I PKN 142/00

Wyrok z dnia 7 grudnia 2000 r. I PKN 142/00 Formułowane na podstawie art. 2416 KP przez strony układu zbiorowego pracy wyjaśnienia treści jego postanowień są prawnie wiążące. Przewodniczący SSN Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2000 r. sprawy z powództwa Stanisława M. przeciwko Hucie „Ł.” Spółce Akcyjnej w G. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 21 października 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e W imieniu powoda Stanisława M. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 21 paź- dziernika 1999 r. [...], którym oddalono jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy w Gliwicach z dnia 31 marca 1999 r. [...]. Powód wniósł o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę do- konanego przez Hutę „Ł.” SA w G. w dniu 8 stycznia 1999 r. Oddalając jego po- wództwo Sąd Pracy ustalił, iż był on zatrudniony u strony pozwanej w okresie od 1 lipca 1952 r. do 9 lipca 1973 r., a następnie od 3 grudnia 1980 r., ostatnio na stano- wisku dyrektora do spraw produkcji. W okresie od 1994 r. do 1998 r. powód pełnił funkcję radnego Rady Miasta w G. Kadencja powoda upłynęła w dniu 19 czerwca 1998 r. W dniu 8 stycznia 1999 r. strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę z zachowaniem pięciomiesięcznego okresu wypowiedzenia, podając jako przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie osiągnięcie przez powoda wieku emerytal- nego i nabycie uprawnień do emerytury. O zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę 2 strona pozwana poinformowała w dniu 30 grudnia 1998 r. reprezentującą powoda organizację związkową, która w ustawowym terminie nie wniosła zastrzeżeń. W oparciu o pisemne wyjaśnienia treści § 1 ust. 3 pkt 7 rozdziału III zakładowego układu zbiorowego z dnia 31 grudnia 1996 r. oraz zeznania świadków E.W., E.K., T.K. Sąd pierwszej instancji ustalił, iż zgodnym zamiarem stron przy redagowaniu tego przepisu było przyznanie ochrony wyłącznie pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w organach związkowych i samorządowych działających wewnątrz Huty. Sąd nie dał natomiast wiary zeznaniom świadka W.K., który twierdził, iż sporny przepis dotyczy również pracowników pełniących z wyboru funkcje w organach samorządo- wych poza Hutą w tym również w organach samorządu terytorialnego. Zeznania te Sąd Pracy ocenił jako sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzo- nym w sprawie. Powyższe ustalenie Sąd pierwszej instancji oparł również na art. 240 § 3 pkt 1 KP, zgodnie z którym układ zbiorowy pracy nie może określać zasad szczególnej ochrony pracownika przed rozwiązaniem stosunku pracy. Oddalając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w stopniu wystar- czającym na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy i wyciągnięcie prawidło- wych wniosków. Nie budzi też zastrzeżeń zastosowanie i interpretacja przepisów prawa materialnego. Nie ma też sprzeczności istotnych ustaleń Sądu Pracy z treścią zebranego materiału dowodowego. Przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę powo- dowi jest rzeczywista i konkretna. Także pozostałe warunki formalne zostały spełnio- ne bowiem złożenie oświadczenia poprzedzała „konsultacja” związkowa. Kontrower- syjne okazało się jedynie ustalenie, czy powoda chroni przed wypowiedzeniem sto- sunku pracy przepis § 1 ust. 4 pkt 7 rozdziału III zakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników Huty „Ł.”