I PKN 212/00

Wyrok z dnia 23 stycznia 2001 r. I PKN 212/00 Nieprawidłowe rozliczenie przez pracownika powierzonego mu mienia może stanowić przyczynę utraty do niego zaufania pracodawcy i uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę. Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2001 r. sprawy z po- wództwa Krzysztofa Ł. i Renaty A. przeciwko Powszechnej Spółdzielni Spożywców „S.” w T. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 30 września 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację Renaty A.; umorzył postępowanie kasacyjne z kasacji Krzysztofa Ł.; nie obciążył powodów kosztami postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 września 1999 r. [...] oddalił apelacje Renaty A. i Krzysztofa Ł. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Trzciance z dnia 27 kwietnia 1999 r. [...], oddalają- cego powództwa Renaty A. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę z dnia 13 maja 1997 r. za bezzasadne i Krzysztofa Ł. o odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowie- dzenia umowy o pracę z dnia 4 kwietnia 1997 r. Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona w Powszechnej Spółdzielni Spożyw- ców „S.” w T. od 1 lutego 1991 r. na stanowisku kierownika sklepu SDH „A.” – Dział Spożywczy, a powód od 1 stycznia 1993 r. na stanowisku zastępcy kierownika tej placówki. Na podstawie kolejnych umów o wspólnej odpowiedzialności materialnej powodom i innym pracownikom powierzano mienie wyszczególnione w spisie in- 2 wentaryzacyjnym. W 1996 r. w sklepie, w którym zatrudnieni byli powodowie, prze- prowadzono pięć inwentaryzacji. Wykazały one: pierwsza - z 24 stycznia - niedobór w wysokości 1.608,65 zł, druga - z dnia 27 lutego - nadwyżkę w kwocie 311,43 zł, trzecia - z dnia 27 lipca - nadwyżkę w kwocie 1.131, 96 zł, czwarta - z dnia 26 wrześ- nia - niedobór w wysokości 703,27 zł, piąta - z dnia 12 października - niedobór w wy- sokości 584 zł. Wszyscy odpowiedzialni materialnie pracownicy sklepu złożyli oświadczenie następującej treści: „oświadczamy, że wszystkie operacje mające wpływ na rozliczenie z powierzonego nam mienia, a w szczególności przychody oraz rozchody towarów, opakowań i gotówki zostały do chwili rozpoczęcia spisu udoku- mentowane i wykazane w raportach punktu inwentaryzacyjnego. Równocześnie nie zgłaszamy żadnych innych okoliczności mogących mieć wpływ na wyniki rozlicze- nia”. Wyniki inwentaryzacji spowodowały utratę zaufania zarządu pozwanej Spół- dzielni do powodów. Otrzymali oni wypowiedzenia umowy o pracę. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano „złe rozliczenie mienia powierzonego przez Spółdzielnię (superata, manka)”. Rozliczenia wyników inwentaryzacyjnych oparto na zachowaniu ciągłości bilansowej. Zachowane zostały zasady przeprowadzania spisów z natury. Po zainstalowaniu w sklepie kas fiskalnych nie wprowadzono raportu kasowego, oddzielającego w sposób wyraźny obrót towarów z kas fiskalnych od obrotu gotów- kowego. Nie było też oddzielnego rozliczania skupu butelek. Z tego względu prowa- dzono dodatkowo zapisy w raporcie obrotów - doliczając stan gotówki po stronie przychodów i rozchodów oraz stan gotówki pobranej z kasy głównej za zakup opa- kowań. Stosowany w sklepie skomplikowany sposób dokumentacji obrotu nie był prawidłowy. Możliwe było jednak ustalenie stanu gotówki w kasie w dowolnym cza- sie. Brak raportu kasowego, stosowana metoda sporządzania raportu obrotu i brak oddzielnego rozliczania skupu opakowań, nie miały znaczenia dla wyników inwenta- ryzacji. W ocenie Sądu, wykazanie przez pracodawcę niedoboru może stanowić uza- sadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę, o ile pracownik nie