I PKN 215/00

Wyrok z dnia 25 stycznia 2001 r. I PKN 215/00 Do przeniesienia nauczyciela mianowanego w stan nieczynny (art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie ma zastosowania art. 41 KP. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Walerian Sanetra Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2001 r. sprawy z po- wództwa Bożeny S. przeciwko Szkole Podstawowej w S. o stwierdzenie bezskutecz- ności przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 9 grudnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bochni wyrokiem z 21 września 1999 r. oddalił powództwo Bożeny S. przeciwko Szkole Podstawowej w S. o stwierdzenie bezsku- teczności przeniesienia powódki w stan nieczynny. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka pracowała w pozwanej Szkole od 1982 r., z tym że od 1 kwietnia 1986 r. jako nauczyciel mianowany. W czerwcu 1989 r. ukoń- czyła Studium Nauczycielskie w T., uzyskując przygotowanie do zawodu nauczyciela w szkole podstawowej o specjalności nauczanie początkowe. W pozwanej Szkole uczyła wychowania plastycznego w klasach I-III oraz wychowania fizycznego w kla- sach IV-VIII (przez pół roku od września 1997 r. do lutego 1998 r.). W czasie pracy w pozwanej Szkole powódka (absolwentka Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych) była kilkakrotnie kierowana na obowiązkowe doskonalenie zawodowe w celu ukoń- czenia studiów wyższych i uzyskania tytułu magistra, jednak nie wykorzystała tej szansy. W maju 1987 r. powódka rozpoczęła wyższe studia zaoczne w Wyższej 2 Szkole Pedagogicznej w C. na kierunku matematyka, jednak przerwała je po zalicze- niu drugiego roku. Pismem z 25 maja 1999 r. dyrektor pozwanej Szkoły przeniósł powódkę w stan nieczynny, uzasadniając swoją decyzję zmianami organizacyjnymi, w wyniku których zmniejszyła się liczba oddziałów w pozwanej Szkole. W roku szkol- nym 1999/2000 w związku ze zmianami organizacyjnymi pracę straciło, łącznie z powódką, siedmiu nauczycieli. W chwili doręczenia powódce decyzji dyrektora po- wódka przebywała od 18 lutego 1999 r. na zwolnieniu lekarskim. Wcześniej, przez prawie rok - od 24 lutego 1998 r. do 18 lutego 1999 r. - korzystała z urlopu dla po- ratowania zdrowia. Sąd Rejonowy ocenił, że zaistniały przesłanki do przeniesienia powódki w stan nieczynny na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela, ponieważ w poz- wanej Szkole, w związku z reformą oświaty, doszło do zmniejszenia ilości oddziałów. O wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny zadecydowały jej niższe od innych nauczycieli kwalifikacje zawodowe, albowiem w pozwanej Szkole w roku szkolnym 1999/2000 nauczania początkowego w klasach I-III uczyć miało trzech nauczycieli, przy czym ci trzej pozostali mieli wyższe wykształcenie, podczas gdy powódka tylko średnie oraz Studium Nauczycielskie. Również przedłużająca się nie- obecność powódki w pracy spowodowana urlopem dla poratowania zdrowia, a na- stępnie długotrwałym zwolnieniem lekarskim, wpłynęła na decyzję dyrektora Szkoły, ponieważ jej absencja powodowała dezorganizację pracy. Sąd Rejonowy ocenił, że przeniesieniu powódki w stan nieczynny nie stało na przeszkodzie korzystanie przez nią ze zwolnienia lekarskiego, ponieważ do nauczyciela mianowanego nie mają za- stosowania przepisy Kodeksu pracy o zakazie wypowiadania umów o pracę w czasie urlopu pracownika lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, na przykład spowodowanej chorobą (zwłaszcza art. 41 KP). Przeniesienie w stan nieczynny jest wyczerpująco uregulowane w art. 20 Karty Nauczyciela i nie może być traktowane jako swojego rodzaju wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy nauczyciela (art. 42 KP), do którego powinno się stosować przepisy Kodeksu pracy (w tym art. 41 KP). Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 9 grudnia 1999 r. oddalił apelację powódki. W apelacji powódka zarzuciła naru- szenie art. 41 i 42 KP oraz art. 20 i 91c Karty Nauczyciela w związku z przeniesie- niem jej w stan nieczynny, a więc dokonaniem zmiany warunków jej pracy w czasie, gdy przebywała na zwolnieniu lekarskim. W uzasadnieniu apelacji powódka przed- stawiła pogląd, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie art. 91c Karty Nau- 3 czyciela, który w sprawach nieuregulowanych Kartą odsyła do przepisów Kodeksu pracy. Zdaniem powódki, skoro art. 20 Karty Nauczyciela nie precyzuje sposobu do- konywania przeniesienia w stan nieczynny, to należy zastosować procedurę wska- zaną w art. 42 KP, a to oznacza również zastosowanie art. 41 KP. Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu powódki, że czynność przeniesienia nau- czyciela w stan nieczynny jest analogiczna do wypowiedzenia warunków pracy i płacy (wypowiedzenia zmieniającego) przy umowie o pracę, na które nałożone są w Kodeksie pracy określone wymagania co do trybu i formy zawarte w art. 41 i 42 KP. Sąd Okręgowy powołał się przy tym na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 stycznia 1998 r., I PKN 467/97, OSNAPiUS 1998 nr 23, poz. 678, zgodnie z którym przeniesienie w stan nieczynny jest innego rodzaju czynnością prawną (w szerokim rozumieniu) niż wypowiedzenie umowy o pracę lub warunków pracy i płacy. Świadczy o tym cel przeniesienia w stan nieczynny, które nie ma pro- wadzić do rozwiązania stosunku pracy nauczyciela, lecz stworzenie mu możliwości „przeczekania” okresu wynikającego z braku zapotrzebowania na jego pracę w danej szkole. Przeniesienie w stan nieczynny nie powoduje rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę, lecz wygaśnięcie stosunku pracy ex lege po upływie sześciomie- sięcznego pozostawania w stanie nieczynnym. Skoro przeniesienie w stan nieczynny nie jest wypowiedzeniem zmieniającym warunki pracy, to nie doszło do naruszenia art. 41 i 42 KP w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela. Sąd Okręgowy stwier- dził również, że przeniesienie powódki w stan nieczynny nie naruszyło art. 8 KP, al- bowiem dyrektor Szkoły nie naruszył prawa, a długotrwała nieobecność powódki w pracy, chociaż usprawiedliwiona, dezorganizowała pracę w Szkole. Doświadczenie zawodowe, na które powołuje się powódka, nie może zrekompensować jej nieobec- ności w pracy ani niższego od innych nauczycieli wykształcenia. Okoliczność, że po- wódka rozpoczęła studia wyższe jest bez znaczenia, skoro ich nie ukończyła, a na- wet ich nie kontynuuje. Dyrektor Szkoły miał prawo tak dobrać kadrę nauczycielską, aby była ona jak najlepiej wykształcona. Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła powódka, zaskarżając go w całości. Jako podstawę kasacyjną skarżąca wskazała naruszenie prawa materialne- go, a to art. 8, art. 41 i art. 42 KP oraz art. 20 i art. 91c Karty Nauczyciela, przez uznanie, że przeniesienie powódki w stan nieczynny, a więc dokonanie zmiany jej warunków pracy, w czasie gdy znajdowała się na zwolnieniu lekarskim, było zgodne z prawem. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzające- 4 go go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpo- znania Sądowi Rejonowemu. W uzasadnieniu kasacji skarżąca podniosła, że pomi- mo dyspozycji art. 5 KP, do nauczycieli przenoszonych w stan nieczynny należy sto- sować Kodeks pracy, co wynika z art. 91c Karty Nauczyciela. Ponieważ art. 20 Karty Nauczyciela reguluje jedynie kwestie merytoryczne, a nie mówi nic na temat proce- dury, w szczególności tego, kiedy i jak należy wręczyć nauczycielowi decyzję o prze- niesieniu w stan nieczynny, przepisy Kodeksu pracy oraz zasady współżycia spo- łecznego nakazują zastosować tutaj odpowiednie procedury przewidziane w Kodek- sie pracy - w związku z tym, że każdy nauczyciel jest także pracownikiem. Przenie- sienie w stan nieczynny należy uznać za zmianę warunków pracy, a tym samym po- winno się stosować do tej instytucji art. 41 i 42 KP. Pozwany nie mógł wręczyć po- wódce decyzji o przeniesieniu jej w stan nieczynny w czasie, gdy korzystała ze zwol- nienia lekarskiego. Brak jest podstaw do tego, aby nauczyciel przebywał jednocze- śnie na zwolnieniu lekarskim i w stanie nieczynnym, albowiem nie może pobierać jednocześnie wynagrodzenia z dwóch źródeł. Przeniesienie w stan nieczynny nau- czyciela przebywającego na zwolnieniu lekarskim kłóci się z jego powinnością ciągłej gotowości