I PKN 20/99

Wyrok z dnia 4 sierpnia 1999 r. I PKN 20/99 Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii. Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie: SN Józef Iwulski, SA Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 1999 r. sprawy z powódz- twa Waldemara M. przeciwko Politechnice L. w L. o przywrócenie do pracy i inne roszczenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 20 października 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Waldemar M. – mianowany nauczyciel akademicki odwołał się od rozwiązania z nim przez Politechnikę L. stosunku pracy na podstawie art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.). Domagał się też zasądzenia tzw. trzynastej pensji za 1992 r., wyrównania wynagro- dzenia za pracę za 1992 r. i kwoty 40.000.000 zł (przed denominacją) za pracę nau- kową. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie wyrokiem z dnia 24 stycznia 1995 r. od- dalił powództwo. Wyrok ten został uchylony wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 12 kwietnia 1995 r. i sprawa zos- tała przekazana do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie wyro- kiem z dnia 29 stycznia 1996 r. oddalił powództwo. Wyrok ten został oparty na nas- tępujących ustaleniach. 2 Powód Waldemar M. został mianowany na stanowisko adiunkta 7 marca 1983 r. Jako nauczyciel akademicki podlegał okresowym ocenom. Wynik oceny przepro- wadzonej 17 grudnia 1991 r. był negatywny, zarówno w zakresie postępów w pracy naukowej, jak i dyscypliny pracy. W ocenie z 19 marca 1993 r. wnioskowano o prze- niesienie powoda na stanowisko starszego wykładowcy z dniem 1 września tegoż roku. Dwa miesiące później, 27 maja 1993 r. dokonano nowej oceny, z uwagi na stwierdzony brak dyscypliny pracy (nieobecność w pracy 6 i 7 kwietnia 1993 r. i zło- żenie zwolnienia lekarskiego dopiero po wykorzystaniu). Pozostawiono powoda na stanowisku adiunkta, z następną oceną za rok. Przydzielono powodowi na piśmie zakres obowiązków, a kierownik katedry powierzył mu zadania w zakresie nauki i dydaktyki na okres roku, z zastrzeżeniem ich terminowej realizacji. Powód nie złożył nawet ogólnego zarysu powierzonej mu pracy naukowej, nie zgłaszał żadnych zas- trzeżeń w momencie powierzania mu zadań ani w późniejszym okresie, nie zgłaszał też trudności. Następna ocena pracy naukowo-dydaktycznej powoda została doko- nana 27 maja 1994 r. Kierownik katedry stwierdził brak postępów w pracy naukowej, udzielenie upomnienia za brak dyscypliny pracy, przysparzanie problemów w dzie- dzinie dydaktyki i niezrealizowanie polecenia wyrażonego na piśmie. Ogólna ocena była negatywna. Dziekan Wydziału po zapoznaniu się z informacjami zawartymi w arkuszu ocen, po wysłuchaniu wypowiedzi powoda i stanowiska kierownika katedry, zgodził się z tym stanowiskiem. Powód zapoznał się z opiniami o swojej pracy, potwierdzając podpisem przy- jęcie ich do wiadomości. Nie złożył odwołania przysługującego mu zgodnie ze sta- tutem Politechniki L. Rada Wydziału M. po zapoznaniu się z wynikami oceny, 8 czerwca 1994 r. postawiła powoda do dyspozycji kadr, a 15 czerwca 1994 r. podjęto decyzję o roz- wiązaniu z powodem stosunku pracy. Rektor Politechniki L. 21 czerwca 1994 r. wy- powiedział powodowi stosunek pracy. Dziekan Wydziału zwrócił się do kierowników katedr o zatrudnienie powoda w innej katedrze, ale nikt nie zgłosił oferty. Z arkuszy informacyjnych dotyczących dwóch ostatnich ocen powoda wynika, że poza refera- tem na seminarium Towarzystwa Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej oraz poza dwoma artykułami w przygotowaniu, nie wykazał on żadnego dorobku naukowego, publikacji, monografii, podręczników, artykułów naukowych, patentów czy też wzorów użytkowych. Nie wykazał też żadnego udziału w pracach naukowo-badawczych. Nie było zastrzeżeń co do poziomu zajęć dydaktycznych prowadzonych przez powoda. 