Orzeczenie · 1997-10-24

I PKN 264/97

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
1997-10-24
SAOSPracyodpowiedzialność materialna pracownikówWysokanajwyższy
odpowiedzialność materialnawina umyślnawina nieumyślnaniedobórpracownikpracodawcakodeks pracySąd Najwyższy

Sprawa dotyczyła roszczenia odszkodowawczego pracodawcy (Spółdzielczych Zakładów Drzewnych w likwidacji) przeciwko byłemu pracownikowi, Kazimierzowi Z., o zapłatę za niedobór tarcicy w magazynie. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie zasądził od pozwanego połowę dochodzonej kwoty, uznając jego odpowiedzialność z tytułu winy nieumyślnej (art. 124 § 1 KP) oraz przyczynienie się pracodawcy do powstania szkody. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie utrzymał ten wyrok, oddalając apelacje obu stron. Sąd Apelacyjny uznał, że wadliwa organizacja pracy u pracodawcy, w tym wydawanie towaru bez dokumentów i brak kontroli, przyczyniły się do powstania niedoboru. Podkreślono również, że pozwany został skazany za przestępstwo nieumyślne niedoboru (art. 218 § 1 KK), a nie umyślne. Kasacja pracodawcy skierowana do Sądu Najwyższego zarzucała naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 122 KP i przepisów postępowania. Sąd Najwyższy oddalił kasację, wyjaśniając, że warunkiem odpowiedzialności materialnej pracownika na podstawie art. 122 KP jest nie tylko umyślne niedopełnienie obowiązku nadzoru, ale także objęcie wyrządzenia szkody umyślnością (zamiar bezpośredni lub ewentualny). Sąd wskazał, że skazanie za przestępstwo z art. 266 KK (poświadczenie nieprawdy w dokumentach) nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody w rozumieniu prawa pracy, gdyż mogło mieć na celu jedynie ukrycie strat, a nie ich świadome spowodowanie. Sąd Najwyższy podkreślił również, że pracodawca nie wykazał, jaka konkretnie szkoda, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości była objęta zamiarem pozwanego, co jest konieczne do zastosowania art. 122 KP. Z tych względów kasacja została oddalona.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja rozróżnienia między winą umyślną a nieumyślną pracownika w kontekście odpowiedzialności materialnej, a także znaczenie skazania karnego dla oceny winy w postępowaniu cywilnym.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji niedoboru w magazynie i odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone. Wymaga indywidualnej oceny okoliczności każdego przypadku.

Zagadnienia prawne (4)

Czy umyślne niedopełnienie przez pracownika obowiązku nadzoru nad mieniem powierzonym z obowiązkiem zwrotu jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, umyślne niedopełnienie obowiązku nadzoru nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody, jeśli wyrządzenie szkody nie było objęte zamiarem sprawcy.

Uzasadnienie

Dla przyjęcia umyślności wyrządzenia szkody konieczne jest takie działanie, którego skutek (szkoda) jest także objęty zamiarem sprawcy (bezpośrednim lub ewentualnym). Samo niedopełnienie obowiązku nie wystarcza.

Czy skazanie pracownika za przestępstwo z art. 266 KK (poświadczenie nieprawdy w dokumentach) automatycznie przesądza o umyślnym wyrządzeniu szkody w rozumieniu art. 122 KP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, skazanie za przestępstwo z art. 266 KK nie przesądza o umyślnym wyrządzeniu szkody w rozumieniu art. 122 KP, jeśli działanie to miało na celu ukrycie strat, a nie świadome ich spowodowanie.

Uzasadnienie

Popełnienie przestępstwa z art. 266 KK, polegającego na poświadczeniu nieprawdy w dokumentach w celu zmniejszenia wartości niedoboru, jest zdarzeniem wtórnym w stosunku do już powstałej szkody i nie dowodzi umyślnego jej spowodowania.

Czy pracodawca musi wykazać konkretną wysokość szkody objętą zamiarem pracownika, aby zastosować art. 122 KP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, pracodawca musi wykazać, jaka szkoda, z jakiego dokładnie tytułu i w jakiej wysokości była objęta bezpośrednim lub ewentualnym zamiarem pracownika, aby zastosować art. 122 KP.

Uzasadnienie

Obowiązek naprawienia szkody przez pracownika nie dotyczy szkody 'jakiejkolwiek' czy 'przybliżonej', lecz szkody określonej co do wysokości, a dla zastosowania art. 122 KP kluczowe jest wykazanie, że skutek szkody był objęty zamiarem sprawcy.