do pracy, skoro pracodawca powinien mieć możliwość powierzenia mu w każdym czasie innej pracy. Przeniesienie w stan nieczynny wiąże się, co prawda, z zachowaniem dotychczas przysługujących nauczycielowi świadczeń, ale jest to in- stytucja zmierzająca do rozwiązania stosunku pracy, co również przekonuje o ko- nieczności stosowania do niej przepisów Kodeksu pracy, w przeciwnym razie nau- czyciel jako pracownik pozostanie bez ochrony prawnej. Skarżąca powołała się w kasacji na wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kra- kowie w sprawie VI Pa 365/99, w którym wyrażony został pogląd, że w czasie uspra- wiedliwionej nieobecności w pracy, gdy nauczyciel korzysta z urlopu dla poratowania zdrowia, nie można dokonać przeniesienia go w stan nieczynny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przeniesienie nauczyciela mia- nowanego w stan nieczynny na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie może być identyfikowane ani traktowane jako czynność analogiczna do wypowiedzenia umowy o pracę albo do wypowiedzenia zmieniającego treść takiej umowy (pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w przywołanym przez Sąd Okręgowy wyroku z 12 stycz- 5 nia 1998 r., I PKN 467/97, OSNAPiUS 1998 nr 23, poz. 678, którego tezę i argu- mentacje prawną Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w ca- łości podziela). Tylko przy takim założeniu, że przeniesienie w stan nieczynny jest analogiczne do wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy możliwe byłoby pomocnicze (na podstawie art. 91c Karty Nauczyciela) stosowanie do przeniesienia nauczyciela mianowanego w stan nieczynny przepisu art. 41 KP, gdyż dotyczy on jedynie zakazu wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę w czasie urlopu pracownika lub innej jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy, spowodowanej na przykład chorobą. Przeniesienie w stan nieczynny nie jest jednak wypowiedzeniem umowy o pracę lub wypowiedzeniem warunków pracy i płacy, lecz innego rodzaju czynnością prawną pracodawcy, różniącą się w istotny sposób od wypowiedzenia umowy o pracę. Świadczy o tym między innymi to, że - w odróżnieniu od wypowie- dzenia - jego celem nie jest rozwiązanie stosunku pracy, lecz stworzenie nauczycie- lowi szansy (możliwości) pozostawania w stosunku zatrudnienia w okresie braku za- potrzebowania na jego pracę, z założeniem, że może takie zapotrzebowanie pojawi się w przyszłości. Celem przeniesienia w stan nieczynny nie jest też doprowadzenie do trwałej zmiany warunków pracy lub płacy. Przeniesienie takie nie powoduje roz- wiązania, lecz wygaśnięcie z mocy prawa stosunku pracy nauczyciela (art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela) po upływie sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym. Za nieuzasadniony należy zatem uznać zarzut kasacji dotyczący naru- szenia art. 41 i art. 42 KP w związku z art. 91c Karty Nauczyciela, skoro instytucja przeniesienia nauczyciela mianowanego w stan nieczynny nie da się funkcjonalnie porównać z wypowiedzeniem pracownikowi umowy o pracę. Przeniesienie w stan nieczynny jest jednostronnie dokonaną przez pracodaw- cę (reprezentowanego przez dyrektora szkoły) czynnością prawną powodującą zmianę na niekorzyść sytuacji pracowniczej nauczyciela mianowanego, która dla swej skuteczności prawnej nie wymaga wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyż- szego z dnia 17 listopada 1998 r., I PKN 438/98, OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 10). Nauczyciel pozbawiony zostaje stabilizacji zatrudnienia, staje przed realną perspek- tywą jego utraty, otrzymuje zmniejszone wynagrodzenie, ograniczone do wynagro- dzenia zasadniczego (art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela). Jednocześnie nauczyciel taki ma pierwszeństwo przywrócenia go do pracy w razie powstania możliwości zatrud- nienia go (art. 20 ust. 7 Karty Nauczyciela). Zmianą na niekorzyść jest również pozo- stawanie nauczyciela w przymusowej bezczynności ze względu na brak zapotrzebo- 6 wania na jego pracę. Nie jest to jednak czynność pracodawcy wypowiadająca lub rozwiązująca stosunek pracy