, którego nigdy nie zajmował. 2. W razie uchylenia wyroku do rozpoznania w innym składzie, sędzia biorący udział w wydaniu uchylonego wyroku, nie może uczestniczyć w jakim- kolwiek stadium ponownego rozpoznania sprawy, w tym w wydaniu postano- wień nie kończących postępowania, które są wyłączone spod kontroli kasacyj- nej. Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 1998 r. sprawy z po- wództwa Stanisławy G. przeciwko Firmie Chemicznej „D.” SA w O. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 22 stycznia 1998 r. [...] 1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od strony pozwa- nej na rzecz powódki kwotę 1.981,11 zł (tysiąc dziewięćset osiemdziesiąt jeden zło- tych jedenaście groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 26 sierpnia 1995 r., do dnia zapłaty oraz kwotę 375 zł (trzysta siedemdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 2. odrzucił kasację w pozostałym zakresie. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bielsku-Białej, wy- rokiem z dnia 22 stycznia 1998 r. zmienił, zaskarżony przez powódkę Stanisławę G., wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Oświęcimiu z dnia 19 lipca 1996 r. w ten sposób, że przywrócił powódkę do pracy na stanowisku określonym w wypowiedze- 2 niu zmieniającym doręczonym jej w dniu 10 lipca 1995 r. oraz oddalił apelację w po- zostałym zakresie. W sprawie tej ustalono, że powódka, legitymującą się wykształceniem techni- ka-chemika, zatrudniona na stanowisku aparatowego procesów chemicznych, zak- westionowała zasadność dokonanego w dniu 5 lipca 1995 r. wypowiedzenia warun- ków pracy i płacy, w którym zaproponowano jej pracę sprzątaczki, żądając wykony- wania tej pracy, nie wymagającej żadnych kwalifikacji, już w okresie biegnącego wy- powiedzenia zmieniającego. Przyczyna wypowiedzenia zmieniającego wynikała z likwidacji Oddziału Styrenu, w którym była zatrudniona powódka. Odmowa świad- czenia pracy sprzątaczki, jako nie odpowiadającej posiadanym kwalifikacjom i sta- nowi zdrowia powódki (zakaz schylania się i dźwigania ciężarów powyżej 5 kg), była następnie powołana jako przyczyna rozwiązania stosunku pracy z powódką w dniu 25 sierpnia 1995 r. w trybie art. 52 § 1 KP. Sąd pierwszej instancji konsekwentnie oddalał roszczenia powódki o uznanie wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne oraz o przywrócenie do pracy. Sta- nowisko takie akceptował Sąd drugiej instancji, uznając że pozwany pracodawca był uprawniony do powierzenia powódce innej pracy niż określona w umowie o pracę, w trybie art. 42 § 4 KP. Zdaniem tego Sądu - odmowa powódki świadczenia zapropo- nowanej jej niewykwalifikowanej pracy sprzątaczki już od początku okresu biegnące- go wypowiedzenia zmieniającego stanowiła ciężkie naruszenie podstawowych obo- wiązków pracowniczych, uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowie- dzenia z jej winy w trybie art. 52 § 1 KP. Pogląd taki został zdyskwalifikowany w wy- roku kasatoryjnym Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1997 r. (OSNAPiUS 1998 nr 6, poz. 178), w którym wiążąco wskazano (art. 393 17 KPC) na złamanie przez Sądy orzekające w sprawie przepisów art. 52 § 1 i 42 § 4 KP. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd drugiej instancji przyjął, że apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie „co do przywrócenia do pracy na sku- tek rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym, zaś w pozostałym zakresie jest nieuzasadniona”. Równocześnie Sąd ten nie przywrócił powódki do pracy na poprzednich warunkach, oddalając w tym zakresie jej apelację. Natomiast przywrócił powódkę do pracy na stanowisko określone w wypowiedzeniu zmieniającym z dnia 10 lipca 1995 r., tj. na stanowisko sprzątaczki. W kasacji powódki podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 56 KP i przywrócenie do pracy na inne niż poprzednie stano- 3 wisko pracy. Skarżący twierdził, że taka treść wyroku stanowi de facto o oddaleniu powództwa kwestionującego zasadność wypowiedzenia zmieniającego z lipca 1995 r., co stanowiło niedopuszczalny nakaz przyjęcia zaproponowanej pracy sprzątaczki i ograniczyło jej prawo do trójinstancyjnego postępowania sądowego. Zaskarżone orzeczenie naruszyło art. 4, 6 i 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Obywa- tela w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego powódka podtrzymała żądanie przywrócenia jej do pracy na stanowisko aparatowej procesów chemicznych, a w przypadku uznania tego za niemożliwe - wniosła o zasądzenie odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami, ewentualnie o orzeczenie kasatoryjne oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W kasacji zaskarżono również postanowienie oddalające wniosek o uzupeł- nienie wyroku w części dotyczącej kosztów postępowania, w którego wydaniu brała udział sędzia, która była w składzie Sądu drugiej instancji, wydającym wyrok z dnia 21 listopada 1996 r., jaki był następnie uchylony przez Sąd Najwyższy w postępo- waniu kasacyjnym. Ta sama okoliczność powodująca nieważność postępowania od- nosi się do wydanego postanowienia oddalającego wniosek powódki o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku, przymuszającego ją do natychmiastowego podję- cia pracy, nie odpowiadającej posiadanym kwalifikacjom zawodowym. W kasacji zas- karżono także postanowienie oddalające wniosek powódki o ustanowienie adwokata z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wstępnie i dla porządku należało zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 392 § 1 KPC - kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje stronie od wyroku lub pos- tanowienia, wydanych przez sąd drugiej instancji i kończących postępowanie w sprawie. Z tego powodu Sąd Najwyższy stwierdził brak podstaw prawnych do pod- dania kontroli kasacyjnej zaskarżonych postanowień, które nie kończyły postępowa- nia w sprawie, gdyż kończącymi postępowanie w sprawie są takie postanowienia, po których wydaniu postępowanie w sprawie już się nie toczy. W konsekwencji, w zakre- sie zaskarżonych postanowień nie poddających się kontroli kasacyjnej, kasację jako niedopuszczalną należało odrzucić na podstawie art. 393 8 § 1 KPC. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy jedynie incydentalnie potwierdził trafność poglądów skarżącego, że skład sądu wydającego te postanowienia był sprzeczny z 4 treścią art. 386 § 5 KPC w związku z art. 393 19 KPC. W razie uchylenia wyroku do ponownego rozpoznania w innym składzie - sędzia, który brał udział w wydaniu uchylonego wyroku nie może brać udziału w jakimkolwiek stadium ponownego roz- poznania sprawy, w tym również w wydaniu postanowień przez sąd drugiej instancji nie kończących postępowania w sprawie, które są wyłączone spod kontroli kasacyj- nej. W takiej sytuacji zachodzi sprzeczność składu sądu z przepisami prawa (art. 379 pkt 4 in principio KPC), która - co do orzeczeń nie kończących postępowania w sprawie - stanowić może podstawę żądania wznowienia postępowania z powodu nieważności, skoro w składzie sądu uczestniczył sędzia nieuprawniony (art. 401 pkt 1 in principio KPC). Natomiast w sferze dopuszczalnej kasacji od zaskarżonego wyroku Sądu dru- giej instancji potwierdził się kasacyjny zarzut naruszenia dyspozycji art. 56 KP, które w przypadku uznania naruszenia przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wy- powiedzenia dopuszczają wyłącznie wydanie orzeczenia o przywróceniu do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. W takim układzie normatywnym przywrócenie powódki do pracy na innych niż poprzednie warunkach pracy, które Sąd drugiej instancji określił w sentencji zaskarżonego wyroku jako przywrócenie do pracy „na stanowisko określone w wypowiedzeniu zmieniającym doręczonym po- wódce w dniu 10 lipca 1995 r.” stanowiło oczywiste pogwałcenie treści art. 56 KP. Przepis ten nie daje podstaw prawnych do przywrócenia do pracy na inne stanowis- ko niż poprzednio zajmowane (tak też Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 29 lipca 1997 r., I PKN 217/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 324, oraz z dnia 24 października 1997 r., I PKN 326/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 454). Jako oczywiście sprzeczne z dyspozycjami art. 56 KP należało uznać przywrócenie powódki do pracy na stano- wisku sprzątaczki, którego powódka nigdy nie akceptowała i nie zajmowała, kwestio- nując je już w odwołaniu od wypowiedzenia zmieniającego. Gdyby następnie pozwa- ny pracodawca nie zastosował wobec powódki bezprawnego rozwiązania niezwłocz- nego umowy o pracę, to doszłoby do rozwiązania stosunku pracy z upływem okresu wypowiedzenia zmieniającego z uwagi na jej jednoznacznie negatywną postawę co do możliwości przyjęcia - po okresie wieloletniego zatrudnienia na stanowisku pra- cownika średniego personelu technicznego - nie wymagającej żadnych kwalifikacji zawodowych pracy sprzątaczki. Te spostrzeżenia potwierdzała treść uzasadnienia skargi kasacyjnej, z której wynikało, że powódka w okresie wypowiedzenia zmienia- 5 jącego od początku odmówiła przyjęcia stanowiska sprzątaczki, uznając że praca ta „uwłacza jej godności i narusza jej dobra osobiste”. Zasądzając odszkodowanie z art. 56 KP Sąd Najwyższy miał na uwadze dys- pozycje art. 393 15 KPC, który w przypadku braku kasacyjnych zarzutów procedural- nych i potwierdzenia się zarzutu naruszenia prawa materialnego dał podstawę do wydania orzeczenia reformatoryjnego, tyle że w oparciu o wiążące ustalenia faktycz- ne, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Skoro z dokonanych przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych, które nie zostały skutecznie zakwes- tionowane w kasacji, nie zawierającej zarzutów naruszenia wyartykułowanych prze- pisów prawa procesowego, wynikała niemożliwość przywrócenia powódki do pracy na poprzednich warunkach z powodu likwidacji jednostki zatrudnienia powódki (Od- działu Styrenu) i braku możliwości zapewnienia jej takiej samej pracy na innych od- działach zatrudnienia pozwanej, to na podstawie art. 56 KP w związku z art. 45 § 2 KP i art. 393 15 KPC należało zasądzić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, z należnymi ustawowymi odsetkami od dnia bezprawnego rozwiązania umowy o pracę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 KPC w związku z § 15 ust. 4 pkt 1 i § 7 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czyn- ności radców prawnych (Dz. Nr 154, poz. 1013), sygnalizując że we wcześniejszych fazach postępowania powódka bądź nie korzystała z zastępstwa adwokackiego lub nie składała wymaganych wniosków o zwrot kosztów zastępstwa adwokackiego. W szczególności brakowało stosownego wniosku adwokata powódki o zasądzenie kosztów sporządzenia pierwszej kasacji, dlatego Sąd Najwyższy nie orzekał o tych kosztach w wyroku kasatoryjnym z dnia 8 maja 1997 r., a w sprawie nie było innych kosztów należnych stronie działającej bez adwokata, o jakich mowa w art. 98 § 2 KPC i o których orzeka się z urzędu na podstawie art. 109 zdanie drugie KPC. ========================================