I PKN 219/00

Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r. I PKN 219/00 Obowiązek uzyskania zgody na wypowiedzenie umowy o pracę działa- czowi związkowemu, którego mandat wygasł wskutek wykluczenia go ze związku zawodowego, jest spełniony przez uzyskanie zgody zarządu zakłado- wej organizacji związkowej, której chroniony pracownik był członkiem. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka (sprawozdawca) Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2001 r. sprawy z powództwa Ryszarda S. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Specjalistycznemu w Z. o przy- wrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, na skutek ka- sacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 26 listopada 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz adwokata Edwarda D. kwotę 246,08 zł tytułem nie opłaconej pomocy praw- nej udzielonej z urzędu, oddalając wniosek o zasądzenie kosztów w pozostałym za- kresie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 26 listopada 1999 r. odrzucił apelację powoda Ryszarda S. w zakresie żądania zasądzenia nagrody z Zakładowego Funduszu Nagród za 1998 r. oraz oddalił w po- zostałym zakresie jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Zgierzu z dnia 27 maja 1999 r., oddalającego roszczenie o przywrócenie powoda do pracy w pozwanym Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Z. W sprawie tej Sąd pierw- szej instancji przyjął, że utrata przez powoda zdolności do prawidłowego kierowania działem wskazana mu jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę, była rzeczy- wista i uzasadniona. Stanowisko takie potwierdził Sąd Okręgowy, który uznał, że nie- 2 kwestionowana odmowa współpracy z powodem podległych mu pracowników, z któ- rymi powód pozostawał w konflikcie, zmusiła pracodawcę do dokonania wyboru po- między wypowiedzeniem umowy o pracę kierownikowi a zwolnieniem wszystkich podległych mu pracowników. Wybór określonego wariantu pozostawał w gestii pra- codawcy, który z uwagi na głębokość konfliktu powoda z podległym mu personelem, którego powód wykonujący funkcję kierowniczą nie był w stanie rozwiązać, był uprawniony do rozwiązania z powodem stosunku pracy w drodze wypowiedzenia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez pracodawcę art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych Sąd drugiej instancji wskazał, iż sam powód przyznał w apelacji, że zakładowe ogniwo związkowe wyraziło zgodę na wypowie- dzenie mu umowy o pracę, a nawet zażądało zastosowania tego trybu rozwiązania stosunku pracy. Natomiast w zakresie roszczenia o zasądzenia nagrody z zakłado- wego funduszu nagród Sąd Okręgowy przyjął, że Sąd pierwszej instancji nie orzekał o tym roszczeniu, przeto apelacja powoda od nieistniejącego orzeczenia podlegała odrzuceniu z mocy art. 373 KPC. W kasacji od wyroku Sądu drugiej instancji, w części oddalającej apelację po- woda, podniesiono zarzut naruszenia art. 45 KP w związku z art. 4, 12 ust. 2, art. 30 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) poprzez niewłaściwe ustalenie, że w sprawie powoda wypowiedział się „prawowity i właściwy” związek zawodowy, tj. Krajowa Komisja Porozumiewaw- cza NSZZ „Solidarność - 80” w S. działająca przez komisję zakładową tego Związku przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Z. Skarżący twierdził, że w sprawie po- woda wypowiedziała się powstała w dniu 24 lutego 1999 r. „nowa” i jeszcze niezare- jestrowana komisja związkowa, której powód nigdy nie był członkiem i która nie była władna wypowiedzieć się w przedmiocie zwolnienia powoda z pracy, a także kwe- stionował „błędną ocenę faktu, że brak odmowy współpracy z powodem podległych mu pracowników nie jest kwestionowany, a przyczyny tej odmowy są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy”. Ponadto skarżący wskazał na naruszenie art. 217 § 1 i 227 KPC przez brak postanowienia obu Sądów na okoliczność zgłoszonych przez powoda świadków, których sądy powinny dopuścić z uwagi na art. 232 zdanie drugie KPC, skoro powód działał bez adwokata. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji doko- nanie dowolnych ustaleń co do przynależności związkowej powoda, który był człon- kiem innej organizacji związkowej, co stanowiło naruszenie art. 244 KPC „i wielu jeszcze innych z procedury cywilnego postępowania”, przez co sądy obu instancji 3 przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów (art. 233 KPC). Na tych podsta- wach pełnomocnik powoda domagał się orzeczenia kasatoryjnego i przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona. Jej zarzuty proceduralne skierowane zostały głównie przeciwko postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, który jakoby do- konał dowolnych ustaleń co do przynależności związkowej powoda, nie wydał posta- nowienia „na okoliczność przesłuchania świadków zgłoszonych przez powoda na poparcie jego żądań”, a ponadto nie dopuścił dowodu nie wskazanego przez strony. W tym zakresie należy stwierdzić, że zarzuty naruszenia przepisów prawa przez sąd pierwszej instancji nie mogą być objęte postępowaniem kasacyjnym, albowiem za- skarżeniem kasacyjnym objęte jest wyłącznie postępowanie przed sądem drugiej instancji (art. 392 § 1 KPC). Wprawdzie te same zarzuty skarżący kierował także przeciwko postępowaniu przed Sądem drugiej instancji, jednakże ich nieprecyzyjność, stopień ogólności sfor- mułowań oraz lapidarne uzasadnienie nie dawały Sądowi Najwyższemu podstaw do snucia domysłów co do intencji skarżącego, którego obciąża prawidłowe wskazanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 33/96, OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 250). W szczególności zarzut na- ruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 217 § 1 i 227 KPC był bezzasadny, albo- wiem skarżący jedynie ogólnikowo wskazał, że Sąd ten jakoby pominął zgłoszony przez powoda dowód z przesłuchania świadków „na poparcie jego żądań”, bez ko- niecznego określenia, o jakich konkretnie świadków chodziło, w jakim terminie wnio- sek był składany oraz na jakie konkretnie okoliczności dowód ten miał być przepro- wadzony. Ponadto art. 217 § 1 KPC nie wymaga wydania odrębnego postanowienia dowodowego, a ewentualne pominięcie przez sądy środków dowodowych następuje w trybie art. 217 § 2 KPC i bez konieczności wydania odrębnego postanowienia, zwłaszcza wówczas, gdy nie wiadomo, jakie dowody i na jakie konkretnie okoliczno- ści miałby prowadzić Sąd drugiej instancji. Ponadto od 2 lipca 1996 r., wskutek zmiany art. 232 KPC oraz skreślenia § 2 w art. 3 KPC, nastąpiło zniesienie zasady odpowiedzialności sądu za wynik postępowania dowodowego. Dlatego brak było podstaw prawnych do obarczania Sądu drugiej instancji urzędową inicjatywą dowo- 4 dową za powoda, który nie korzystał przed tym Sądem z profesjonalnej pomocy prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 r., II UKN 244/98, OSNAPiUS 1999 nr 20, poz. 662). Chybiony był zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC, który Sąd drugiej instancji miał naruszyć przez „dokonanie dowolnych ustaleń w oparciu o błędnie podjęte uchwały - przez związek zawodowy, którego powód nigdy nie był członkiem”. W tym zakresie Sąd drugiej instancji wskazał, że zakładowa organizacja związkowa nie tylko wyraziła zgodę na wypowiedzenie powodowi umowy o pracę, ale co więcej za- żądała rozwiązania z nim stosunku pracy. Ponadto jak wynika z zebranego w spra- wie materiału dowodowego, to walne zebranie członków jego macierzystej zakłado- wej organizacji związkowej, której powód przewodniczył, wykluczyło go w dniu 24 lutego 1998 r. „dożywotnio z szeregów związku za działanie na szkodę związku, podległych mu pracowników i zakładu pracy”, a wybrana w tym dniu nowa komisja zakładowa zgodziła się na rozwiązanie z nim stosunku pracy „nawet ze skutkiem natychmiastowym”. Skoro zatem powód w tej dacie został pozbawiony członkostwa związku zawodowego i funkcji przewodniczącego zakładowej struktury związkowej, to przez okres jednego roku od wygaśnięcia mandatu przysługiwała mu nadal wzmo- żona ochrona trwałości stosunku pracy (art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodo- wych) ze strony zakładowej organizacji związkowej, której przestał być członkiem. Wyrażenie przez tę strukturę związkową zgody na rozwiązanie z powodem stosunku pracy powodowało, że zarzut naruszenia tego przepisu był oczywiście bezzasadny. Dlatego pracodawca prawidłowo wypowiedział powodowi umowę o pracę za zgodą związkowej komisji zakładowej, której mandatu został powód pozbawiony i nie naru- szyło to jego tzw. negatywnej wolności związkowej „przynależności do organizacji związkowej, której powód nie był już członkiem”, albowiem obowiązek uzyskania zgody na wypowiedzenie umowy o pracę działaczowi związkowemu, którego mandat związkowy wygasł wskutek wykluczenia go ze związku zawodowego (art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych), zostaje spełniony przez uzyskanie zgody tej za- kładowej organizacji związkowej, której chroniony pracownik przestał być członkiem Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska powoda, że jego stosunek pracy pod- legał ochronie z art. 32 ustawy o związkach zawodowych z tytułu jego udziału w ko- mitecie założycielskim nowego związku zawodowego założonego w dniu 24 lutego 1998 r. Walor prawny powoływania się na taki tytuł wzmożonej ochrony trwałości sto- sunku pracy przekreślił Sąd pierwszej instancji, który wskazał, że w tej dacie nie do- 5 szło do powstania nowego związku zawodowego, albowiem uchwała o jego utworze- niu nie została podjęta przez co najmniej 10 osób uprawnionych do utworzenia no- wego związku zawodowego (art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Ozna- cza to, że wzmożona ochrona trwałości stosunku pracy przysługuje tylko członkowi komitetu założycielskiego związku zawodowego, który został powołany uchwałą o jego utworzeniu, podjętą przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych. W konsekwencji powód nie korzystał z ochrony przewidzia- nej w art. 32 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych, zważywszy ponadto, że niedo- puszczalne jest istnienie dwóch zakładowych struktur tego samego związku zawo- dowego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1996 r., I PZP 38/95, OSNAPiUS 1996 r. nr 23, poz. 353). Bezzasadny był także zarzut naruszenia art. 45 KP, albowiem Sąd drugiej in- stancji prawidłowo przyjął, że utrata zdolności prawidłowego pełnienia funkcji kierow- niczej, spowodowana gremialną odmową podległych pracowników współpracowania z zatrudnionym na kierowniczym stanowisku pracy powodem, która była uzasad- niana - według ustaleń pierwszoinstancyjnych - zmuszaniem ich do wstępowania do kierowanej przez powoda organizacji związkowej i składaniem przezeń nieuzasad- nionych wniosków o zwolnienia pracowników z pracy, stanowiła oczywiście uzasad- nioną przyczynę wypowiedzenia mu umowy o pracę. Mając powyższe na uwadze kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC. Koszty nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi przez pełno- mocnika z urzędu Sąd Najwyższy zasądził w wysokości określonej w § 12 rozporzą- dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czyn- ności adwokatów oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.), oddalając wniosek w pozostałym zakresie. ========================================