I PKN 266/00

Wyrok z dnia 27 lutego 2001 r. I PKN 266/00 Brak organu powołanego do reprezentowania w procesie strony będącej osobą prawną należy uwzględniać przy ocenie prawidłowości umocowania pełnomocnika procesowego (art. 379 pkt 2 KPC). Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2001 r. sprawy z powództwa Mieczysława S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „H.” w K. o przywrócenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyj- nego w Krakowie z dnia 21 grudnia 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ka- sacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z 7 września 1999 r. oddalił powództwo Mieczysława S. przeciwko Spółdzielni Miesz- kaniowej „H.” w K. o przywrócenie do pracy na stanowisko prezesa Zarządu Spół- dzielni i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w okresie od 25 lipca 1995 r. do 31 grudnia 1998 r. w łącznej wysokości 40.073,23 zł, ewentualnie o dopuszczenie do pracy na stanowisku prezesa i zasądzenie wynagrodzenia. Sąd Okręgowy ustalił, że powód od 11 lutego 1992 r. pełnił funkcję prezesa Zarządu pozwanej Spółdzielni, a od 1 maja 1992 r. został powołany na stanowisko dyrektora pozwanej. Pracę świadczył do 25 stycznia 1995 r., a następnie korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Uchwałą Rady Nadzorczej z 27 stycznia 1995 r. został od- wołany z funkcji prezesa Zarządu Spółdzielni i z tymże dniem Zarząd pozwanej od- wołał go ze stanowiska dyrektora Spółdzielni, „co było równoznaczne z wypowiedze- 2 niem umowy o pracę”. Powód uzyskał zwolnienie lekarskie do 31 lipca 1995 r., czyli na okres przekraczający 180 dni, jednak ostatnie zwolnienie lekarskie zostało anulo- wane na początku sierpnia 1995 r. przez lekarza prowadzącego, który ex post stwierdził zdolność powoda do pracy od 25 lipca 1995 r. Wcześniej jednak strona pozwana rozwiązała z powodem stosunek pracy bez wypowiedzenia na skutek nie- zdolności do pracy po upływie okresu pobierania zasiłku chorobowego, ponieważ niezwłocznie po 25 lipca 1995 r. powód nie zgłosił się do pracy ani nie przedłożył zaświadczenia o zdolności do pracy. Powód odwołał się do Sądu Pracy od rozwiąza- nia z nim stosunku pracy w tym trybie. Postępowanie w tej sprawie zostało zawie- szone na zgodny wniosek stron, a po upływie trzech lat od zawieszenia umorzone prawomocnym postanowieniem Sądu Pracy z 5 listopada 1998 r. Wyrokiem z 20 stycznia 1997 r. Sąd Wojewódzki w Krakowie (Wydział Cywilny) uchylił uchwałę Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z 27 stycznia 1995 r. o odwołaniu powoda z funkcji prezesa Zarządu; wyrok ten się uprawomocnił. Sąd Okręgowy ocenił, że sto- sunek pracy łączący strony został rozwiązany przez pracodawcę z dniem 25 lipca 1995 r. w związku z upływem okresu pobierania zasiłku chorobowego przez powoda. Oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy w tym trybie nie zostało skutecznie podważone wobec prawomocnego umorzenia postępowania w sprawie o przywrócenie do pracy wniesionej po tym rozwiązaniu. Oświadczenie pracodawcy rozwiązujące stosunek pracy jest skuteczne nawet wówczas, gdy jest wadliwe, dopóki nie zostanie uznane przez Sąd Pracy za niezgodne z prawem. Kwe- stionowanie przez powoda w rozpoznawanej sprawie prawidłowości odwołania go ze stanowiska dyrektora Spółdzielni z dniem 27 stycznia 1995 r. jest bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy jego stosunek pracy z pozwaną z pewnością wygasł w lipcu 1995 r., a do tej pory powód pobierał świadczenia związane z zatrudnieniem. