I PKN 119/99

Wyrok z dnia 16 czerwca 1999 r. I PKN 119/99 Ograniczenie dochodzenia roszczeń z art. 264 § 1 KP ma zastosowanie także w przypadku domagania się przez pracownika odszkodowania z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony (art. 50 § 3 KP). Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 1999 r. sprawy z po- wództwa Jana D. przeciwko R.F. „P.” spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o odszkodowanie za bezprawne rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 26 listopada 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powód Jan D. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 listopada 1998 r. [...], którym Sąd ten oddalił jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kluczborku z dnia 14 paź- dziernika 1998 r. [...]. Powód w pozwie wniesionym przeciwko spółce z o.o. R.F. „P.” w K. domagał się zasądzenia odszkodowania w kwocie 5.400 zł tytułem rozwiązania z nim umowy o pracę z naruszeniem prawa oraz odprawy z kwocie 3.600 zł. Nadto zażądał od- prawy w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, gdyż zlikwidowano jego stanowisko. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, iż był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony, która nie przewi- dywała możliwości jej rozwiązania za wypowiedzeniem, a ponadto umowę wypowie- dziano mu w czasie, gdy przebywał na urlopie wypoczynkowym. Strona pozwana, wnosząc o oddalenie powództwa, podniosła, że powód był ustnie poinformowany o 2 możliwości wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę oraz że w spółce nie było likwidacji stanowiska. W trakcie postępowania przed Sądem pierwszej instancji po- wód cofnął częściowo żądanie pozwu (dotyczące odprawy), a strona pozwana wyra- ziła na to zgodę i w związku z tym w tej części postępowanie zostało umorzone. W dniu 14 czerwca 1998 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony od 14 czerwca 1998 r. do 31 maja 1999 r. Umowa nie przewidywała możliwości rozwiąza- nia jej za wypowiedzeniem przez strony. W dniu 13 sierpnia 1998 r. dyrektor pozwa- nej spółki Urlich B. podpisał pismo o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę za dwutygodniowym wypowiedzeniem. W tym czasie powód przebywał na urlopie; pis- mo o wypowiedzeniu umowy o pracę otrzymał pocztą 13 lub 14 sierpnia 1998 r., a gdy przyszedł do pracy 17 sierpnia 1998 r., pokwitował jego odbiór, stawiając datę 17 sierpnia 1998 r. Pismo wypowiadające umowę o pracę zawierało pouczenie o termi- nie i sposobie odwołania. Pozew wpłynął do Sądu 25 sierpnia 1998 r. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Pracy oddalił powództwo, wskazując w uzasadnieniu wyro- ku, że pozew został wniesiony po upływie terminu określonego w art. 264 § 1 KP, który jest terminem prawa materialnego. Nie zaistniały przy tym przyczyny uspra- wiedliwiające uchybienie terminu. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, Sąd drugiej instancji po- dzielił w całości ustalenia Sądu Pracy w przedmiocie stanu faktycznego, jak i oceny prawnej. W jego ocenie, kwestią sporną, którą należało rozstrzygnąć, jest charakter prawny terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony. Zasady wypowiadania umów o pracę normuje art. 30 KP. Artykuł ten zawiera przepisy, które dotyczą jedynie umów zawartych na czas nie określony, jak i takie, które znajdują zastosowanie do wszystkich rodzajów umów o pracę. Art. 30 § 5 KP dotyczy wszystkich rodzajów umów. Wynika stąd, iż pouczenie o przys- ługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy, powinno być zawarte również w wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas określony. Zatem art. 264 § 1 KP, przewidujący siedmiodniowy termin do wniesienia do sądu pracy od- wołania od wypowiedzenia umowy o pracę, odnosi się także do umów na czas okreś- lony. Terminy przewidziane w art. 264 KP są przepisami prawa materialnego, zbliżo- nymi do terminu zawitego. Po upływie terminu zawitego osoba uprawniona traci bez- względnie możliwość dochodzenia roszczeń przed sądem pracy. Termin siedmio- dniowy do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę wykazuje bardzo bliskie podobieństwo do terminu zawitego. Jednakże w myśl art. 265 KP jeśli pra- 3 cownik wykaże, iż bez swojej winy nie dokonał w terminie czynności określonych w art. 264 KP (por. uchwałę SN dnia 14 marca 1986 r., III PZP 8/86, OSNCP 1986 z. 12, poz. 194), sąd pracy na jego wniosek postanowi przywrócenie uchybionego ter- minu. W przedmiotowej sprawie powód nie wykazał przyczyn usprawiedliwiających uchybienie terminu. W związku z tym dochodzone przez niego roszczenie stało się bezskuteczne, a powództwo należało oddalić (tak uchwała SN z 14 marca 1986 r.). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 1990 r., I PR 273/90 (OSP 1991 nr 7, poz. 167) wyraził pogląd, iż termin zawity do dochodzenia roszczeń, usta- nowiony w art. 264 § 1 KP, dotyczy wyłącznie roszczeń o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy, czy odszkodowanie, o jakim mowa w art. 45 § 1 KP. Termin ten nie odnosi się natomiast do innych roszczeń, choćby wynika- jących z naruszenia przepisów prawa dotyczących wypowiadania umów o pracę, np. do roszczenia o wynagrodzenie za pracę z tytułu zastosowania błędnego okresu wy- powiedzenia (art. 49 KP). Do roszczeń tych znajduje zastosowanie termin przedaw- nienia z art. 291 § 1 KP. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pełni podzielił ten pogląd, uznając jednakże, że na gruncie rozpoznawanej sprawy nie znajduje on zas- tosowania, i to wbrew stanowisku powoda, który dokonał błędnej jego interpretacji. Podniósł on także, że przepis art. 50 § 3 KP, dotyczący wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony, stanowi konkretyzację przepisu art. 45 KP. Rosz- czenie z art. 50 § 3 KP jest roszczeniem związanym ściśle z odwołaniem się od wy- powiedzenia umowy o pracę. Sąd Rejonowy dokonał zatem prawidłowej wykładni art. 264 § 1 KP, przyjmując, iż ma on zastosowanie także do odwołań od wypowiedzeń umów zawartych na czas określony. W kasacji zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 264 § 1 KP „przez przyjęcie, iż ma on zastosowanie do odszkodowania jakie przewidziane jest w art. 50 § 3 KP”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie mogła zostać uwzględniona, gdyż nie ma usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 30 § 1 pkt 2 KP umowa o pracę rozwiązuje się przez oświad- czenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem). Oznacza to, że wypowiedziana może być każda umowa o pracę. Prowadzi to dalej do wniosku, że przepis art. 33 KP (przy zawieraniu umów 4 o pracę na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy, strony mogą przewidzieć dopusz- czalność wcześniejszego rozwiązania tej umowy za dwutygodniowym wypowiedze- niem) w istocie ustanawia zakaz wypowiadania. Zakaz ten powinien być analogicznie oceniany, jak np. zakaz wypowiedzenia umowy o pracę w okresie choroby, tj. że do- konanie czynności prawnej jest możliwe oraz że czynność ta wywołuje skutek prawny, ale jest wadliwa (narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę), co po- woduje możliwość zastosowania określonych sankcji (wystąpienia przez pracownika z określonymi roszczeniami). Na rzecz takiego stanowiska przemawia także to, co wynika z art. 50 § 3 KP, który przewiduje odszkodowanie, między innymi, w razie sprzecznego z przepisami o wypowiadaniu umów, wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas wykonywania określonej pracy, mimo tego, że Kodeks pracy w ogóle nie ustala zasad wypowiadania tych umów. Według art. 44 KP pracownik może wnieść odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę do sądu pracy, przy czym dotyczy to wypowiedzenia każdej umowy o pracę. Zaznaczyć przy tym należy, że w przypadku roszczenia z art. 49 KP, pracownik w istocie nie odwołuje się od wypo- wiedzenia umowy o pracę, lecz od skrócenia okresu jego wypowiedzenia (nie kwes- tionuje wypowiedzenia jako takiego, gdyż z art. 49 KP wynika, że ustawodawca na- ruszenia polegającego na skróceniu okresu wypowiedzenia nie potraktował jako na- ruszenia przepisów o wypowiadaniu umów o pracę – art. 45 § 1 KP, podobnie jak i za takie naruszenie nie traktuje on braku pouczenia o przysługującym pracownikowi prawie odwołania się do sądu pracy – art. 30 § 5 KP) i o tyle na aprobatę zasługuje stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 2 października 