nauczyciela i dlatego nie znajdują do niej zastosowania - poprzez art. 91c Karty Nauczyciela - przepisy art. 41 i 42 KP. Ochrona przewidziana w art. 41 KP dotyczy jedynie wypowiedzenia umowy o pracę, nie dotyczy natomiast innych sposobów rozwiązania stosunku pracy (np. roz- wiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia) ani innych stosunków pracy niż wyni- kające z umowy o pracę jako źródła jego nawiązania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1983 r., I PRN 108/83, nie publikowany, zgodnie z którym w cza- sie urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy można rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 KP oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1994 r., I PZP 60/93, PiZS 1994, nr 7, s. 78, zgodnie z którą do stosunku pracy z wyboru nie stosuje się art. 41 KP). Niezrozumiałe są wyrażone w kasacji obawy co do tego, że przebywanie nau- czyciela jednocześnie na zwolnieniu lekarskim oraz w stanie nieczynnym będzie po- wodowało możliwość pobierania przez niego wynagrodzenia z dwóch źródeł - raz świadczeń z tytułu choroby, drugi raz wynagrodzenia za przebywanie w stanie nie- czynnym. Obaw tych nie można podzielić, albowiem oczywiste jest, że w takiej sytua- cji nauczyciel - pozostając ciągle w stosunku zatrudnienia - będzie miał uprawnienie tylko do jednego świadczenia z tytułu choroby. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 8 KP. W postawieniu tego zarzutu zawarta jest sprzeczność, gdyż albo dyrektor Szkoły naruszył prawo, przenosząc powódkę w stan nieczynny wbrew wymaganiom przewidzianym w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela oraz art. 41 i 42 KP w związku z art. 91c Karty Nauczyciela, albo też działając w granicach przysługującego mu prawa, nadużył tego prawa podmiotowego korzystając z niego w sposób sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przezna- czeniem lub zasadami współżycia społecznego. W kasacji brak jest uzasadnienia twierdzenia, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy doszło do nadużycia prawa w wyniku uczynienia przez dyrektora Szkoły użytku z przysługującego mu prawa w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym jego przeznaczeniem lub z zasadami współżycia społecznego. Za takie uzasadnienie nie może być uznane sta- nowisko powódki prezentowane w kasacji, że przeniesienie w stan nieczynny jest instytucją zmierzającą do rozwiązania stosunku pracy, a zatem odmowa przyznania nauczycielowi jako pracownikowi ochrony przed rozwiązaniem tego stosunku byłaby sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego. Tak skonstruowany zarzut 7 jest w istocie skierowany w stosunku do ustawodawcy, a nie pracodawcy. Nie można też przyjąć, że sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego polega na zachowaniu pracodawcy naruszają- cym art. 20 Karty Nauczyciela oraz art. 41 i 42 KP. Czym innym jest bowiem naru- szenie prawa (przedmiotowego), a czym innym nadużycie prawa (podmiotowego). Skoro kasacja nie podaje uzasadnienia do tezy, że doszło do naruszenia art. 8 KP, to zarzut ten jest gołosłowny i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie. Pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku wydanym w sprawie VI Pa 365/99, na który powołuje się skarżąca, nie jest wiążący dla Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym - pomijając to, że dotyczy innych stron, a ponadto odnosi się do przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny w czasie jego przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia, nie zaś na zwolnieniu lekarskim. Z kolei odwołanie się przez powódkę do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1995 r., I PRN 83/95 (OSNAPiUS 1996 nr 12, poz. 169), w celu wykazania, że do przeniesienia w stan nieczynny stosuje się art. 41 KP, jest pozbawione racji, gdyż wyrok ten dotyczy innej kwestii, a stosowanie „per analogiam” poglądu w nim wyra- żonego do rozpoznawanej sprawy jest niemożliwe ze względu na odmienność stanu faktycznego. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na pod- stawie art. 39312 KPC. ========================================