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł powód, zarzucając niewyja- śnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, sprzeczność dokonanych ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym zebranym w sprawie oraz naruszenie art. 53 § 1 KP przez błędne jego zastosowanie. Skarżący wniósł o zmianę tego orzeczenia i przywrócenie lub dopuszczenie go do pracy oraz zasądzenie tytułem wynagrodzenia kwoty 40.073,23 złotych, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W apelacji powód podniósł, że uchylenie przez Sąd Wojewódzki (Wydział Cywilny) uchwały Rady Nadzorczej Spół- dzielni z 27 stycznia 1995 r. spowodowało nieważność jego odwołania z funkcji pre- 3 zesa Zarządu pozwanej, a w związku z tym również odwołania go ze stanowiska dy- rektora Spółdzielni. Podniósł, że wobec braku „legalnej reprezentacji” pracodawcy nie mógł skutecznie wnosić o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie, której przedmiotem była zgodność z prawem rozwiązania stosunku pracy z powodu upływu okresu pobierania zasiłku chorobowego. Zwrócił uwagę, że od kwietnia 1995 r. aż do wniesienia apelacji strona pozwana nie posiadała ważnie umocowanych władz, które mogłyby legalnie i skutecznie podejmować uchwały w sprawach dotyczących człon- ków Zarządu oraz w sprawach pracowniczych, co Sąd Okręgowy pominął, nie żąda- jąc akt rejestrowych pozwanej Spółdzielni. W piśmie nazwanym „uzupełnienie apela- cji” powód wskazał, że od kwietnia 1995 r. pozwana Spółdzielnia nie posiada legalnie wybranych i zarejestrowanych władz, a zatem wszelkie czynności prawne dokony- wane w jej imieniu przez kogokolwiek są nieważne z mocy prawa. Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 21 grudnia 1999 r. oddalił apelację powoda. Sąd stwierdził, że powód myli stosunek (organizacyjny) członkostwa w za- rządzie spółdzielni, powstający w wyniku powołania dokonanego przez radę nadzor- czą bądź walne zgromadzenie stosownie do art. 49 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), ze stosunkiem pracy członka zarządu spółdzielni zatrudnionego w niej według zasad wynikających z art. 52 § 1 Prawa spółdzielczego. Powód niewątpliwie pozostawał w stosunku pracy z pozwaną Spółdzielnią, przy czym charakter i rodzaj tego stosunku (w szczególności to, czy źródłem jego powstania była umowa o pracę czy powołanie) nie mają istotnego znaczenia. Istotne jest, że ten stosunek wygasł w związku z jego rozwiązaniem bez wypowiedzenia w związku z okolicznościami wskazanymi w art. 53 § 1 KP. Podobnie uchylenie przez Sąd Wojewódzki (Wydział Cywilny) uchwały Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni z 27 stycznia 1995 r. o odwołaniu powoda z funkcji prezesa Zarządu nie miało wpływu na skuteczność rozwiązania stosunku pracy z powodem, dotyczyło bowiem wyłącznie stosunku organizacyjnego (funkcji w organach Spółdzielni jako osoby prawnej), a nie stosunku pracy (na stanowisku pre- zesa - dyrektora Spółdzielni). Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu pierwszej instan- cji, że wobec niewzruszenia w postępowaniu przed Sądem Pracy oświadczenia pra- codawcy o rozwiązaniu z powodem z dniem 25 lipca 1995 r. łączącego strony sto- sunku pracy (na podstawie art. 53 § 1 KP w związku z niezdolnością powoda do pracy po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego) oświadczenie to stało się prawnie skuteczne, niezależnie od ewentualnej jego wadliwości i niezgodności z 4 obowiązującymi przepisami. Umorzenie tego postępowania – na podstawie art. 182 § 1 KPC w związku z jego wcześniejszym zawieszeniem na podstawie art. 178 KPC – powoduje, że wniesiony pozew o przywrócenie do pracy nie wywołał żadnych skut- ków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, między innymi nie przerwał biegu terminów do wniesienia odwołania od rozwiązania stosunku pracy. Oznacza to, że powód nie mógł skutecznie zakwestionować w rozpoznawanej sprawie prawidło- wości rozwiązania z dniem 25 lipca 1995 r. łączącego go ze stroną pozwaną stosun- ku pracy, choćby ze względu na upływ terminu określonego w art. 264 § 2 KP. Po- wód nie zaskarżył postanowienia o umorzeniu postępowania ani nie