1990 r., jak i pogląd Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, że nie odnosi się ono do przypadku roszczenia z art. 50 § 3 KP. Zasadą jest, że pracownik, któremu wypowiedziano umowę o pracę, może wnieść odwołanie (art. 44 KP), przy czym odwołanie to po- winno być wniesione niezwłocznie, a mianowicie zgodnie z art. 264 § 1 KP odwołanie wnosi się do sądu pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę. Z systematyki oddziału 4 KP (uprawnienia pracownika w razie nie- uzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę) wynika, że zasadniczo treścią odwołania są roszczenia przewidziane w całym tym oddziale. Ponadto, niezrozumiała byłaby taka wykładnia jego przepisów, przy której pracownik, który dochodzi odszkodowania na podstawie art. 45 KP (z ty- tułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony), miałby być ograniczony w korzystaniu ze swojego prawa terminem art. 264 § 1 KP, 5 natomiast termin ten nie miałby zastosowanie do pracownika, który dochodzi (rów- nież) odszkodowania na podstawie art. 50 § 2 KP, mimo że także w tym przypadku przesłanką roszczenia jest wypowiedzenie umowy o pracę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów, tyle tylko, że wypowiedzenie to dotyczy umowy o pracę za- wartej na czas określony. Przy czym, gdy wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę na czas określony dotyczyłoby pracownicy w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego (art. 50 § 5 KP), to mimo iż dochodziłaby ona odszkodowania (a nie przywrócenia do pracy), to miałby do niej zastosowanie art. 264 § 1 KP, natomiast nie miałby on zastosowania do innego pracownika, również związanego umową o pracę na czas określony, a to oznaczałoby, że w aspekcie tu rozważanym pracownica ta znalazłaby się w wyraźnie gorszej sytuacji – mimo iż celem przepisu art. 50 § 5 KP jest jej uprzywilejowanie, jeżeliby zaakceptować stanowisko przedstawione w kasacji aniżeli pozostali pracownicy, a to jest nie do przyjęcia. Różnica między regulacją z art. 45 KP a art. 50 KP sprowadza się zasadniczo do tego, że w tym drugim przypadku ustawodawca redukuje zakres możliwych roszczeń jedynie do roszczenia odszkodo- wawczego, którego wysokość jest przy tym ustalana według szczególnych zasad, natomiast nie oznacza ona, iż roszczenia przewidziane w art. 50 KP mają inny cha- rakter prawny, czy też odrębną podstawę. Tym samym w jednym i drugim przypadku pracownikowi służy „odwołanie” do sądu pracy (art. 44 KP), a pracodawca powinien go o tym pouczyć (art. 30 § 5 KP). Konsekwentnie też w art. 264 § 1 KP przewidzia- ny został termin do wniesienia „odwołania” do sądu pracy. Wniosek taki znajduje do- datkowe potwierdzenie w analizie przepisu art. 264 § 2 KP. Według tego przepisu żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania wnosi się do sądu pracy w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypo- wiedzenia lub od dnia wygaśnięcia umowy o pracę. Nie ulega wątpliwości, że przepis ten ma zastosowanie do wszystkich przypadków odszkodowania przewidzianych w oddziale 6 KP (uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia), a więc także tych, w których odszkodowanie jest jedynym roszczeniem przysługującym pracownikowi (z wy- łączeniem przywrócenia do pracy – art. 59 KP) i które stanowią odpowiednik sytuacji ujętej w art. 50 § 3 KP. Wskazuje to na zamiar ustawodawcy, by tak jak w przypadku roszczeń przewidzianych w razie wadliwego rozwiązania niezwłocznego, obowiązy- wał jeden termin („prekluzyjny”) dla dochodzenia roszczeń (art. 264 § 2 KP),niezależnie od tego, czy są to roszczenia dotyczące umów na czas nie określo- 6 ny, czy też umów innego rodzaju oraz niezależnie od tego, czy w danym przypadku przewidziane jest wyłącznie roszczenie odszkodowawcze. Tak samo problem ten był rozwiązany w odniesieniu do wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę. Znalazło to wyraz w przyjęciu, że pojęcie odwołania obejmuje także te sytuacje, w których pra- cownik kwestionuje wypowiedzenie umowy o pracę, a służy mu jedynie roszczenie odszkodowawcze (art. 50 § 1 i 3 KP). Z powyższych względów Sąd Najwyższy, przy uwzględnieniu art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================