3 Zdarzało się jednak, że był on nieobecny w uczelni w godzinach dyżuru i studenci poszukiwali go bezskutecznie. Na polecenie kierownika katedry prowadzony był wykaz nieobecności powoda w pracy. Sąd pominął dowód z tego dokumentu, po- nieważ powód nie miał obowiązku podpisywania listy obecności od 1 stycznia 1992 r. Powód otrzymywał wynagrodzenie niższe o 119.000 złotych (przed denominacją) od pozostałych zatrudnionych w katedrze adiunktów. Wynagrodzenie powoda mieściło się w stawkach wynagrodzenia. Powód został pozbawiony nagrody z zakładowego funduszu nagród za 1992 r. z uwagi na nieobecność w pracy w dniach 3-5 marca 1992 r. Za nieobecność ukarany został upomnieniem. Sąd Rejonowy uznał roszczenie powoda o zasądzenie dwóch kwot po 20.000.000 złotych (przed denominacją) za pozbawione podstaw prawnych. Podsta- wy roszczenia nie stanowi otrzymywanie przez Katedrę M. kwot pieniężnych ze środków KBN. Brak było aktu prawnego regulującego sposób i kryteria podziału tych kwot. Miały być one częściowo przyznane pracownikom na podstawie oceny kie- rownika. Od tego wyroku powód wniósł rewizję, która została oddalona wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 11 lipca 1996 r. Powód zaskarżył kasacją ten wyrok. Po jej rozpoznaniu Sąd Najwyższy wyro- kiem z dnia 28 kwietnia 1997 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do po- nownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Lublinie. Sąd Najwyższy uznał za przedwczesne stwierdzenie, że rozwią- zanie stosunku pracy z powodem było prawidłowe w świetle art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Przesłanką rozwiązania stosunku pracy na podsta- wie tego przepisu jest otrzymanie dwóch negatywnych ocen, o ile były one prawidło- we. Rzetelność ocen, o których mowa we wskazanym przepisie podlega ocenie Sądu nawet wówczas, gdy pracownik nie skorzystał z możliwości odwołania się w ramach postępowania wewnątrzuczelnianego. Skoro ustawodawca ustanowił w art. 94 ust. 1 pkt 2 wymóg dokonania dwóch ocen we wskazanym odstępie czasu, należy wnosić, że praca naukowo-dydaktyczna w tym czasie ma szczególne znaczenie. Tak też rozumiano ten przepis w pozwanej Politechnice, skoro wskazano powodowi na piśmie, czego winien dokonać przez rok, po upływie którego będzie podlegać po- nownej ocenie. Ustalenia, czy postawione przed powodem zadania były realne i czy 4 czynił on postępy w pracy naukowej wymagają wiadomości specjalnych. Nie zostały też dostatecznie wyjaśnione okoliczności związane z podziałem kwot przydzielanych przez Komitet Badań Naukowych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 20 października 1998 r. oddalił rewizję po- woda i nie obciążył go kosztami procesu za drugą instancję. Sąd ten podzielił wyżej omówione ustalenia Sądu Rejonowego, a ponadto ustalił, że powód w okresie za- trudnienia miał zaledwie trzy publikacje będące wynikiem opublikowania doktoratu. Zakres obowiązków z dydaktyki i nauki wręczony powodowi 27 maja 1993 r. na okres roku (do kolejnej oceny) był możliwy do zrealizowania w wyznaczonym terminie. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii Instytutu Podstawowych Proble- mów Techniki PAN w W. prezentowanej przez profesora Wojciecha N. Sąd, podzie- lając tę opinię stwierdził, że została ona wydana przez najwyższej klasy fachowców z objętej nią dziedziny wiedzy, jest logiczna, spójna i nie budzi zastrzeżeń. Profesor N. reprezentujący Instytut, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, ustosunkował się do wszyst- kich zarzutów powoda w sposób wyczerpujący, przekonujący i niesprzeczny. W związku z tym Sąd nie uwzględnił wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego, w tym również profesora B. z Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w G. Zarzuty powoda o stronniczości biegłego nie zawierają żadnego merytoryczne- go uzasadnienia. Sąd