I PKN 167/99

Wyrok z dnia 28 lipca 1999 r. I PKN 167/99 Termin z art. 264 § 2 KP jest zachowany, gdy pracownik złoży w tym cza- sie pozew o odszkodowanie do sądu niewłaściwego rzeczowo. Czynność ta pozostaje w mocy po przekazaniu sprawy do sądu właściwego (art. 200 § 3 KPC). Przewodniczący: SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie: SN Barbara Wagner, SA Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 1999 r. sprawy z powództwa Włodzimierza G. przeciwko Spółdzielni Gospodarki Mieszkaniowej w S. o przywróce- nie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 28 grudnia 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Nowej Soli z dnia 20 października 1998 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądowi Rejo- nowemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania ka- sacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Włodzimierz G. wniósł o zasądzenie od pozwanej Spółdzielni Gospo- darki Mieszkaniowej w S. odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem rozwiąza- nia umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 1998 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Nowej Soli oddalił powództwo. Sąd Rejonowy ustalił, że powód od dnia 27 kwietnia 1994 r. był zatrudniony w pozwanej Spółdzielni na stanowisku prezesa. Nawiązanie stosun- ku pracy między stronami nastąpiło na podstawie umowy o pracę na czas nie okreś- lony. W dniu 29 lipca 1998 r. pozwana Spółdzielnia, reprezentowana przez zarząd, przesłała powodowi pocztą pismo w sprawie rozwiązania umowy o pracę bez wy- powiedzenia z jego winy. Jako przyczynę wskazano ciężkie naruszenie podstawo- 2 wych obowiązków pracowniczych. Pismo zawierało pouczenie o prawie złożenia od- wołania. Powód w dniu 5 sierpnia 1998 r. zwrócił się do zarządu i Rady Nadzorczej Spółdzielni o pisemne wyjaśnienie przyczyn dyscyplinarnego zwolnienia. W dniu 7 sierpnia 1998 r. powód otrzymał pocztą pismo Rady Nadzorczej Spółdzielni, infor- mujące o podjęciu w dniu 3 sierpnia 1998 r. decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy. Pismo zawierało szczegółowe wskazanie przyczyn zwolnienia. Zawierało ponadto informację o aktualności pouczenia o środkach od- woławczych wskazanych w piśmie zarządu Spółdzielni z dnia 29 lipca 1998 r. z tą zmianą, że termin do złożenia odwołania rozpoczyna bieg od doręczenia pisma Rady Nadzorczej. W dniu 18 sierpnia 1998 r. powód złożył odwołanie do Sądu Wojewódz- kiego w Zielonej Górze. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 1998 r. Sąd ten stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i po uprawomocnieniu się postanowienia o przekazaniu sprawy według właściwości, zarządził przesłanie akt do Sądu Pracy w Nowej Soli. Akta sprawy zostały nadane pocztą w dniu 4 września 1998 r. Sąd Rejonowy stwier- dził, że zgodnie z art. 264 § 2 KP żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania wnosi się do sądu pracy w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwią- zaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Określone w art. 264 KP terminy są termi- nami prawa materialnego, do których nie mają zastosowania przepisy KPC dotyczą- ce uchybienia i przywrócenia terminu. Sąd oddala więc powództwo, jeżeli pozew wniesiony został po upływie tych terminów, o ile nie zostały przywrócone w oparciu o zasady określone w art. 265 § 1 KP (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyż- szego z dnia 14 marca 1986 r., III PZP 8/86, OSNCP 1995 r. z. 12, poz. 194). Dla rozstrzygnięcia, czy powód wniósł odwołanie do sądu pracy w terminie, konieczne było ustalenie daty złożenia przez pozwaną oświadczenia woli w przedmiocie roz- wiązania umowy o pracę. Konieczność takiego ustalenia wynikała z faktu, iż oświad- czenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę złożyły powodowi w imieniu pozwanej dwa organy. Pierwsze oświadczenie złożył zarząd Spółdzielni w dniu 29 lipca 1998 r., drugie natomiast Rada Nadzorcza w dniu 7 sierpnia 1998 r. Zarząd Spółdzielni był organem nieuprawnionym do rozwiązania umowy o pracę z powodem, gdyż zgodnie z art. 46 § 1 pkt 2 ust. 8 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (jed- nolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) należało to do kompetencji Rady Nadzorczej. Sąd pierwszej instancji wywiódł, że w prawie pracy z brzmienia art. 45 § 1 i art. 56 § 1 KP wynika zasada