dowiedzie, że niedobór jest następstwem okoliczności od niego niezależnych. Powodowie nie wykazali, że niedobory i superaty powstały z przyczyn od nich niezależnych. Sam fakt stwierdzenia niedoboru mógł spowodować utratę zaufania strony pozwanej do powodów, niezależnie od tego czy uchybili oni obowiązkom pracowniczym w sposób zawiniony, czy niezawiniony, a nawet wówczas, gdyby nie dopuścili się w ogóle na- ruszenia obowiązków. Do osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych należy 3 stosować ostrzejsze kryteria oceny ich pracy. Od jakości kadry kierowniczej zależy w dużej mierze prawidłowy obrót towarowy i funkcjonowanie placówki, w znacznym stopniu, samodzielnej. Powodowie zaskarżyli ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naru- szenie prawa materialnego - przez błędną wykładnię „art. 45 § 1 k.p.c., polegającą na przyjęciu, że wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione” oraz naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 233 KPC poprzez ustalenie, „iż powodowie nie wykazali, że kolejne niedobory i superaty powstały z przyczyn od nich niezależnych” i uznanie, że „powodowie mieli wpływ na wprowadzenie w sklepie prawidłowych rozli- czeń w postaci możliwości zastosowania odpowiednich dokumentów stosowanych przy sprzedaży fiskalnej” oraz art. 328 § 2 KPC poprzez brak omówienia „wiarygod- ności i mocy dowodu znajdującej się w aktach opinii z dnia 15 września 1997 r. i 6 lipca 1998 r. doradcy podatkowego Edwarda W.”, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zdaniem ich pełno- mocnika, powodowie wykazali, że manka i superaty powstały z przyczyn od nich nie- zależnych, a zwłaszcza „z powodu braku właściwych dokumentów niezbędnych przy sprzedaży fiskalnej takich jak raport kasowy i niewłaściwie sporządzony raport obro- tu”. Przedstawione przez biegłych sądowych opinie nie wyjaśniły faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zawierają one wewnętrzne sprzeczności. Ustaleń faktycz- nych Sąd dokonał opierając się na opiniach nieprzydatnych i niepełnych, które sam uznał za niewystarczające, skoro powoływał kolejnych biegłych, wzywał ich do pi- semnego uzupełnienia opinii i ustnego ich wyjaśniania. Biegli nie wykazali, że nie ma zależności między zaniedbaniami w prowadzeniu dokumentacji obowiązującej w systemie kas fiskalnych a wynikami inwentaryzacji. Stany ewidencyjne odbiegały od wykazywanych w raporcie. Wyrok nie został wydany po wszechstronnym rozważeniu dowodów zebranych w sprawie. Sąd nie podał przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej opinii Edwarda W. Z opinii tej wynika jednoznacznie, że wadliwy system dokumentacji przy sprzedaży fiskalnej prowadził do zafałszowania wyników inwentaryzacji. Powodowie nie mieli też wpływu na sposób prowadzenia dokumenta- cji. Prawidłowy raport kasowy Zarząd Spółdzielni wprowadził dopiero w październiku 1998 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Pełnomocnik Krzysztofa Ł. cofnął kasację wniesioną w imieniu skarżącego jako niedopuszczalną na podstawie art. 393 pkt 1 KPC. Powód zmienił w toku postę- powania swoje pierwotne roszczenie o przywrócenie do pracy i żądał odszkodowa- nia. Jego miesięczne wynagrodzenie wynosiło 683,03 zł. Wysokość odszkodowania (trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia - art. 471 KP) była niższa od pięciu tysię- cy złotych. W sprawach o świadczenie kasacja nie przysługuje, jeżeli wartość przed- miotu zaskarżenia jest niższa od pięciu tysięcy złotych. Sąd Najwyższy orzekł w tym zakresie jak w sentencji na podstawie art. 355 KPC w zwiazku z art. 39319 KPC i art. 391 KPC. Nie jest trafny podniesiony w kasacji Renaty A. zarzut niewyjaśnienia przez Sąd