uznał za przekonujące stwierdzenie biegłego o tym, że inny jest nakład pracy (i czasochłonność) przy opracowaniu ćwiczenia dla studentów na podstawie istniejących materiałów naukowych, a inny przy pisaniu doktoratu z tej samej dziedziny. Powód nie wykazał żadnego zainteresowania zleconymi mu zada- niami i zignorował polecenie. Sąd Wojewódzki ustalił więc, że negatywne oceny były uzasadnione, a zatem istniała podstawa do rozwiązania z powodem stosunku pracy. Powód słusznie został pozbawiony nagrody z zakładowego funduszu nagród, ponieważ był nieobecny w pracy bez usprawiedliwienia od 3 do 5 marca 1992 r., za co został ukarany upomnieniem. Powodowi nie przysługuje dodatkowe wynagrodze- nie, ponieważ nie zawarł umowy na wykonanie prac, za takim dodatkowym wynagro- dzeniem. Wynagrodzenie powoda było zgodne z obowiązującymi stawkami. Powód wniósł kasację od tego wyroku. Podniósł w niej zarzut naruszenia prawa materialnego: art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy brak dowodu w sprawie w postaci opinii biegłego posiadającego właściwą spe- 5 cjalistyczną wiedzę umożliwiającą ocenę, czy negatywne oceny pracy naukowej po- woda były merytorycznie uzasadnione, czy też nie, oraz naruszenia art. 80 KP przez jego niezastosowanie, gdy z ustaleń Sądu wynika, że powód wykonywał pracę w ra- mach projektów zleconych przez Komitet Badań Naukowych i nie otrzymał za nią zapłaty. Podniesiony też został zarzut naruszenia przepisów postępowania: art. 233 § 1 KPC poprzez nieobiektywną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, art. 278 § 1 KPC, art. 286 KPC i art. 290 § 1 KPC poprzez całkowite i bezkrytyczne przyjęcie części opinii na piśmie, sprzecznej z opinią ustną biegłego z zakresu dzie- dziny wiedzy uniemożliwiającej rzetelną ocenę pracy powoda, odmowę powołania biegłego o właściwej wiedzy specjalistycznej pomimo wniosku powoda wskazującego takiego biegłego, ewentualnie poprzez niepowołanie takiego biegłego z urzędu, a ponadto art. 39319 KPC w związku z przepisem art. 386 § 6 KPC poprzez niedosta- teczne wyjaśnienie okoliczności związanych z podziałem kwot przydzielanych przez Komitet Badań Naukowych, wbrew wytycznym Sądu Najwyższego. Kasacja zawiera wniosek o orzeczenie przez Sąd Najwyższy co do istoty sprawy i uwzględnienie roszczeń powoda, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego roz- poznania. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest uzasadniona. Rozważania należy rozpocząć od weryfikacji zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Sąd Wojewódzki w Lublinie dopuścił dowód z opinii Instytutu Podsta- wowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk, uwzględniając wniosek powo- da co do wyboru placówki. Opinię podpisała (i jak wynika z pisma dyrektora Instytutu – sporządziła) jedna osoba – profesor Wojciech N. W świetle art. 290 § 1 KP Sąd uzyskał zatem nie opinię instytutu naukowego, lecz opinię biegłego (art. 278 § 1 KPC). Od tego biegłego zażądano ustnego wyjaśnienia opinii (art. 286 KPC). W ka- sacji nie wyjaśniono dostatecznie na czym polegać ma naruszenie przepisów art. 6 278 § 1, 286 i 290 § 1 KPC, a także jaki wpływ miałoby mieć naruszenie tych przepi- sów na treść rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie stwierdził jednoznacznie, czy przeprowadzony i analizowany dowód jest dowodem z opinii biegłego, czy dowodem z opinii Instytutu (raz mowa jest o opinii Instytutu, w innym zaś miejscu o biegłym). Nie jest to jednakże mankament, który nawet jeśli mógłby zostać zakwalifikowany jako naruszenie art. 278 i 290 § 1 KPC, to miałby wpływ na treść wyroku. Nie można też uznać, że niezażądanie dodatkowej opinii od innego biegłego narusza art. 286 KPC. Samo niezadowolenie strony z opinii biegłego nie uzasadnia powołania innego biegłego (taki pogląd wyraził już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 listopada 1974 r., I CR 562/74, niepublikowanym). Potrzebę powołania innego biegłego należy ocenić w świetle okoliczności sprawy. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma pos- tawa powoda wobec zadań przedstawionych mu do wykonania. W piśmie proceso- wym, w którym powód wnioskował o powołanie innego biegłego – profesora B. z G. oraz krytycznie ocenił opinię wydaną przez profesora N., stwierdził jednocześnie [...], że „w momencie przyjmowania zadań, po ich przeczytaniu natychmiast powiedzia- łem, że nie będę ich realizował, że jest to próba odwlekania mnie od tematu, którym się już dawno zajmuję. Po 2-tygodniowej dokładnej analizie, przejrzeniu literatury, jeszcze raz odmówiłem realizacji zadań”. Sąd Wojewódzki słusznie, negatywnie ocenił taką postawę powoda. Odmowa wykonania powierzonych zadań, po otrzymaniu jednej negatywnej oceny pracy, mog- łaby być uznana za usprawiedliwioną jedynie wówczas, gdyby zadania te w oczywis- ty sposób były niemożliwe do wykonania przez powoda w ogóle lub w zakreślonym terminie. Ocena możliwości wykonania zadań wymagała wiadomości specjalnych i na tę okoliczność biegły wydał opinię. Sąd ustalenia o możliwości wykonania powie- rzonych powodowi zadań oparł o ten dowód, oceniając go – zdaniem Sądu Najwyż- szego – bez naruszenia art. 233 § 1 KPC. Zadanie z zakresu dydaktyki biegły ocenił jako realne, a powód w kasacji podnosi, że nie miało ono sensu, bo zlecone do opra- cowania ćwiczenie było już wykonywane na podstawie programu opracowanego przez innego pracownika. Jeżeli powierzone zadanie nie było zrozumiałe, powód mógł zapewne uzyskać dodatkowe informacje co do oczekiwań przełożonego, rów- nież w zakresie sugerowanej przez biegłego możliwości korzystania z gotowych pro- gramów. Powód nie uzasadnił natomiast przekonująco dlaczego nie wykonał tego zadania. Jeżeli chodzi natomiast o zadanie z zakresu nauki, to biegły w swych ust- 7 nych wyjaśnieniach przekonująco uzasadniał stwierdzenie zawarte w pisemnej opinii o realności powierzonego zadania. Powód odlicza czas urlopu i sprawowania opieki nad praktykantami od czasu zakreślonego na wykonanie zadań. Bez względu na zasadność takiego podejścia stwierdzić trzeba, że o ponownej negatywnej ocenie pracy powoda nie zdecydowało niedokończenie wykonania zadań, czy też ich niepełne lub zbyt pobieżne wykonanie, lecz całkowite niewykonanie, a nawet odmowa podjęcia zadań. W tych okolicznoś- ciach ustalenie Sądu, że zakres powierzonych powodowi zadań był możliwy do wy- konania nie narusza art. 233 § 1 KPC, a odmowa zażądania dodatkowej opinii nie narusza art. 286 KPC. W konsekwencji jako niezasadny należy ocenić zarzut naruszenia art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Dwie negatywne oceny pracy powoda były uzasadnione, a zatem istniała podstawa rozwiązania z nim stosunku pracy. Niezasadne są też zarzuty związane z roszczeniem powoda o zasądzenie kwot ze środków Komitetu Badań Naukowych. Sąd Wojewódzki zbadał tę kwestię i ustalił, że środki te otrzymywały osoby, które zawarły umowę na wykonanie prac, a powód takiej umowy nie zawarł. Ustalenie to nie zostało skutecznie podważone w kasacji, a zatem nie doszło do naruszenia art. 80 KP. Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 39319 KPC w związku z art. 386 § 6 KPC. Ten ostatni przepis dotyczy związania sądu pierwszej i drugiej instancji oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji. Przepis ten nie ma zastosowania do postępowania kasacyjnego poprzez odesłanie z art. 39319 KPC. Kwestia związania Sądu, któremu sprawa została przekazana na skutek uwzględnienia kasacji, jest uregulowana w art. 39317 KPC. Związanie obejmuje tylko wykładnię prawa dokonaną przez Sąd Najwyż- szy. Ponieważ podstawy kasacji okazały się nieusprawiedliwione należało ją odda- lić na podstawie art. 39312 KPC. ========================================