I PKN 19/96
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła prawa do odprawy dla dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, Kazimierza S., którego stosunek pracy wygasł w wyniku zmian prawnych związanych z przekształceniem przedsiębiorstwa. Sąd Rejonowy w Kętrzynie zasądził na rzecz powoda kwotę 4 123,14 zł tytułem odprawy, uznając, że stosunek pracy wygasł z dniem 21 marca 1992 r. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 1990 r. i nie zachodziły przesłanki do wyłączenia prawa do odprawy. Sąd ten stwierdził, że powód nie został powołany na to samo stanowisko dyrektora po wygaśnięciu poprzedniego stosunku pracy, a jedynie pełnił obowiązki tymczasowego kierownika na podstawie umowy o pracę. Sąd Wojewódzki w Olsztynie zmienił ten wyrok, oddalając powództwo w całości. Przyjął, że stosunek pracy powoda wygasł z mocy prawa z dniem 30 kwietnia 1992 r. na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, a zgodnie z art. 9 ust. 3 tej ustawy, dyrektorowi przekształconego przedsiębiorstwa nie przysługuje odprawa, jeżeli został zatrudniony jako członek zarządu spółki powstałej w wyniku przekształcenia. Kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego. Sąd Najwyższy, mimo że uznał argumentację Sądu Wojewódzkiego za błędną w zakresie podstawy prawnej (przyjmując, że stosunek pracy wygasł z dniem 21 marca 1992 r. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 1990 r.), oddalił kasację. Sąd Najwyższy stwierdził, że przyznanie odprawy w tej sytuacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 KP), ponieważ powód, mimo wygaśnięcia stosunku pracy z powołania, nadal pełnił te same obowiązki na podstawie umowy o pracę, a następnie został członkiem zarządu spółki powstałej z przekształcenia przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy podkreślił, że odprawa miała służyć adaptacji w nowej sytuacji życiowej, a w tym przypadku taka sytuacja nie wystąpiła.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 8 Kodeksu pracy w kontekście odpraw dla kadry zarządzającej w procesie transformacji przedsiębiorstw państwowych. Wyjaśnienie społeczno-gospodarczego przeznaczenia odpraw i kryteriów wyłączających ich przyznanie.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 90. XX wieku, związanego z transformacją ustrojową i prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych. Może mieć ograniczoną bezpośrednią stosowalność do współczesnych sytuacji, ale stanowi ważny przykład wykładni zasady zakazu nadużywania prawa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego, którego stosunek pracy wygasł w wyniku zmian legislacyjnych, a który po wygaśnięciu stosunku pracy z powołania nadal pełnił te same obowiązki na podstawie umowy o pracę, a następnie został członkiem zarządu spółki powstałej z przekształcenia, przysługuje odprawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odprawa nie przysługuje, gdyż jej przyznanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 KP), ponieważ nie wystąpiła sytuacja wymagająca adaptacji w nowej sytuacji życiowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że odprawa dla dyrektora miała na celu ułatwienie adaptacji w nowej sytuacji życiowej po utracie stanowiska. W przypadku powoda, który po wygaśnięciu stosunku pracy z powołania nadal pełnił te same obowiązki na podstawie umowy o pracę, a następnie został członkiem zarządu spółki, nie wystąpiła taka sytuacja. Przyznanie odprawy byłoby sprzeczne z art. 8 KP.
Jaki przepis prawa materialnego reguluje wygaśnięcie stosunku pracy dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołanego przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 marca 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, w szczególności w kontekście przeprowadzonych konkursów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku dyrektora powołanego bez przeprowadzenia konkursu, stosunek pracy wygasał z upływem dwóch lat od wejścia w życie ustawy (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 1990 r.). Przepis art. 2 ust. 2 tej ustawy, dotyczący wygaśnięcia stosunku pracy po 5 latach od powołania, dotyczył dyrektorów powołanych z zachowaniem wymagań konkursowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił dwa przypadki wygaśnięcia stosunku pracy dyrektora na podstawie ustawy z 1990 r. Kluczowe było to, czy dyrektor został powołany z zachowaniem trybu konkursowego. Ponieważ powód został powołany bez konkursu, zastosowanie miał art. 2 ust. 1, a nie art. 2 ust. 2.
Czy zawarcie umowy o pracę na czas określony z powierzonymi obowiązkami dyrektora, a następnie zatrudnienie w charakterze członka zarządu spółki powstałej z przekształcenia przedsiębiorstwa, wyłącza prawo dyrektora do odprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w sytuacji gdy powód nadal pełnił te same obowiązki i został członkiem zarządu spółki, prawo do odprawy jest wyłączone ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 8 KP, uznając, że przyznanie odprawy w sytuacji, gdy powód nie doświadczył realnej utraty stanowiska i konieczności adaptacji, byłoby nadużyciem prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Kazimierz S. | osoba_fizyczna | powód |
| Komunalna Energetyka Cieplna "K." Sp. z o.o. w K. | spółka | pozwany |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca kasacji |
Przepisy (11)
Główne
u.zm. u.przed.państw. art. 2 § 1
Ustawa o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych
Stosunek pracy dyrektora powołanego przed wejściem w życie ustawy wygasał z upływem dwóch lat od jej wejścia w życie (tj. 21 marca 1992 r.), chyba że ustał wcześniej.
k.p. art. 8
Kodeks pracy
Zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa; zakaz nadużywania prawa podmiotowego.
Pomocnicze
u.zm. u.przed.państw. art. 2 § 2
Ustawa o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych
Dotyczy dyrektorów powołanych w okresie 3 lat przed wejściem w życie ustawy z zachowaniem wymagań art. 39 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych; stosunek pracy wygasał z upływem 5 lat od daty powołania.
u.zm. u.przed.państw. art. 2 § 3
Ustawa o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych
W razie ustania stosunku pracy dyrektora przysługiwała odprawa na zasadach określonych w art. 39^4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, z wyłączeniem przypadków powołania na okres 5 lat lub ponownego powołania na to samo stanowisko.
u.p.przed.państw. art. 9 § 2
Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych
Stosunek pracy pracownika zatrudnionego na podstawie powołania ustaje z mocy prawa z dniem wykreślenia przedsiębiorstwa państwowego z rejestru.
u.p.przed.państw. art. 9 § 3
Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych
Dyrektorowi przekształconego przedsiębiorstwa państwowego nie przysługuje odprawa, jeżeli został zatrudniony jako członek zarządu spółki powstałej w wyniku przekształcenia.
u.przed.państw. art. 39 § 1
Ustawa o przedsiębiorstwach państwowych
Dotyczy wymagań dotyczących przeprowadzania konkursu na stanowisko dyrektora.
u.przed.państw. art. 39^4
Ustawa o przedsiębiorstwach państwowych
Określa zasady przyznawania odprawy dyrektorom.
k.p.c. art. 387
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wymagań formalnych orzeczeń sądowych.
k.p.c. art. 390 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy podstaw kasacji.
k.p.c. art. 393^12
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oddalenia kasacji mimo błędnego uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji, jeśli wyrok odpowiada prawu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przyznanie odprawy dyrektorowi, który po wygaśnięciu stosunku pracy z powołania nadal pełnił te same obowiązki na podstawie umowy o pracę, a następnie został członkiem zarządu spółki, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 KP). • Powód nie doświadczył realnej utraty stanowiska i konieczności adaptacji w nowej sytuacji życiowej, co było celem odprawy.
Odrzucone argumenty
Stosunek pracy powoda wygasł z dniem 21 marca 1992 r. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 1990 r., co uzasadniało przyznanie odprawy. • Zawarcie umowy o pracę na czas określony z powierzonymi obowiązkami dyrektora nie było tożsame z powołaniem na to samo stanowisko. • Sąd Wojewódzki błędnie zastosował art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 9 marca 1990 r. oraz art. 9 ust. 3 ustawy o prywatyzacji.
Godne uwagi sformułowania
Społeczno-gospodarczym przeznaczeniem odprawy dla dyrektora [...] było umożliwienie mu adaptacji w nowej sytuacji życiowej polegającej na utracie stanowiska i konieczności poszukiwania nowego zatrudnienia. • Sprzeczne z tym przekonaniem byłoby przyznanie odprawy dyrektorowi, który po wygaśnięciu stosunku pracy z powołania, w dalszym ciągu pełnił takie same obowiązki na podstawie umowy o pracę, a następnie został z nim nawiązany stosunek pracy w charakterze członka zarządu spółki, w którą przekształciło się przedsiębiorstwo (art. 8 KP). • Przyznanie mu w takiej sytuacji odprawy [...] było wynikiem szczególnego zbiegu okoliczności faktycznych przy zmianie stanu prawnego i oznaczałoby usankcjonowanie nadużycia prawa, a więc byłoby sprzeczne z art. 8 KP.
Skład orzekający
Maria Mańkowska
przewodniczący
Józef Iwulski
sprawozdawca
Walerian Sanetra
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 8 Kodeksu pracy w kontekście odpraw dla kadry zarządzającej w procesie transformacji przedsiębiorstw państwowych. Wyjaśnienie społeczno-gospodarczego przeznaczenia odpraw i kryteriów wyłączających ich przyznanie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z lat 90. XX wieku, związanego z transformacją ustrojową i prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych. Może mieć ograniczoną bezpośrednią stosowalność do współczesnych sytuacji, ale stanowi ważny przykład wykładni zasady zakazu nadużywania prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zasady współżycia społecznego (art. 8 KP) mogą wpływać na prawa pracownicze, nawet gdy przepisy formalnie wydają się przyznawać świadczenie. Jest to przykład zastosowania klauzuli generalnej w prawie pracy.
“Czy dyrektor po transformacji firmy zasłużył na odprawę? Sąd Najwyższy mówi: nie zawsze!”
Dane finansowe
WPS: 4123,14 PLN
odprawa: 4123,14 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.