. W myśl tego przepisu Huta nie może dokonywać wypowiedzenia umowy o pracę w okresie pełnienia z wyboru funkcji w organizacjach związkowych i samorządowych oraz po upływie kadencji. W związku z przeobraże- niami własnościowymi w Hucie „Ł.” budziło wątpliwość, czy zakazem wypowiadania umów o pracę objęci są pracownicy pełniący funkcję z wyboru w organizacjach sa- morządowych wewnątrz Huty (tj. rady pracowniczej i zebrania delegatów samorządu załogi), czy też członkowie organów samorządu lokalnego. Niejasności te zostały usunięte poprzez wyjaśnienia stron podpisujących układ, tj. Związek Zawodowy Pra- cowników Huty „Ł.”, Międzyzakładową Komisję NSZZ „Solidarność” oraz Prezesa Zarządu Huty „Ł.” SA, w których stwierdzają one, że przepis ten dotyczy ochrony za- 3 trudnienia członków rady pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego określonych w art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz.U. Nr 24, poz. 123 ze zm.). Takie właśnie rozumienie spornej kwe- stii potwierdzili w swych zeznaniach świadkowie E.W., St.K., T.K. i E.K. „Wyjaśnienie postanowień układu ma na celu wykładnię norm nie dość precyzyjnego sformułowa- nia, a zważywszy że zostało dokonane przez twórców danego przepisu – to zgodnie z zasadą cuius est condere eius est interpretari mamy do czynienia z wykładnią au- tentyczną, której powszechnie obowiązująca moc polega na tym, że wszyscy adre- saci interpretowanego przepisu prawa są związani jego znaczeniem ustalonym przez interpretatora (por. Wstęp do prawoznawstwa Józef Nowacki, Zygmunt Tabor, Nau- kowa grupa wydawnicza Katowice 1998, str. 102)”. Dlatego też Sąd drugiej instancji „podzielił pogląd wyrażony przez autorów komentarza do Kodeksu Pracy, Józefa Iwulskiego i Waleriana Sanetry stwierdzających, że wykładnia dokonana przez strony układu jest wiążąca dla wszystkich stosujących układ”. Skoro powód nie należy do kręgu podmiotów objętych ochroną § 1 ust. 4 pkt 7 rozdziału III zakładowego układu zbiorowego pracy, to nie może skutecznie dochodzić swoich roszczeń w oparciu o tę normę. Przechodząc do kolejnych zarzutów wskazanych w apelacji Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że i one nie są zasadne. W jego ocenie Sąd pierwszej instancji starannie przeprowadził postępowanie dowodowe i prawidłowo dokonał jego oceny, nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów (art. 233 KPC). „Natomiast argumentacja apelującego jest niczym innym jak własną oceną zeznań świadków, a to jest niedopuszczalne”. Sąd Pracy słusznie zdyskredytował zeznania W.K., gdyż organizacja związkowa, którą reprezentuje, nie była stroną układu, ani do niego nie przystąpiła. Nie ma też mowy, o nieważności postępowania spowodowanej powagą rzeczy osądzonej, gdyż wyroki w sprawach, na które powo- łuje się powód, zostały wydane „na bazie zupełnie innego stanu faktycznego i praw- nego – bowiem wówczas powód był Radnym Rady Miejskiej w G. i korzystał z ochrony przewidzianej w art. 25 z dnia 18 marca 1990 r. o samorządzie terytorial- nym”. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1. art. 23 i 38 KP oraz art. 30 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) „polegające na przeprowadzeniu przez pozwaną konsultacji zamiaru wypowie- dzenia umowy o pracę z organizacją związkową, której powód nie był już członkiem, podczas gdy konsultację tę należało przeprowadzić ze wszystkimi organizacjami 4 związkowymi bądź z organizacją związkową wybraną przez powoda”, 2. art. 45 KP „przez bezzasadne przyjęcie, iż wypowiedzenie powodowi w dniu 8 stycznia 1999 roku umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony nastąpiło bez naruszenia przepi- sów o wypowiadaniu umów o pracę”, 3. art. 2466 KP „przez bezpodstawne przyjęcie, iż „Wyjaśnienie” z dnia 08.01.1999 roku treści postanowień ZUZP Pracowników Huty „Ł.” w G. są zgodne z pierwotną intencją twórców tego układu oraz, że zawarta w tym „Wyjaśnieniu” wykładnia § 1 ust. 4 pkt. 7 cytowanego Układu jest