I PKN 2/98

Wyrok z dnia 26 marca 1998 r. I PKN 2/98 W kierowniczych strukturach jednostek budżetowych tworzonych przez gminy mogą być zatrudniani pracownicy na podstawie umowy o pracę, jeżeli odrębne przepisy nie wymagają nawiązania stosunków pracy na podstawie powołania. Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (spra- wozdawca), Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 1998 r. sprawy z powództwa Kazimierza D. przeciwko Urzędowi Miasta L. o uznanie odwołania za bezskuteczne, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Katowicach - Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 11 września 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Tychach z dnia 13 marca 1997 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Kazimierz D. wystąpił z powództwem przeciwko Urzędowi Miasta L. o uznanie odwołania go przez Burmistrza ze stanowiska dyrektora Miejskiego Zakładu Edukacji w L. za bezskuteczne. W uzasadnieniu podał, że decyzją z 5 grudnia 1995 r. pozwany zawarł z nim umowę o pracę z dniem 1 kwietnia 1996 r. na okres 4 lat, a następnie decyzją z 20 września 1996 r. odwołał powoda z zajmowanego stanowiska z równoczesnym wypowiedzeniem stosunku pracy, z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. 2 Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, że powód był pracowni- kiem powołanym i odwołano go na zasadzie art. 70 KP. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Tychach wyrokiem z dnia 13 marca 1997 r. [...] oddalił powództwo. Sąd ustalił, że w okresie od 1 września 1991 r. do 31 grudnia 1995 r. powód pracował na stanowisku dyrektora Szkoły im. G.M. w L. Burmistrz Miasta L. zwrócił się pismem z 20 grudnia 1995 r. do Kuratorium Oświaty, Delegatury w T. o przekazanie powoda w ramach porozumienia stron do Miejskiego Zakładu Edukacji w L. Komisja konkursowa w dniu 24 listopada 1995 r. wybrała powoda na stanowisko dyrektora M.Z.E. W dniu 5 grudnia 1995 r. Urząd Miasta L. zawarł z po- wodem umowę o pracę w dniu 1 stycznia 1996 r. na okres 4 lat, to jest do 31 grudnia 1999 r. W dniu 29 listopada 1995 r. Zarząd Miasta powołał powoda na stanowisko dyrektora Miejskiego Zakładu Edukacji w L., jako wyłonionego w drodze konkursu. Następnie Zarząd Miasta L. uchwałą z 19 września 1996 r. odwołał powoda z zaj- mowanego stanowiska z dniem 30 października 1996 r. W oparciu o tę uchwałę Burmistrz Miasta L. pismem z 20 października 1996 r. odwołał powoda z zajmowa- nego stanowiska dyrektora, opierając się na treści przepisu art. 70 KP, z równoczes- nym wypowiedzeniem stosunku pracy, z zachowaniem 1 miesięcznego wypowiedze- nia. Z uwagi na absencję chorobową powód był w zatrudniony do 21 stycznia 1997 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że powód został powołany na stanowisko dyrektora i odwołany przez Burmistrza Miasta L. Decyzja ta nie podlega kontroli sądu pracy w sensie merytorycznym. Z akt osobowych powoda wynika, że był on powołany na sta- nowisko dyrektora, a nie mianowany. Miejski Zakład Edukacji nie jest Wydziałem Urzędu Miasta, lecz samodzielną jednostką budżetową, jedynie podporządkowaną Zarządowi Miasta i utworzoną na mocy uchwały Rady Miejskiej. Tym samym pra- cownicy MZE, w tym powód, nie są pracownikami samorządowymi. Przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) stanowi, że pracownikami mianowanymi są osoby zajmujące sta- nowiska kierownicze i inne określone w statucie gminy bądź związku lub regulaminu Sejmiku. Statut Gminy Miejskiej i statut MZE nie przewidują mianowania dyrektora. Powód jako pracownik zatrudniony na podstawie powołania mógł być w każdym cza- sie odwołany ze stanowiska, co jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. Brak jest podstaw do uznania decyzji Burmistrza Miasta za bezskuteczną. Dlatego powództwo Sąd Rejonowy oddalił. 