okoliczności spornych sprawy, istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Sąd zgromadził liczne dowody, nie tylko wnioskowane przez strony, w postaci dokumentów, zeznań świadków i stron oraz opinii biegłych. Ocenił je w granicach swobody wyznaczonej w art. 233 KPC. Ustalenie, że powodowie nie wykazali, iż stwierdzone w wyniku kolej- nych inwentaryzacji niedobory i superaty powstały z przyczyn od nich niezależnych ma pełne podstawy w zebranym materiale dowodowym. Opinie sporządzone przez trzech biegłych sądowych (Alojzego W., Henryka J. i Mieczysława S.) są zbieżne w zasadniczych wnioskach. Nie dowodzi ich nieprzydatności, nierzetelności, niefacho- wości, jak twierdzi skarżąca, okoliczność, że biegli uzupełniali je na piśmie i wyja- śniali ustnie. Powodowie zmierzali w całym procesie do wykazania, że wyniki kolej- nych inwentaryzacji nie oddają rzeczywistego stanu rzeczy, lecz są skutkiem przyję- tej u strony pozwanej nieprawidłowej dokumentacji obrotu, braku raportu kasowego i oddzielnego rozliczania skupu opakowań. Tezie tej zaprzeczały wnioski biegłych. Na żądania powodów składane w pismach procesowych i na rozprawach Sąd wzywał więc biegłych do dodatkowych czynności, które miały służyć wyjaśnieniu wątpliwości podnoszonych przez skarżących. Przedłożone przez powodów opinie Edwarda W., mające charakter dokumentów prywatnych, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skar- żących, nie zawierały jednoznacznego stwierdzenia o związku przyczynowym mię- dzy wynikami inwentaryzacji i sposobem dokumentacji obrotu. Opinie te podlegały ocenie jak wszystkie inne dowody. To, że Sąd nie odniósł się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze, art. 328 § 2 KPC nie nakłada na Sąd obowiązku odno- szenia się do wszelkich twierdzeń stron, a tak należy kwalifikować „prywatne” opinie 5 doradcy podatkowego Edwarda W. Po drugie, skarżący nie wykazali, jaki istotny wpływ na wynik sprawy mogło mieć nieustosunkowanie się w motywach wyroku do tych opinii. Po trzecie, z braku omówienia w uzasadnieniu wyroku opinii prywatnego eksperta strony, sporządzającego opinię na jej zamówienie i na jej koszt, odmiennej od trzech opinii biegłych sądowych, należy wnosić, że Sąd odmówił dania jej wiary, jako odosobnionej, nie zaś, że ją pominął. Po czwarte, uzasadnienie jest sporządza- ne do wydanego już, zawierającego rozstrzygnięcie sprawy wyroku i stąd wątpliwy jest w ogóle jakikolwiek wpływ sposobu pisemnego podania jego motywów na wynik sprawy. Sąd prawidłowo ocenił i zakwalifikował prawnie ustalony niewadliwie stan fak- tyczny. Niedobory i superaty świadczą o nieprawidłowości pracy pracowników odpo- wiedzialnych materialnie za powierzone im mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyli- czenia się. Rację ma Sąd, że kryteria oceny pracy osób zatrudnionych na stanowi- skach kierowniczych, odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie placówki po- winny być surowsze. Zgodzić się należy z poglądem, że nieprawidłowe rozliczenie przez pracownika powierzonego mu mienia może stanowić przyczynę utraty do niego zaufania pracodawcy, a w rezultacie uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę. Słusznie podniósł Sąd, że wypowiedzenie jest zwykłym sposobem rozwiązywania umów o pracę zawartych na czas nie określony i do rozwiązania stosunku pracy tym sposobem nie jest wymagana żadna szczególna przyczyna, a zwłaszcza zawinione przez pracownika uchybienie obowiązkom pracowniczym. Zarzut naruszenia art. 45 KP nie jest wobec powyższego zasadny. Kasacja Renaty A. nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego Sąd Najwyż- szy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================