skuteczności wszelkich oświadczeń woli pracodaw- cy w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę. Traktując tę zasadę bezwzględnie 3 można by przyjąć, iż do czasu ewentualnego wzruszenia przez sąd pracy, skuteczne jest nawet oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę dokonane przez nie- uprawniony do tego na gruncie art. 31 § 1 KP organ pracodawcy. W niniejszej spra- wie byłoby to oświadczenie woli złożone przez zarząd Spółdzielni. Skoro oświadcze- nie woli zarządu Spółdzielni zostało powodowi złożone w dniu 29 lipca 1998 r. i za- wierało prawidłowe pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy w terminie 14 dni, to wniesienie przez powoda odwołania do Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze w dniu 18 sierpnia 1998 r. byłoby dokonane z przekroczeniem terminu z art. 264 § 2 KP. Jednak zdaniem Sądu, pogląd o skuteczności oświadczeń woli o rozwiązaniu z pracownikiem umowy o pracę złożonych przez nieuprawniony do takiej czynności prawnej organ pracodawcy, byłby jednak zbyt daleko idący. W konsekwencji, jako skuteczne oświadczenie woli pozwanego o rozwiązaniu umowy o pracę z powodem, Sąd przyjął oświadczenie złożone przez Radę Nadzorczą Spółdzielni, z którym po- wód zapoznał się w dniu 7 sierpnia 1998 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, rów- nież w przypadku przyjęcia skuteczności tego oświadczenia woli, odwołanie się do sądu pracy, należy uznać za dokonane z uchybieniem terminu z art. 264 § 2 KP. Przekroczenie wynika z faktu, iż Sąd, do którego powód złożył odwołanie, tj. Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze był sądem niewłaściwym do jego rozpoznania. W kon- sekwencji za datę złożenia przez powoda odwołania należy przyjąć analogicznie, jak w przypadku terminów procesowych, datę nadania w urzędzie pocztowym odwołania przez sąd niewłaściwy do sądu właściwego (uchwała połączonych Izb: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1987 r., III CZP 33/87). Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze przesłał odwołanie powoda do Sądu Pracy w Nowej Soli w dniu 4 września 1998 r., natomiast termin do złożenia przez powoda odwołania upłynął z dniem 21 sierpnia 1998 r. Stwierdzając uchybienie przez powoda terminu z art. 264 § 2 KP, Sąd rozważył moż- liwość jego przywrócenia na podstawie art. 265 § 1 KP. Powód wprawdzie nie złożył formalnego wniosku o przywrócenie terminu, jednak skoro art. 265 KP nie określa formy takiego wniosku, samo złożenie przez pracownika pozwu po upływie terminu, należy traktować jako zawierające implicite wniosek o przywrócenie terminu (uza- sadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1986 r., III PZP 8/86). Powód podał, iż odwołanie do Sądu złożył późno, bo najpierw chciał poznać przyczyny zwolnienia, a skierował je do Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Gó- rze, pomimo wskazania w pouczeniu Sądu Pracy w Nowej Soli, jako właściwego do 4 rozpoznania odwołania, ponieważ uważał, że właściwość Sądu Wojewódzkiego uza- sadnia „waga sprawy”. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, okoliczności te nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że powód złożył odwołanie po terminie bez swej winy. Powód z racji swej pozycji zawodowej powinien dokładnie znać zasady postę- powania odwoławczego od rozwiązania umowy o pracę. Wobec tego Sąd Rejonowy nie analizował wskazanych przez pozwaną przyczyn rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Zielonej Górze, oddalił apelację powoda. Sąd drugiej instan- cji uznał, że Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż powód otrzymał pismo pozwanego o rozwiązaniu z nim umowy o pracę najpóźniej dnia 7 sierpnia 1998 r. Jest to data zapoznania się z oświadczeniem woli Rady Nadzorczej. Pismo zarządu Spółdzielni o rozwiązaniu umowy o pracę złożone zostało powodowi 29 lipca 1998 r. Zawierało prawidłowe pouczenie o terminach i sposobie odwołania się do Sądu Rejonowego w Nowej Soli. Powód nie zastosował się do pouczenia. Okoliczność, iż decyzję o roz- wiązaniu umowy o pracę podjął nieuprawniony organ, mogła stanowić merytoryczną przesłankę skuteczności rozwiązania umowy o pracę, podlegającą ocenie Sądu. Nie miała jednak znaczenia dla oceny zachowania terminu do złożenia odwołania. Skoro stosownie do zastrzeżeń powoda Rada Nadzorcza podtrzymała decyzję zarządu i rozwiązała z powodem umowę o