3 Po rozpoznaniu apelacji powoda od powyższego wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy, Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach - Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 11 września 1997 r. [...] oddalił apelację. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd pierwszej ins- tancji przeprowadził wnikliwie postępowanie dowodowe i trafnie ocenił zebrany ma- teriał. Powód nie był pracownikiem samorządowym. Przepis art. 2 ustawy o pracow- nikach samorządowych wymienia kto jest pracownikiem samorządowym. Stanowisko dyrektora Miejskiego Zakładu Edukacji nie zostało wymienione w tym przepisie i nie mieści się w zakresie podmiotowym tej ustawy. Takich zakładów i jednostek budże- towych gmina utworzyła 8. Sąd Wojewódzki uznał, że twierdzenia apelacji, iż stosu- nek pracy z powodem opiera się na podstawie mianowania są pozbawione podstaw faktycznych i prawnych. Sąd drugiej instancji nie dopatrzył się, ani sprzeczności istot- nych ustaleń, ani naruszenia prawa materialnego. Ponadto Sąd ten podzielił stano- wisko Sądu pierwszej instancji, że odwołanie ze stanowiska zależy od swobodnego uznania właściwego organu i nie podlega kontroli organów rozstrzygających spory pracownicze. Dlatego Sąd uznał apelację powoda za bezzasadną. Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego pełnomocnik powoda wniósł kasację, w której zarzucił naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 227, art. 233 i art. 328 KPC, przez błędne ustalenie podstaw faktycznych odwołania powoda ze stanowiska i uznanie apelacji powoda za bezzasadną (art. 385 KPC). Ponadto zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zasto- sowanie art. 70 KP i uznanie, że powód był pracownikiem powołanym, a nie miano- wanym. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Tychach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja podlega uwzględnieniu, pomimo iż jej zarzuty są tylko częściowo za- sadne. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki, bez pogłębionej analizy sprawy, ogólnikowo ustosunkował się do zarzutu apelacji dotyczącego sprzeczności ustaleń Sądu pierwszej instancji z treścią zebranego materiału dowo- dowego i niewystarczająco uzasadnił swoje stanowisko co do zarzutu naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 70 KP. Sąd drugiej instancji zbyt zwięźle 4 stwierdził, że nie dopatrzył się ani sprzeczności ustaleń ani naruszenia prawa mate- rialnego przez Sąd pierwszej instancji. Tego rodzaju wypowiedź nie może być uznana za należycie umotywowaną podstawę oddalenia apelacji powoda. Rozpa- trując zarzuty przytoczone w kasacji, Sąd Najwyższy stwierdził, że ustalenia Sądu pierwszej instancji zawierają sprzeczności, a nadto orzeczenie oparto na błędnych poglądach prawnych, które bezzasadnie zaakceptował Sąd drugiej instancji. Z usta- leń Sądu pierwszej instancji i dołączonych do akt dokumentów, znajdujących się w aktach osobowych powoda wynika, że Burmistrz Miasta L. pismem z dnia 5 grudnia 1995 r. [...] zawarł z powodem umowę o pracę z dniem 1 stycznia 1996 r. na okres 4 lat, to jest do 31 grudnia 1999 r. w pełnym wymiarze czasu pracy i powierzył mu obowiązki dyrektora Miejskiego Zespołu Edukacji w L. Burmistrz Miasta dokonał tej czynności prawnej na podstawie § 4 uchwały [...] Zarządu Miasta L. z dnia 29 listo- pada 1995 r., którym powierzono mu wykonanie tej uchwały. Nie wdając się w ocenę, czy Burmistrz Miasta prawidłowo wykonał tę uchwałę, należy stwierdzić, że strony wiązał umowny stosunek pracy, który nie przekształcił się w stosunek pracy z mia- nowania, ani z powołania. W chwili dokonania wypowiedzenia stosunku pracy, po- wód nie był pracownikiem samorządowym mianowanym ani nie był zatrudniony na podstawie powołania. Sformułowania zawarte w piśmie Burmistrza Miasta z dnia 29 września 1996 r. o odwołaniu