I PKN 157/00
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał sprawę z powództwa spółki cywilnej przeciwko byłemu przedstawicielowi handlowemu, Bogusławowi K., o zapłatę odszkodowania w kwocie 48.683,24 zł z tytułu niewpłaconej gotówki pobranej od klientów. Sądy niższych instancji zasądziły tę kwotę, opierając odpowiedzialność pozwanego na art. 122 Kodeksu pracy (KP), który dotyczy odpowiedzialności za szkodę wynikłą z naruszenia obowiązków pracowniczych. Pozwany wniósł kasację, zarzucając m.in. błędną wykładnię przepisów prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Sąd Najwyższy, analizując sprawę, stwierdził, że choć pozwany nie wpłacił pobranej gotówki, co jest bezsporne, to podstawą jego odpowiedzialności materialnej powinien być art. 124 KP, regulujący odpowiedzialność za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Przepis ten przewiduje odmienne rozłożenie ciężaru dowodu, w tym możliwość wykazania przez pracownika okoliczności ekskulpacyjnych (niezależnych od niego przyczyn powstania szkody lub przyczynienia się pracodawcy). Sądy niższych instancji nie oceniły materiału dowodowego w tym aspekcie. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, wskazując na konieczność zastosowania właściwej podstawy prawnej i ponownej oceny dowodów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności materialnej pracownika za szkodę w mieniu powierzonym, w szczególności rozróżnienie między art. 122 a art. 124 Kodeksu pracy oraz zasady dowodzenia w takich sprawach.
Dotyczy specyficznej sytuacji niewpłacenia gotówki pobranej od klientów przez przedstawiciela handlowego. Konieczność indywidualnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie.
Zagadnienia prawne (3)
Jaka jest podstawa prawna odpowiedzialności materialnej pracownika za niewpłaconą gotówkę pobraną od klientów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Podstawą prawną odpowiedzialności pracownika, który nie rozliczył się z pobranej od odbiorców gotówki za dostarczony towar, stanowi art. 124 Kodeksu pracy, a nie art. 122 KP.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 122 KP nie może stanowić samodzielnej podstawy odpowiedzialności za szkodę w mieniu powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Taka sytuacja podlega regulacji art. 124 KP, który ma odmienne przesłanki i rozkład ciężaru dowodu.
Czy odpowiedzialność materialna pracownika na podstawie art. 122 KP wymaga popełnienia i skazania za przestępstwo przeciwko mieniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odpowiedzialność materialna pracownika na podstawie art. 122 KP nie musi wynikać z popełnienia i skazania za przestępstwo przeciwko mieniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zawinione naruszenie obowiązku pracowniczego nie musi stanowić czynu przestępnego podlegającego sankcjom karnym, a uniewinnienie w postępowaniu karnym nie przesądza o zwolnieniu z obowiązku naprawienia szkody w postępowaniu cywilnym.
Jak rozkłada się ciężar dowodu w przypadku odpowiedzialności pracownika za szkodę w mieniu powierzonym na podstawie art. 124 KP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zgodnie z § 3 art. 124 KP, pracownik nie odpowiada za szkodę w takim zakresie, w jakim wykaże, że powstała ona z przyczyn od niego niezależnych, co oznacza możliwość wskazywania okoliczności ekskulpacyjnych i dowodzenia przyczynienia się pracodawcy lub innych osób do powstania szkody.
Uzasadnienie
Sądy niższych instancji nie oceniły materiału dowodowego w aspekcie przesłanek odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone zgodnie z art. 124 KP, w tym możliwości wykazania przez niego okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe Export-Import „A.” S.C. w O. – Józefy K. i Zbigniewa G. | spółka | powód |
| Bogusław K. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
KP art. 124
Kodeks pracy
Podstawa odpowiedzialności pracownika za szkodę w mieniu powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się. Przewiduje możliwość ekskulpacji pracownika.
Pomocnicze
KP art. 122
Kodeks pracy
Nie stanowi samodzielnej podstawy odpowiedzialności za szkodę w mieniu powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się.
KP art. 117
Kodeks pracy
Dotyczy przyczynienia się pracodawcy lub innych osób do powstania lub zwiększenia szkody.
KP art. 116
Kodeks pracy
Ogólna podstawa odpowiedzialności pracownika za szkodę.
KPC art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd.
KPC art. 236
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy tezy dowodowej.
KPC art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu wyrokiem skazującym w postępowaniu karnym.
KPC art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku.
KPC art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania apelacji.
KPC art. 391
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania przed sądem drugiej instancji.
KPC art. 393 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy orzekania przez Sąd Najwyższy.
KPC art. 11
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu cywilnego wyrokiem karnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podstawą odpowiedzialności materialnej pracownika za niewpłaconą gotówkę pobraną od klientów powinien być art. 124 KP, a nie art. 122 KP. • Sądy niższych instancji nie oceniły materiału dowodowego w aspekcie przesłanek odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone zgodnie z art. 124 KP, w tym możliwości wykazania przez niego okoliczności ekskulpacyjnych. • Ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek odpowiedzialności pracownika na podstawie art. 124 KP rozkłada się odmiennie niż przy odpowiedzialności na podstawie art. 122 KP.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisów postępowania - art. 233 § 1 KPC, art. 236 KPC, art. 316 § 1 KPC i art. 328 § 2 KPC - nie stanowiły usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej, gdyż sądy niższych instancji prawidłowo oceniły dowody i wyjaśniły okoliczności sporne. • Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w sposób dostateczny wszystkie okoliczności sporne, prawidłowo ocenił dowody, wyprowadzając wnioski logiczne i wewnętrznie spójne.
Godne uwagi sformułowania
Odpowiedzialność materialna pracownika na podstawie art. 122 KP nie musi wynikać z popełnienia i skazania za przestępstwo przeciwko mieniu (za- boru mienia). • Podstawę prawną odpowiedzialności pracownika, który nie rozliczył się z pobranej od odbiorców gotówki za dostarczony towar, stanowi art. 124 KP. • Uniewinnienie w postępowaniu karnym nie zmienia zasad odpowiedzialności w postępowaniu cywilnym. • Zawinione naruszenie obowiązku pracowniczego (przekroczenie pracownicze) nie musi wszak stanowić czynu prze- stępnego podlegającego sankcjom karnym. • Sąd pierwszej instancji popełnił natomiast błąd subsumcji, którego nie skory- gował Sąd drugiej instancji. • Prze- pis ten [art. 122 KP] nie może przeto stanowić samodzielnej podstawy odpowiedzialności pracow- nika za szkodę w powierzonym mu mieniu z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się.
Skład orzekający
Zbigniew Myszka
przewodniczący
Katarzyna Gonera
sędzia
Barbara Wagner
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności materialnej pracownika za szkodę w mieniu powierzonym, w szczególności rozróżnienie między art. 122 a art. 124 Kodeksu pracy oraz zasady dowodzenia w takich sprawach."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niewpłacenia gotówki pobranej od klientów przez przedstawiciela handlowego. Konieczność indywidualnej oceny stanu faktycznego w każdej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje subtelne, ale kluczowe różnice między przepisami Kodeksu pracy dotyczącymi odpowiedzialności materialnej, co jest istotne dla praktyków. Pokazuje też, jak Sąd Najwyższy koryguje błędy sądów niższych instancji.
“Czy pracownik zawsze odpowiada za szkodę na podstawie art. 122 KP? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe rozróżnienie.”
Dane finansowe
WPS: 48 683,24 PLN
odszkodowanie: 48 683,24 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.