pracę na podstawie art. 52 KP, z powołaniem się na pouczenie o terminie i sposobie odwołania, zawarte w poprzednim piśmie, to prawid- łowo Sąd Rejonowy przyjął, iż bieg terminu do złożenia odwołania rozpoczął się z chwilą zapoznania się z decyzją Rady Nadzorczej, czyli od 8 sierpnia 1998 r. Sku- teczność zachowania terminu zależała od wniesienia odwołania do sądu właściwego, którym - stosownie do prawidłowego pouczenia - był Sąd Rejonowy. Wniesienie od- wołania do Sądu drugiej instancji, jako sądu niewłaściwego, uzasadniało podjęcie przez ten Sąd postanowienia o przekazaniu sprawy do Sądu właściwego ze skutkami wynikającymi z art. 394 § 1 KPC, tj. upływem terminów do złożenia zażalenia na po- wyższe postanowienie. Odwołanie powoda nadane zostało przez Sąd Wojewódzki do Sądu Rejonowego w Nowej Soli, jako Sądu właściwego w dniu 4 września 1998 r., a więc po upływie terminu przewidzianego do złożenia odwołania. Zdaniem Sądu drugiej instancji, wniesienie odwołania do Sądu niewłaściwego nie jest równoznacz- ne z nadaniem pisma w urzędzie pocztowym, z którym przepisy prawa łączą zacho- wanie terminu. Sąd Wojewódzki w tym zakresie podzielił stanowisko Sądu Rejono- 5 wego, uznając je za zgodne z prawem i utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyż- szego. Za niesłuszny Sąd drugiej instancji uznał zarzut nierozpoznania istoty sprawy, który w ocenie powoda oznacza nierozpoznanie merytorycznych zarzutów w odnie- sieniu do zasadności rozwiązania z nim umowy o pracę. Kasację od tego wyroku wniósł powód. Zarzucił naruszenie prawa materialne- go przez bezpodstawne uznanie, jakoby dopuścił się ciężkiego naruszenia podsta- wowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 KP) oraz niesprecyzowanie konkretnych zarzutów, rzekomo stawianych powodowi przez pozwaną (art. 52 § 2), a także zaniechanie uzyskania opinii zakładowej organizacji związkowej (art. 52 § 3 KP). Powód zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, polegające na za- niechaniu przez Sąd drugiej instancji rozpoznania sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 KPC), lecz ograniczenie się „wyłącznie do spraw nieistotnych i drugorzęd- nych", „powtarzanie zaskarżonych ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaniedbując sedno sprawy, nieudowodnienie powodowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, wydania niesprawiedliwego wyroku krzywdzącego po- woda”. W uzasadnieniu kasacji powód wywiódł, że występując w procesie bez peł- nomocnika mógł dopuścić się popełnienia błędu przez złożenie pozwu w Sądzie Wojewódzkim, zamiast w Rejonowym. Sądy obu instancji uznały, że pozew wniesio- ny został po upływie terminu określonego w art. 264 § 2 KP. Zdaniem powoda, po- zew wniesiony 18 sierpnia 1998 r. był złożony w ustawowym terminie, który upływał w dniu 21 sierpnia 1998 r. „Nie bez znaczenia” są regulacje art. 200 § 3 KPC, według którego czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty naruszenia art. 52 § 1 pkt 1, § 2 i § 3 KP są o tyle bezzasadne, że Sądy obu instancji nie stosowały tych przepisów, gdyż doszły do wniosku, że pozew został złożony z przekroczeniem terminu z art. 264 § 2 KP. Zgodnie ze wskazaną przez Sądy obu instancji uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 14 marca 1986 r., III PZP 8/86 (OSNCP 1986 r. z. 12, poz. 194) terminy przewidziane w art. 264 KP są terminami prawa materialnego, do których nie mają zastosowania przepisy KPC do- tyczące uchybienia i przywracania terminu. Sąd oddala powództwo, jeżeli pozew wniesiony został po upływie terminów określonych w art. 264 KP, których nie przy- wrócono. Sąd pierwszej instancji, słusznie uznając przekroczenie terminu z art. 264 § 6 2 KP i brak podstaw do jego przywrócenia, ograniczył rozpoznanie sprawy do tej kwestii, gdyż taka ocena była wystarczająca do merytorycznego rozpoznania sprawy. Również Sąd drugiej instancji w tym zakresie postąpił prawidłowo i orzekł w grani- cach wniosków apelacji, a więc nie naruszył art. 378 § 1 KPC. Kasacja jednak słusz- nie powołuje się w swym uzasadnieniu na naruszenie art. 264 § 2 KP i art. 200 § 3 KPC, gdyż Sądy dokonały błędnej wykładni tych przepisów i niesłusznie pominęły przepis art. 200 § 3 KPC. Sądy powołały się na wykładnię przedstawioną w uchwale połączonych Izb: Cywilnej i Administracyjnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1988 r., III CZP 33/87 (OSNCP 1988 r. z. 6, poz. 73), według której wniesienie rewizji [obecnie apelacji] w terminie dwutygodnio- wym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem wprost do sądu rewi- zyjnego [drugiej instancji], z pominięciem sądu, który wydał zaskarżony wyrok, nie może być traktowane jako wniesienie rewizji [apelacji] w terminie. Sądy mimo, że słusznie przyjęły, iż art. 264 § 2 KP ustanawia termin materialnoprawny, to zastoso- wały do niego wykładnię właściwą dla terminu procesowego. Tymczasem do terminu z art. 264 § 2 KP, jako terminu zawitego prawa materialnego, należy stosować zasa- dy zbliżone do terminu przedawnienia, a więc zasadę taką jak wyrażona w art. 295 § 1 pkt 1 KP, że bieg tego terminu jest przerwany (w tym przypadku termin jest zacho- wany) przez każdą czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia rosz- czenia. Tym samym termin z art. 264 § 2 KP jest zachowany, jeżeli pracownik złoży w czasie jego biegu pozew o odszkodowanie do sądu, choćby sąd ten był niewłaści- wy rzeczowo. Czynność ta (oznaczająca zachowanie terminu z art. 264 § 2 KP) po- zostaje w mocy po przekazaniu sprawy do sądu właściwego (art. 200 § 3 KPC). Sąd Najwyższy rozważał czy zaskarżony wyrok, mimo wskazanego narusze- nia przepisów, nie odpowiadał jednak prawu (art. 39312 in fine KPC). W sprawie wys- tępowało bowiem zagadnienie od jakiego momentu należy liczyć bieg terminu z art. 264 § 2 KPC, a w szczególności czy termin ten rozpoczął bieg od doręczenia powo- dowi oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę dokonanego przez zarząd Spół- dzielni, czy od doręczenia późniejszego pisma Rady Spółdzielni. Tylko w tym drugim przypadku powód zachował ten termin. W tym zakresie należy stwierdzić, Sądy obu instancji błędnie uznały, że termin rozpoczął bieg od doręczenia pisma Rady Spół- dzielni, gdyż dopiero ta czynność oznaczała rozwiązanie umowy o pracę. Sąd pierw- szej instancji prawidłowo rozpoczął rozważania od przyjęcia wykładni, że czynności pracodawcy dotyczące rozwiązania umowy o pracę są skuteczne (prowadzą do roz- 7 wiązania umowy o pracę), choćby były prawnie wadliwe. Następnie jednak błędnie uznał, że czynność zarządu strony pozwanej, jako dokonana przez organ niewłaści- wy była nieskuteczna (nieważna; nieistniejąca; nie wywołująca skutku w postaci roz- wiązania umowy o pracę). Tym samym zaprzeczył własnej, prawidłowej wykładni, co zostało zaakceptowane przez Sąd drugiej instancji. W tym zakresie należy stwier- dzić, że rozwiązanie umowy o pracę przez podmiot, którego kompetencja do doko- nania tej czynności nie jest jednoznacznie wyłączona nie jest czynnością nieważną (nieskuteczną; nieistniejącą) i powoduje rozwiązanie stosunku pracy (por. wyrok z dnia 17 listopada 1997 r., I PKN 351/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 17, poz. 501; wyrok z dnia 16 maja 1997 r., I PKN 170/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 8, poz. 239; wyrok z dnia 22 kwietnia 1998 r., I PKN 58/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 8, poz. 280; por. też wyrok z dnia 3 kwietnia 1997 r., I PKN 67/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 1, poz. 7; OSP 1998 r. z. 2, poz. 48 z glosą M. Gersdorf). Tym samym doręczenie powodowi oświadczenia zarządu strony pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę spowodowało ten skutek i późniejsza czynność Rady Spółdzielni nie wywoływała żadnego skutku prawnego, gdyż dotyczyła rozwiązania umowy o pracę, która w tym momencie już nie istniała. Termin z art. 264 § 2 KP należało więc liczyć od daty doręczenia powodowi oświad- czenia zarządu strony pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę, czyli powód przekro- czył go. W sprawie występowały jednak okoliczności przemawiające za przywróce- niem powodowi tego terminu (art. 265 KP). Powód zwrócił się bowiem do strony poz- wanej o wskazanie przyczyn rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, strona pozwana uczyniła to i błędnie pouczyła powoda, że termin do złożenia odwołania do sądu pracy należy liczyć dopiero od doręczenia pisma Rady Spółdzielni. Z tych względów należało na podstawie art. 39313 § 1 zdanie drugie i art. 108 § 2 KPC uchylić wyroki Sądów obu instancji i przekazać sprawę do ponownego roz- poznania Sądowi pierwszej instancji, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. ========================================