Czy pracodawca może domagać się od pracownika naprawienia szkody w pełnej wysokości na podstawie art. 122 KP, jeśli nie udowodni winy umyślnej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli pracodawca nie udowodni winy umyślnej pracownika, odpowiedzialność pracownika kształtuje się na podstawie art. 124 KP (wina nieumyślna).

Uzasadnienie

Art. 122 KP dotyczy szkody wyrządzonej umyślnie, podczas gdy art. 124 KP reguluje odpowiedzialność za szkodę wynikłą z winy nieumyślnej, która jest typowa dla stosunków pracy i pozwala na ograniczenie odpowiedzialności.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie kasacji
Strona wygrywająca
Kazimierz Z.

Strony

NazwaTypRola
Spółdzielcze Zakłady Drzewne, Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w G. z/s w B. w likwidacjispółkapowód
Kazimierz Z.osoba_fizycznapozwany

Przepisy (12)

Główne

KP art. 122

Kodeks pracy

Warunkiem odpowiedzialności materialnej pracownika jest nie tylko umyślne niedopełnienie obowiązku nadzoru, lecz także objęcie wyrządzenia szkody umyślnością (zamiar bezpośredni lub ewentualny).

KP art. 124 § 1

Kodeks pracy

Odpowiedzialność pracownika za szkodę wynikającą z winy nieumyślnej.

Pomocnicze

KP art. 124 § 3

Kodeks pracy

Możliwość zwolnienia pracownika w całości lub w części od odpowiedzialności za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu.

KP art. 117

Kodeks pracy

KK art. 218 § 1

Kodeks karny

Nieumyślne stworzenie możliwości powstania niedoboru.

KK art. 266 § 1

Kodeks karny

Poświadczenie nieprawdy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

KK art. 266 § 2

Kodeks karny

Poświadczenie nieprawdy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

KK art. 58

Kodeks karny

KPC art. 382

Kodeks postępowania cywilnego

Możliwość dopuszczenia dowodu z akt sprawy karnej przez sąd drugiej instancji.

KPC art. 299

Kodeks postępowania cywilnego

Dowód z przesłuchania stron.

KPC art. 393 § 12

Kodeks postępowania cywilnego

Oddalenie kasacji.

KPC art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewykazanie przez pracodawcę, że szkoda (niedobór) była objęta zamiarem pracownika (bezpośrednim lub ewentualnym), co wyklucza zastosowanie art. 122 KP. • Skazanie pracownika za przestępstwo z art. 266 KK nie jest równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody w rozumieniu prawa pracy. • Wadliwa organizacja pracy i zaniedbania pracodawcy przyczyniły się do powstania szkody.

Odrzucone argumenty

Pracownik umyślnie wyrządził szkodę, co uzasadnia jego odpowiedzialność w pełnej wysokości na podstawie art. 122 KP. • Skazanie za przestępstwo z art. 266 KK świadczy o umyślności działania pracownika. • Pracodawca wykazał szkodę i jej wysokość, a pracownik ponosi odpowiedzialność.

Godne uwagi sformułowania

Warunkiem odpowiedzialności materialnej pracownika na podstawie art. 122 KP jest nie tylko umyślne niedopełnienie przez niego obowiązku nadzoru nad mieniem powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się, lecz także objęcie wyrządzenia szkody umyślnością (zamiar bezpośredni lub ewentualny). • Umyślne wyrządzenie szkody ma zatem miejsce wtedy, gdy pracownik objął następstwa swego działania zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym. • Obowiązek naprawienia przez pracownika szkody nie dotyczy 'jakiejkolwiek' czy 'przybliżonej' szkody, lecz szkody określonej co do wysokości.

Skład orzekający

Jadwiga Skibińska-Adamowicz

przewodniczący-sprawozdawca

Adam Józefowicz

członek

Andrzej Wasilewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja rozróżnienia między winą umyślną a nieumyślną pracownika w kontekście odpowiedzialności materialnej, a także znaczenie skazania karnego dla oceny winy w postępowaniu cywilnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niedoboru w magazynie i odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone. Wymaga indywidualnej oceny okoliczności każdego przypadku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie precyzyjnie rozgranicza winę umyślną od nieumyślnej w kontekście odpowiedzialności pracownika, co jest kluczowe dla wielu spraw pracowniczych. Wyjaśnia też, jak wyrok karny wpływa na postępowanie cywilne.

Czy pracownik, który popełnił błąd w dokumentach, zawsze odpowiada za szkodę umyślnie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 311 719 547 PLN

odszkodowanie: 155 859 773,5 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst