I PKN 23/00

Wyrok z dnia 12 września 2000 r. I PKN 23/00 Z ustawowych gwarancji wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy nie powinien korzystać działacz związkowy, któremu można zarzucić ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i nadużywanie funkcji związkowej dla ochrony przed uzasadnionymi sankcjami prawa pracy. Przewodniczący SSN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Zbigniew Myszka (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 września 2000 r. sprawy z po- wództwa Sławomira K. przeciwko Centrali Produktów Naftowych „CPN” Oddziałowi w B. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 października 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 29 października 1999 r. oddalił apelację powoda Sławomira K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 31 maja 1999 r. zasądzającego na rzecz powoda od pozwanej Centrali Produktów Naftowych „CPN” S.A. Oddziału w B. kwotę 3998,60 zł z odsetkami z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę oraz oddalającego powództwo o przywrócenie do pracy. W sprawie tej usta- lono, że pozwany pracodawca pismem z dnia 24 listopada 1998 r. rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika z powodu jego przebywania w stanie nietrzeźwości w zakładzie pracy w dniu 19 listopada 1998 r. Tego dnia około godziny 1330 na polecenie dyrektora dokonano kontroli trzeźwości 12 pracowników, która wy- kazała obecność we krwi powoda alkoholu o stężeniu 1,3 promila po dwukrotnym badaniu alkomatem. Na stan nietrzeźwości powoda wskazywały ponadto wyczuwal- 2 na od niego woń i inne oznaki zewnętrzne spożywania przezeń alkoholu. Powód uznał wynik badania alkomatem za niewiarogodny i żądał przeprowa- dzenia badania krwi w celu udowodnienia stanu trzeźwości. Badanie takie nie zostało wykonane. Następnego dnia powód okazał swojemu przełożonemu przeprowadzony na jego żądanie w dniu 19 listopada 1998 r. o godzinie 1730 w [...] Komisariacie Poli- cji w B. negatywny wynik badania alkomatem na zawartość w jego organizmie alko- holu. Sąd Pracy opierając się na opinii biegłego sądowego z zakresu farmakologii i toksykologii uznał, że proces wydalania alkoholu ze krwi mógł po upływie 3 godzin od poprzedniego badania wykazać negatywny wynik pomimo wcześniejszego spożywa- nia alkoholu przez badanego, na co wskazywały inne oznaki zewnętrzne jego spoży- cia przez powoda w chwili badania u pracodawcy. Uznając, że stan nietrzeźwości pracownika może być wykazywany wszelkimi środkami dowodowymi, Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przebywanie powoda w dniu 19 lis- topada 1998 r. w stanie nietrzeźwości na terenie zakładu pracy potwierdziły wyniki pomiarów wykonane alkotestem przez pracodawcę oraz zgodne i wyczerpujące zeznania świadków potwierdzających inne zewnętrzne oznaki spożywania przez powoda w tym dniu alkoholu. Takie zachowanie się powoda stanowiło ciężkie naru- szenie podstawowego pracowniczego obowiązku trzeźwości, co uzasadniało rozwią- zanie z nim umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 KP. Rozwiązując stosunek pracy pozwany pracodawca nie uzyskał jednakże zgody zakładowej organizacji związkowej, wymaganej w myśl art. 32 ustawy o związkach zawodowych, która była konieczna ze względu na pełnioną przez powoda funkcję związkową. To uchybienie prowadziło do zasadnego zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania z tytułu naruszenia przez pracodawcę przepisów o rozwią- zywaniu umów o pracę. Stanowisko takie było trafne, albowiem przywrócenie do pracy funkcjonariusza związkowego, któremu udowodniono przebywanie w stanie nietrzeźwości na terenie zakładu pracy, byłoby sprzeczne z art. 8 KP. W kasacji powoda podniesiony został zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 52 § 1 pkt 1 KP w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych „po- przez błędną i bezpodstawną ocenę zdarzenia