bezwzględnie wią- żąca dla sądów” oraz 4. art. 233 § 1 , 328 § 2 i 382 KPC „poprzez naruszenie tych przepisów w sposób, w następstwie którego nastąpiło niekorzystne dla powoda roz- strzygnięcie”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie została uwzględniona. Zarzut naruszenia art. 23 i 38 KP w związku z art. 30 ustawy o związkach zawodowych łączy się – jak należy sądzić (zarzut ten nie został bliżej wy- jaśniony w uzasadnieniu kasacji) – z pismem skierowanym do Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w toku postępowania apelacyjnego przez W.K. (przewodniczące- go ZZ „Solidarność” przy Hucie „Ł.” SA w G.), w którym twierdzi on, że „członkostwo powoda w Związku Zawodowym Pracowników Huty „Ł.” w G. ustało z mocy prawa wobec niepłacenia przez powoda składek członkowskich przez okres 3 miesięcy jak to postanowiono w Rozdziale III § 16 ustępu 2 przepisów regulujących zasady człon- kostwa w tym związku”. Po pierwsze, z powołanego przepisu nie wynika, że członko- stwo ustaje z mocy prawa, gdyż nieopłacenie składek stanowi jedynie podstawę skreślenia z listy członków, a tego że powód został skreślony z listy członków Związku Zawodowego Pracowników Huty „Ł.” nikt nie twierdzi. Po drugie, z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że okoliczność przeprowadzenia przez stronę poz- waną wymaganej „konsultacji” związkowej była między stronami bezsporna, co oznacza, iż powód nie uważał, iż nie jest członkiem wspomnianego związku zawo- dowego, ani też związek ten nie traktował go jako byłego swojego członka. W tym stanie rzeczy kasacyjny zarzut naruszenia art. 23 i 38 KP w związku z art. 30 ustawy o związkach zawodowych jest – podobnie jak i pozostałe zarzuty – bezpodstawny. Zarzut naruszenia art. 2416 KP jest nieuzasadniony gdyż przepis ten upoważ- nia strony układu zbiorowego pracy do wyjaśniania jego treści, przy czym Sąd drugiej 5 instancji słusznie przyjął, że ustalenia te są wiążące także dla organów rozstrzygają- cych spory pracy, tak jak wiążące są dla nich postanowienia samego układu, pod warunkiem, że nie pozostają one w sprzeczności z aktami prawnymi wyższego rzędu. Do wniosku takiego prowadzi wykładnia systemowa i funkcjonalna art. 2416 KP. Ponieważ układ zbiorowy pracy jest wspólnym aktem jego stron ustawodawca uznał, że to właśnie strony te wspólnie mogą wyjaśniać treść jego postanowień (za- równo normatywnych jak i tzw. obligacyjnych), przy założeniu, że wyjaśnienia te są wiążące, gdyż w przeciwnym razie ustanowienie regulacji zawartej w art. 2416 KP właściwie pozbawione byłoby sensu. W tym stanie rzeczy podnoszenie w uzasadnie- niu kasacji, że wykładnia dokonana przez strony wchodzącego w rachubę układu zbiorowego pracy została przyjęta dopiero po wypowiedzeniu umowy o pracę powo- dowi oraz, że według początkowych założeń przyjmowanych przez strony układu sporny przepis był przez nie inaczej pojmowany – niezależnie od gołosłowności tych twierdzeń – nie może być uznane za zasadne. Z przepisu art. 2416 KP wynika bo- wiem nie tylko, że strony układu zbiorowego pracy mogą wyjaśniać treść jego posta- nowień ale także, że wyjaśnienia te są w sensie prawnym wiążące, tak jak wiążący jest sam układ zbiorowy pracy. Ponadto należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 2416 KP może budzić wątpliwości także z innego powodu. W myśl art. 240 § 3 pkt 1 KP układ zbiorowy pracy nie może określać zasad szczególnej ochrony pracowników przed rozwiązaniem stosunku pracy (przepis ten został ostatnio uchylony przez ustawę z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 107, poz. 1127). Oznacza to, że uregulowania zakładowego układu zbiorowego pracy strony pozwanej nie mogły zawierać regulacji prawnych