wnosił o przy- wrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie postępowania zawieszonego z jego inicjatywy. W chwili wyrokowania przez Sąd Apelacyjny postępowanie tamto było prawomocnie umorzone. W tej sytuacji uchylenie uchwały Rady Nadzorczej pozwa- nej Spółdzielni z 27 stycznia 1995 r. miało znaczenie jedynie dla stosunku organiza- cyjnego – dotyczącego pełnienia przez powoda funkcji prezesa Zarządu jako organu pozwanej Spółdzielni – regulowanego przez Prawo spółdzielcze, nie miało natomiast wpływu na reaktywowanie stosunku pracy, który ustał z dniem 25 lipca 1995 r. w związku ze skutecznym jego rozwiązaniem przez pracodawcę. Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł powód, zaskarżając to orze- czenie w całości i opierając kasację na podstawach: 1) naruszenia prawa material- nego - art. 53 § 1 KP przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz 2) przepisów postę- powania - art. 379 pkt 2 KPC, które miało wpływ na treść wyroku. Ponadto skarżący zarzucił „dodatkowo”: sprzeczność dokonanych ustaleń z materiałem dowodowym istniejącym w sprawie oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego roz- poznania Sądowi drugiej instancji lub o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględ- nienie jego roszczeń w całości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istotne elementy stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy sprowadzały się do tego, że uchwałą z dnia 27 stycznia 1995 r. Rada Nadzorcza pozwanej Spół- dzielni odwołała powoda z funkcji prezesa Zarządu i jednocześnie zadecydowała o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę z zachowaniem ustawowego terminu wy- powiedzenia (k. 13). Oświadczenie Rady Nadzorczej o wypowiedzeniu powodowi 5 umowy o pracę zostało złożone w piśmie z 2 lutego 1995 r., powołującym się na podjętą wcześniej uchwałę o odwołaniu go z funkcji prezesa Zarządu [...]. Wkrótce potem Zarząd pozwanej Spółdzielni odwołał powoda - na podstawie art. 70 § 1 KP - z dniem 27 stycznia 1995 r. ze stanowiska dyrektora Spółdzielni, o czym zawiado- miono powoda w piśmie z 17 lutego 1995 r. [...]. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na brak konsekwencji strony pozwanej w traktowaniu charakteru i rodzaju stosunku pracy powoda - raz jako wynikającego z umowy o pracę, innym razem wynikającego z powołania. Stwierdził jednocześnie - i pogląd ten nie jest pozbawiony racji - że ostatecznie charakter i rodzaj stosunku pracy łączącego strony nie był istotny w roz- poznawanej sprawie, ponieważ do definitywnego rozwiązania stosunku pracy z po- wodem doszło nie w wyniku wypowiedzenia lub odwołania mającego skutki wypowie- dzenia, lecz w wyniku rozwiązania bez wypowiedzenia na skutek wyczerpania przez powoda okresu zasiłku chorobowego, a dokładniej na skutek niezdolności powoda do pracy trwającej dłużej niż okres pobierania zasiłku chorobowego (art. 53 § 1 pkt 1 b KP). Oświadczenie w tym przedmiocie zostało złożone przez pozwaną w piśmie z 24 lipca 1995 r. [...]. Skuteczne rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia (w lipcu 1995 r.) mogło nastąpić pomimo wcześniejszego (w lutym 1995 r.) wypowie- dzenia (odwołania ze skutkami wypowiedzenia), ponieważ w związku z usprawiedli- wioną nieobecnością powoda w pracy, związaną z chorobą i korzystaniem ze zwol- nienia lekarskiego, nie zaczął biec okres wypowiedzenia. Rozwiązania z powodem stosunku pracy bez wypowiedzenia dotyczyło inne postępowanie - wszczęte w osob- nej sprawie - które zostało najpierw zawieszone (na podstawie art. 178 KPC), a na- stępnie umorzone (na podstawie art. 182 § 1 KPC). Do czasu prawomocnego umo- rzenia postępowania w tamtej sprawie nie było możliwe zajmowanie się zasadnością i zgodnością z prawem rozwiązania z powodem stosunku pracy bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 b KP w niniejszym postępowaniu ze względu na stan zawisłości sprawy (stan sprawy w toku - art. 199 § 1 pkt 2 KPC), a z kolei po prawo- mocnym umorzeniu postępowania w tamtej sprawie, Sąd rozpoznający żądania po- woda w niniejszym postępowaniu miał podstawy do stwierdzenia, że roszczenie o przywrócenie do pracy wygasło ze względu na upływ terminu określonego w art. 264 § 2 KP. Takie stanowisko zajął Sąd Apelacyjny i kasacja skutecznie go nie podważa, nie konstruując zarzutu naruszenia ostatnio wskazanego przepisu. Połączenie sprawy niniejszej ze sprawą o przywrócenie powoda do pracy w związku z rozwiąza- niem z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia - co postulował powód i do czego 6 wraca w uzasadnieniu kasacji - nie było możliwe ze względu na to, że obydwie sprawy toczyły się przed różnymi sądami (jedna przed Sądem Rejonowym - Sądem Pracy, a druga przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jako Sądem pierwszej instancji), tymczasem art. 219 KPC wymaga dla połączenia spraw do łącznego rozpoznania i ewentualnie także rozstrzygnięcia, aby toczyły się przed tym samym sądem. Zawarte w uzasadnieniu kasacji twierdzenie dotyczące tego, że powód zgłosił w dniu 28 października 1998 r. stosowny wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania w sprawie o przywrócenie do pracy, lecz Sąd Pracy wniosek ten zignorował, jak również, że odpis postanowienia o umorzeniu postępo- wania nie został prawidłowo doręczony powodowi, a zatem postanowienie to nie jest dotychczas prawomocne, są pozbawione doniosłości, ponieważ kasacja nie zawiera adekwatnego do tych twierdzeń faktycznych zarzutu naruszenia przepisów postępo- wania, pozwalającego na wzięcie ich pod rozwagę w postępowaniu kasacyjnym. Nie jest możliwe oparcie kasacji na zarzutach „sprzeczności w dokonanych ustaleniach z materiałem dowodowym istniejącym w sprawie” oraz „niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy”. Brak było podstaw do odniesienia się przez Sąd Naj- wyższy do argumentacji zawartej w uzasadnieniu kasacji, która dotyczyła podjęcia przez Radę Nadzorczą pozwanej Spółdzielni w dniu 27 maja 1997 r. ponownej uchwały o odwołaniu powoda z funkcji prezesa Zarządu - dyrektora pozwanej. Argu- mentacja ta nie została bowiem powiązana przez skarżącego z adekwatnymi do niej zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Ponadto oko- licznościami dotyczącymi podjęcia – już w toku niniejszego procesu - tejże uchwały nie zajmował się Sąd Apelacyjny dokonując ustaleń faktycznych, a zatem uchylają się one spod rozważań w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji wyznaczanych przez podstawy kasacyjne, a w ich ra- mach zarzuty naruszenia konkretnie wskazanych przepisów prawa materialnego lub procesowego (art. 39311 KPC). W kasacji powód wskazał naruszenie tylko dwóch przepisów - art. 53 § 1 KP oraz art. 379 pkt 2 KPC - i tylko w tych granicach Sąd Najwyższy mógł rozpoznać sprawę. Zarzut naruszenia art. 53 § 1 KP jest nieuzasadniony. Sąd Apelacyjny nie zajmował się zgodnością z prawem rozwiązania z powodem stosunku pracy bez wy- powiedzenia z dniem 25 lipca 1995 r. na podstawie tego przepisu, wyraźnie stwier- dzając, że wobec niewzruszenia w postępowaniu przed Sądem Pracy oświadczenia pracodawcy w przedmiocie rozwiązania łączącego strony stosunku pracy na podsta- 7 wie art. 53 § 1 KP, oświadczenie to stało się prawnie skuteczne, niezależnie od jego ewentualnej wadliwości i niezgodności z obowiązującymi przepisami. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie było natomiast ustalenie, czy odwołanie powoda z funkcji prezesa Zarządu pozwanej Spółdzielni w dniu 27 stycznia 1995 r. było ważne (skuteczne), a wobec tego czy rozwiązanie z nim stosunku pracy za wypowiedze- niem w związku z odwołaniem go z funkcji prezesa Zarządu było uzasadnione i zgodne z prawem. Podstawa faktyczna żądań zgłoszonych w niniejszej sprawie nie dotyczyła więc rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia. Sąd Apelacyjny nie oceniał zatem merytorycznie rozwiązania stosunku pracy z powodem w tym trybie, a nawet przyjął, że nie może tego czynić. Nie mógł zatem naruszyć art. 53 § 1 KP. Uzasadniony jest natomiast podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 379 pkt 2 KPC, ale nie z powodu nieważności postępowania, której przy obecnym stanie ustaleń faktycznych nie sposób stwierdzić, lecz ze względu na to, że kwestii właści- wej reprezentacji strony pozwanej w procesie Sąd Apelacyjny nie poświęcił należytej uwagi, choć była ona wyraźnie podnoszona w apelacji i w piśmie stanowiącym jej uzupełnienie. W apelacji powód domagał się przeprowadzenia dowodu z akt reje- strowych pozwanej Spółdzielni twierdząc, że od kwietnia 1995 r. aż do chwili wnie- sienia apelacji pozwana nie posiadała ważnie umocowanych władz, które mogłyby legalnie i skutecznie podejmować uchwały w sprawach dotyczących składu Zarządu oraz składać oświadczenia woli w sprawach pracowniczych. Co ważniejsze (dla możliwości prowadzenia postępowania sądowego - ze względu na treść art. 379 pkt 2 KPC), powód wskazywał w apelacji, że pozwana nie posiada odpowiedniej repre- zentacji do występowania w procesie. W piśmie stanowiącym uzupełnienie apelacji powód sugerował nawet konieczność powołania kuratora dla reprezentowania po- zwanej (na podstawie art. 42 KC) ze względu na to, że Spółdzielnia nie posiada „le- galnych zarejestrowanych władz”. Kwestia posiadania przez osobę prawną organów powołanych do jej repre- zentowania w procesie jest kwestią o zasadniczym znaczeniu dla ważności postępo- wania, ponieważ osoby prawne dokonują czynności procesowych przez organy uprawnione do działania w ich imieniu (art. 67 § 1 KPC), zaś braki w tym zakresie, uniemożliwiające osobie prawnej podejmowanie czynności procesowych, powinny być uzupełnione na wniosek strony przeciwnej lub nawet z urzędu (art. 69 - 71 KPC). Brak organów powołanych do reprezentowania strony będącej osobą prawną wpływa również - co słusznie podnosi się w kasacji - na prawidłowość umocowania pełno- 8 mocnika procesowego (art. 379 pkt 2 in fine KPC). Sąd Okręgowy dostrzegł ten pro- blem - zgłoszony przez powoda choćby podczas rozprawy w dniu 3 grudnia 1997 r. [...] - w związku z czym zobowiązał pozwaną do ustosunkowania się do zarzutu po- woda odnośnie do braku organów uprawnionych do reprezentacji Spółdzielni [...], a nawet w uzasadnieniu postanowienia z 9 lutego 1998 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 KPC stwierdził, że zawieszenie nastą- piłoby także na podstawie art. 174 § 1 pkt 2 KPC w razie uwzględnienia zarzutu po- woda ze względu na braki w składzie organu strony pozwanej uniemożliwiające jej działanie [...]. Do zagadnienia należytej reprezentacji pozwanej Sądy pierwszej i dru- giej instancji później nie powróciły w swoich rozważaniach, chociaż powód konse- kwentnie wielokrotnie zwracał na to zagadnienie uwagę (np. w piśmie procesowym bez daty [...], w apelacji i uzupełnieniu apelacji, dołączając stosowne dokumenty w postaci odpisów postanowień sądu rejestrowego). Ponieważ Sąd Apelacyjny nie od- niósł się w zaskarżonym wyroku do zarzutów apelacji dotyczących należytej repre- zentacji strony pozwanej w procesie, a także należytego umocowania pełnomocnika procesowego, uzasadniony okazał się podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 379 pkt 2 KPC w wyniku braku odniesienia się do kwestii posiadania przez stronę pozwaną w chwili wydawania wyroków przez Sądy pierwszej i drugiej instancji orga- nów powołanych do jej reprezentowania. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na pod- stawie art. 39313 § 1 KPC. ========================================