powoda na podstawie art. 70 KP ze stanowiska dy- rektora MZE należało zatem interpretować jako wypowiedzenie umowy o pracę i do- konać oceny prawnej tej czynności, czego Sądy obu instancji nie uczyniły. Praco- dawca ma obowiązek wskazania w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie (art. 30 § 4 KP). Niewykonanie tego obo- wiązku jest naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Błędnie zatem Sądy obu instancji przyjęły, że strony wiązał stosunek pracy z powołania i że do rozwiązania tego stosunku pracy miał zastosowanie art. 70 KP. W tym świetle należy uznać za zasadny zarzut kasacji naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 i art. 385 KPC oraz art. 70 KP, który nie miał zastoso- wania do rozwiązania umownego stosunku pracy. Powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowią one wystarczającą podstawę do uwzględnienia kasacji pomimo, iż błędnie zarzucono w niej naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 227 i art. 233 KPC. Sąd ten nie prowadził żadnego postępowania dowodowego i zarzuty te nie mogą odnosić się do niego. Ponadto wnoszący kasację bezpodstawnie twierdzi, że powód był pracownikiem mianowanym, choć nie uzyskał aktu 5 mianowania. W związku z tym nie ma do niego zastosowania art. 2 ust. 2 i 3 wymienionej ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 sierpnia 1994 r., I PRN 52/94 (OSNAPiUS 1995 nr 2, poz. 16) wyjaśnił, że „status prawny pracowników gminnych jednostek po- mocniczych różni się od statusu pracowników jednostek organizacyjnych tworzonych przez gminy. W pierwszym wypadku są to pracownicy samorządowi. Do pracowni- ków jednostek organizacyjnych stosuje się wprost przepisy Kodeksu pracy”. Powód był zatrudniony w jednostce organizacyjnej, utworzonej na mocy art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. Nr 16, poz. 95 ze zm.) i działającej na zasadach zakładu budżetowego, zgodnie z przepisami § 1 ust. 2 roz- porządzenia Ministra Finansów z dnia 8 maja 1991 r. w sprawie zakładów budżeto- wych (Dz.U. Nr 42, poz. 183). Zdaniem Sądu Najwyższego, na stanowiskach kie- rowniczych w jednostkach budżetowych tworzonych przez gminy mogą być zatrud- niani pracownicy na podstawie umowy o pracę, jeżeli odrębne przepisy nie wyma- gają nawiązania z nimi stosunku pracy na podstawie powołania. W związku z przyję- ciem przez Sądy obu instancji, że stosunek pracy powoda należy zakwalifikować jako stosunek pracy z powołania, pomimo zawartej z nim umowy o pracę, należy tu przytoczyć pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 9 kwietnia 1997 r., I PRN 68/97 (OSNAPiUS 1998 nr 3 poz. 71), według którego „wymienienie w art. 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) osób zatrudnianych na podstawie powołania jest wyczerpujące i statut gminy nie może rozszerzać tego katalogu”. W związku z tym nie było podstaw do traktowania zatrudnienia powoda jako zatrudnienia na podstawie powołania, ani - jak twierdzi wnoszący kasację - na podstawie mianowania, gdyż powód nie był zatrud- niony w urzędzie gminy i jej jednostkach pomocniczych lub jednostkach administra- cyjnych gminy, wymienionych w art. 1 i art. 2 pkt 2 i 3 ustawy o pracownikach samo- rządowych. Wobec tego, że zaskarżony wyrok opiera się na nieprawidłowych ustaleniach Sądu pierwszej instancji i niewłaściwym zastosowaniu przepisu prawa materialnego (art. 70 KP), Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że kasacja podlega uwzględ- nieniu, niezależnie od ustaleń, jakie powinien poczynić Sąd pierwszej instancji w przedmiocie wymienionym w art. 264 KP, których to ustaleń nie może dokonywać Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (art. 393 11 KPC). 6 Z tych względów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 393 13 § 1 KPC orzekł, jak w sentencji. ========================================