oraz stanu trzeźwości powoda w dniu 19 listopada 1998 r. i zakwalifikowanie zaistniałego zdarzenia jako ciężkiego naru- szenia przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych”, a także narusze- nia prawa procesowego, tj. art. 4771 § 2 KPC w związku z art. 8 KP „poprzez błędną ocenę w wyborze i niezastosowanie przywrócenia powoda do pracy” oraz art. 233 3 KPC przez przyjęcie za prawidłowe wyników badań alkomatem pozwanego nie po- siadającym żadnych atestów, pominięcie badań trzeźwości powoda wykonanych z inicjatywy powoda przez Komisariat Policji w B. i uznanie mniejszej wartości dowo- dowej świadków powoda. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie dyspozycji § 8 roz- porządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 6 maja 1983 r. w sprawie warun- ków i sposobu badań na zawartość alkoholu w organizmie (Dz.U. Nr 25 poz. 117) „poprzez uniemożliwienie powodowi badania krwi”, pomimo złożenia przezeń pisem- nego wniosku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, co oznacza związanie wskazanymi przez skarżącego podstawami kasacji oraz ich uzasadnieniem. W procesowym zarzucie naruszenia art. 233 KPC skarżący za- rzucił jego pogwałcenie przede wszystkim „poprzez przyjęcie za prawidłowe wyników badań alkomatem pozwanego nie posiadającym atestów”. W tym zakresie Sądy me- riti wskazały, że badanie stanu trzeźwości objęło wszystkich pracowników warsztatu, w którym był zatrudniony powód. W stosunku do trzech, w tym do powoda, spośród kilkunastu pracowników tej placówki zatrudnienia badanie dało wynik pozytywny. Je- dynie powód podważył wynik badania, dlatego pracodawca przeprowadził jego po- wtórne badanie alkomatem, które wykazało stan nietrzeźwości powoda. Na spoży- wanie przez powoda alkoholu i przebywanie w stanie nietrzeźwości w pracy w dniu 19 listopada 1998 r. wskazywały ponadto ewidentne oznaki zewnętrzne, tj. wyraźnie wyczuwalna woń alkoholu, jego wygląd zewnętrzny (zaczerwieniona twarz, spierzch- nięte usta), a także powolna i przerywana mowa. Na okoliczność stanu nietrzeźwości powoda został sporządzony stosowny protokół, a powód został niezwłocznie odsu- nięty od dalszego świadczenia pracy w tym dniu. Fakty te w postępowaniu sądowym jednoznacznie i kategorycznie potwierdzili świadkowie, będący pracownikami poz- wanego, którzy przeprowadzili badania alkomatem stanu trzeźwości powoda. To właśnie zeznania tych świadków uwiarygodniały i potwierdzały wyniki badania alko- matem powoda, co przesądziło o uzasadnionym przekonaniu Sądów meriti o prze- bywaniu przez powoda w pracy w stanie nietrzeźwości w dniu 19 listopada 1998 r. Równocześnie Sąd drugiej instancji, który orzeka na podstawie materiału ze- branego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym 4 (art. 382 KPC), w uzasadnieniu wyroku wskazał przyczyny, dla których zdyskwalifi- kował odmienne zeznania świadków powoda, którzy widzieli go w dniu 19 listopada 1998 r. jedynie „przelotnie” i w innej porze dnia niż okres przeprowadzenia badań alkomatem lub byli bliskimi jego znajomymi. Powyższe powodowało, że ocena przez Sąd drugiej instancji zebranego w sprawie materiału dowodowego była prawidłowa i przekonująca, w konsekwencji ustalenie stanu nietrzeźwości powoda w czasie pracy w dniu 19 listopada 1998 r. mieściło się w granicach swobodnej sędziowskiej oceny dowodów (art. 233 § 1 i 2 KPC). Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez stronę pozwaną § 8 rozporządze- nia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 maja 1983 r. w sprawie warunków i sposobu dokonywania badań na zawartość alkoholu w organizmie, należało wska- zać, że przepis ten zobowiązuje kierownika zakładu do zapewnienia na żądanie pracownika przeprowadzenia badań, o których mowa w § 2 tego aktu prawnego, a który wymienia trzy sposoby badań na zawartość alkoholu w organizmie, tj. badanie wydychanego powietrza, badanie krwi lub badanie moczu. Pozwany pracodawca dwukrotnie poddał powoda badaniom wydychanego powietrza, a zatem wypełnił obowiązek z § 8 rozporządzenia. Wprawdzie następnie powód zażądał na piśmie przeprowadzenia badania krwi na zawartość alkoholu w organizmie, a na żądanie pracownika przeprowadza się badanie krwi na zawartość alkoholu w organizmie (§ 3 ust. 2), tyle że skarżący nie podniósł w kasacji zarzutu naruszenia § 3 ust. 2 rozpo- rządzenia, a jedynie naruszenie art. 233 KPC w związku z § 8 rozporządzenia, przez co tak sformułowany zarzut wykraczał poza granice postępowania kasacyjnego w rozumieniu art. 39311 KPC, który wymaga precyzyjnego podania wszystkich konkretnych przepisów prawa, jakie miał naruszyć Sąd drugiej instancji. Niezależnie od tego skład orzekający Sądu Najwyższego w pełni podziela stanowisko judykatury zawarte w wyroku z dnia 10 kwietnia 1997 r., I PKN 71/97 (OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 9), iż pracownik, który w sposób ciężki naruszył swoje podstawowe obowiązki, nie może skutecznie powoływać się na uchybienia pracodawcy w zakresie wew- nętrznego trybu ustalania tego faktu. Z uzasadnienia powołanego wyroku wynika, że niepoddanie pracownika na jego żądanie badaniu krwi na zawartość alkoholu w jego organizmie nie może być tak pojmowane, iż prowadziłoby do „unicestwienia” naru- szenia pracowniczego obowiązku trzeźwości. Sąd Najwyższy miał też na uwadze fakt, że powód, który - po wykryciu u niego stanu nietrzeźwości został prawidłowo odsunięty od świadczenia pracy - nie był po- 5 zbawiony możliwości wykazania stanu trzeźwości przy pomocy własnych środków dowodowych, tyle że poddał się badaniu policyjnym alkomatem dopiero w trzy godzi- ny od stwierdzenia przez pracodawcę jego stanu nietrzeźwości, co spowodowało, że naturalny proces wydalania alkoholu z organizmu mógł dać negatywny wynik przed- łożonego badania (co wynikało z uzyskanej przez sądy opinii biegłego toksykologa). Jeżeli dodatkowo zważyć, że powód prosił świadka R. o łagodniejsze załatwienie konsekwencji wynikających z incydentu w dniu 19 listopada 1998 r., to w postępo- waniu kasacyjnym nie można było zakwestionować ustalenia faktycznego, że w tym dniu powód przebywał w pracy w stanie nietrzeźwości, co kwalifikuje się jako ciężkie naruszenie podstawowego pracowniczego obowiązku trzeźwości w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 KP, który tym samym nie został naruszony przez pracodawcę. W konsekwencji chybiony był również zarzut naruszenia art. 4771 § 2 KPC w związku z art. 8 KP, tym bardziej, że skarżący nie powołał się na przysługującą po- wodowi wzmożoną ochronę trwałości stosunku pracy działacza związkowego z art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. W razie uzasadnionego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika sądy oddalają powództwo w całości. Jedynie w przypadku naruszenia przepisu formalnego o rozwiązywaniu sto- sunku pracy w tym trybie, wynikającego z braku zgody zakładowej organizacji związ- kowej na rozwiązanie stosunku pracy z funkcjonariuszem związkowym (art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych), sąd pracy jest uprawniony - według utrwalonej judykatury (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1998 r., I PKN 539/97, OSNAPiUS 1999 nr 3, poz. 97) - do zasądzenia odszkodowania w miejsce przywró- cenia do pracy (art. 4771 § 2 KPC w związku z art. 8 KP). Z ustawowych gwarancji wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy powinien bowiem korzystać jedynie taki działacz związkowy, któremu nie można postawić zarzutu ciężkiego naruszenia pod- stawowych obowiązków pracowniczych i korzystania z pełnionej funkcji związkowej jak ze swoistego parasola ochronnego, chroniącego go przed uzasadnionymi sank- cjami prawa pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował na podstawie art. 39312 KPC. ========================================