dotyczących tej ochrony, w tym ochrony pracowników pełniących funkcje w organiza- cjach związkowych i samorządowych (niezależnie od tego, czy unormowania te były- by korzystniejsze dla pracowników), a jeżeli się znalazły w jego treści, to nie mogły być inaczej rozumiane jak tylko jako powtórzenie przepisów powszechnie obowiązu- jących, a właściwie informacja (przypomnienie) o tych przepisach. Gdyby zaś ich brzmienie wyraźnie kolidowało z unormowaniami powszechnie obowiązującymi, to musiałyby być uznane za prawnie niewiążące. Obowiązywanie art. 240 § 3 KP mogło być jednak kwestionowane z uwagi na unormowanie wprowadzone w 1997 r. w Kon- stytucji RP (art. 59 ust. 2 i 4), i wywoływało zastrzeżenia natury doktrynalnej. W szczególności Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 1999 r., I PKN 458/99 (OSP 2000 z. 11, poz. 174 z aprobującą glosą L. Florka), przyjął, że postanowienia układu 6 zbiorowego pracy zmieniające na korzyść pracownika zasady szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy są ważne (prawnie skuteczne). Pogląd w tej kwestii - choć w ocenie Sądu Najwyższego w niniejszym składzie jest trafny – nie jest jednakże bezdyskusyjny. Potwierdzeniem odmiennego stanowiska może być to, że przepis art. 240 § 3 KP uchylony został przez ustawę z 9 listopada 2000 r. (ściśle biorąc dotychczasowa jego formuła została zastąpiona zwrotem „układ nie może na- ruszać praw osób trzecich”), co może skłaniać do wniosku, iż wcześniej nie stracił mocy obowiązującej w następstwie wejścia w życie Konstytucji RP. To zaś prowa- dziłoby do stwierdzenia, że układ zbiorowy pracy nie mógł poszerzyć zakresu ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy z powodem i wobec tego nie może on wywodzić żadnych konsekwencji prawnych stąd, iż znalazły się w nim – wbrew re- gule z art. 240 § 3 KP – postanowienia dotyczące szczególnej ochrony przed rozwią- zaniem stosunku pracy i na tej podstawie kwestionować prawidłowość wypowiedze- nia mu umowy o pracę. Ostatecznie należy jednakże przyjąć, że po wejściu w życie w 1997 r. Konstytucji RP przepis art. 240 § 3 KP nie miał mocy wiążącej, a jego uchylenie (zmiana) w 2000 r. stanowi tylko potwierdzenie tego stanu. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że w ogólności, przy braku innych niż wyżej przedstawione zarzutów w płaszczyźnie materialnoprawnej, bezpodstawny jest kasacyjny zarzut naruszenia art. 45 KP, bo złożone powodowi wypowiedzenie umowy o pracę było zgodne z prawem. Na uwzględnienie nie zasługują również kasacyjne zarzuty dotyczące naru- szenia art. 233 § 1, 328 § 2 i 382 KPC i to z wielu powodów. W kasacji brak jest uprawdopodobnienia, że naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego wymaga art. 3931 pkt 2 KPC. W istocie nie wyjaśnia się w niej na czym polegało naruszenie tych przepisów. Naruszenie art. 233 § 1 KPC kasacja zdaje się łączyć z błędami w ustalaniu tego, jak strony układu zbiorowego pracy poj- mowały jego § 1 ust. 4 pkt 7, to zaś z uwagi na regulację art. 2406 KP było bezprzed- miotowe i wobec tego nawet gdyby uznać, że doszło do naruszenia art. 233 § 1 KP w tym aspekcie, to i tak naruszenie to nie mogło mieć istotnego znaczenia dla rozstrzy- gnięcia sprawy. Ponadto zdaniem Sąd Najwyższego Sąd drugiej instancji nie prze- kroczył granic swobody oceny wiarygodności i mocy dowodów (art. 233 § 1 KPC), a przy tym w istocie oceny tej sam nie dokonywał, weryfikując jedynie w określonym zakresie ocenę przyjętą przez Sąd Pracy, czego zdaje się nie brać pod uwagę skarga kasacyjna. 7 Ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej są bezpodstawne Sąd Najwyższy, sto- sownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================