I PK 98/08

Sygn. akt I PK 98/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 grudnia 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) SSN Herbert Szurgacz w sprawie z powództwa Zakładowej Organizacji Związkowej NSZZ "Solidarność" przy "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przeciwko "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o przekazanie środków na rzecz zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2008 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia 7 listopada 2007 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. 2 Uzasadnienie Po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa Zakładowa Organizacja Związkowa NSZZ Solidarność przy „C." sp. z o.o.) wystąpiła z roszczeniem przeciwko pozwanej „C." Spółka z o.o. o przekazanie na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych 15.096,26 zł. z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 2005 r. do dnia zapłaty. Powyższy pozew swym zakresem obejmował wysokość odpisu na fundusz tylko w stosunku do pracowników przejętych przez pozwanego z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w C. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokiem z 27 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy nakazał pozwanej wpłacić żądaną kwotę na rzecz wyżej wskazanego Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i oddalił powództwo w zakresie żądania zasądzenia odsetek. Sąd Rejonowy ustalił, że 1 marca 2003 r. pozwana przejęła 23 pracowników Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w trybie art. 231 k.p. 22 stycznia 2003 r. powodowa organizacja podjęła uchwałę o objęciu swoją działalnością pracowników kuchni Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego, którzy 1 lutego 2003 r. zostali przejęci przez pozwaną. Pismem z 13 lutego 2003 r. powodowa organizacja poinformowała pozwaną o składzie osobowym członków związku przejętych z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego. Pismem z 7 lutego 2003 r. pozwana zwróciła się do powodowej organizacji o przekazanie listy członków związku oraz numeru konta, na które mają wpływać składki członkowskie. 30 maja 2004 r. odbyło się spotkanie pozwanej Spółki z przedstawicielami załogi w sprawie zawieszenia stosowania Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, na którym postanowiono o jego zawieszeniu na okres od 1 sierpnia 2004 r. do 31 grudnia 2007 r. Bezsporne w sprawie było, że pozwana potrąca i odprowadza składki członkowskie od pracowników przejętych z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego na konto powodowej organizacji. Sąd Rejonowy uznał, że strona powodowa, jako organizacja związkowa zrzeszająca ponad 10 członków będących pracownikami pozwanej, ma legitymację 3 czynną w procesie. Z mocy art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm., (powoływanej dalej, jako „ustawa o zfśs”), strona powodowa, jako organizacja zakładowa, powinna uczestniczyć w uzgadnianiu regulaminu wynagradzania w kwestii wysokości odpisu na fundusz lub jego nietworzenia. W sytuacji, w której w pozwanej Spółce działała organizacja związkowa, postanowienie, że fundusz nie będzie tworzony, wprowadzone po konsultacji z pracownikiem - reprezentantem załogi (art. 8 ust. 2 ustawy o zfśs), było niezgodne z prawem. Ponieważ strona powodowa w powyższych uzgodnieniach nie uczestniczyła, uzgodnienia te są nieskuteczne. Od powyższego wyroku apelację wywiodła pozwana, zaskarżając wyrok w części obejmującej punkt l nakazujący jej wypłacić 15 096,26 zł. na rzecz Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji w całości. W uzasadnieniu zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że akceptuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy i ustalony przez ten Sąd stan faktyczny uznaje za własny. W jego ocenie zgromadzony materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji ocenił trafnie. Prawidłowo zastosował art. 4 ust 3 i art. 8 ust 3 ustawy o zfśs i prawidłowo uznał, że wysokość odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, podobnie jak decyzja o jego nieutworzeniu, wymaga konsultacji ze związkiem zawodowym reprezentującym pracowników. Zdaniem Sądu, pracownicy byli zrzeszeni w związku, o czym pracodawca wiedział na podstawie pisma związku zawodowego z 13 lutego 2003 r., a także z informacji dotyczących konta, na które wpłacał składki od pracowników na rzecz związku. Wobec tego, brak kwartalnych raportów związku zawodowego o liczbie członków nie powoduje wygaśnięcia obowiązku pracodawcy skonsultowania ze związkiem zawodowym zawieszenia wpłacania środków na fundusz socjalny. Pracodawca tego obowiązku nie dopełnił, a zatem niezgodne z prawem było konsultowanie nietworzenia Funduszu z przedstawicielem załogi. W związku z tym po stronie pracowniczej wystąpił podmiot nieuprawniony do reprezentowania pracowników, a zatem nieprzekazanie środków na Fundusz było niezgodne z prawem. W tej sytuacji, pytanie o dopuszczalność zawieszenia funduszu świadczeń 4 socjalnych w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał za zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, brak kwartalnych raportów o liczbie członków nie pozbawia powodowej organizacji związkowej prawa reprezentowania pracowników, jeżeli pozwana wiedziała o tym, że pracownicy są reprezentowani przez związek, gdyż odprowadzała składki członkowskie na konto związku. W skardze kasacyjnej strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 251 ust 2 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 4 ust. 3 i art. 8 ust 3 ustawy z.f.ś.s., przez przyjęcie, że pomimo niewykonania przez stronę powodową obowiązków informacyjnych związanych z liczbą pracowników zrzeszanych w związku zawodowym miała ona prawo do reprezentacji pracowników w ustaleniach z pracodawcą w sprawie ustalenia bądź zawieszenia odpisów na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dokonywanych przez pracodawcę w 2004 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie o uchylenie także w całości wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, między innymi, że pracodawca, który w zakreślonym w art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych terminie (10 dni po zakończeniu kwartału) nie otrzymał stosownych informacji sprawozdawczych od zakładowej organizacji związkowej co do jej liczebności, ma pełne prawo przyjąć w swym dalszym postępowaniu założenie, że od tej daty ta organizacja nie ma już swych ustawowych uprawnień. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Trafny okazał się zarzut naruszenia art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych. Zgodnie z tym przepisem, zakładowa organizacja związkowa przedstawia co kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po tym kwartale, pracodawcy informację o łącznej liczbie członków tej organizacji, w tym o liczbie członków, o których mowa w ust. 1. 5 Dla większej jasności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 251 ust. 1, uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 członków będących pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy objętego jej działaniem. Wykładni tego przepisu dokonał Sąd Najwyższy w wyroku z 15 listopada 2006 r., I PK 135/06 (OSNP 2007 nr 21-22, poz. 311; por. też wyrok SN z 13 października 2004 r., II PK 41/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 107). Sąd Najwyższy wskazał, że w przedmiocie uprawnień zakładowej organizacji związkowej pracodawca jest związany informacją przekazaną w trybie art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych, a dla wykonywania uprawnień zakładowej organizacji związkowej istotna jest liczba członków związku w dniu, w którym pracodawcy została przekazana informacja w trybie powołanego przepisu. Sąd Najwyższy stwierdził również, że jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (10 dni po zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 251 ust. 2 informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia, co nie wyłącza możliwości wykazania przez organizację związkową, że pomimo nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w ustawowym terminie, zrzeszała ona co najmniej 10 członków. Przyjmując powyższą wykładnię należy dodać, że dominuje ona także w doktrynie prawa pracy (zob. np. M. Czubak, Nowelizacja przepisów ustawy o związkach zawodowych, PIZS 2003 nr 8, s. 16-23; S. Płażek, A. Sobczyk, Wątpliwości wokół interpretacji nowych przepisów ustawy o związkach zawodowych, PiZS 2003, nr 8, s. 23-24; A. Dubowik, Liczba członków zakładowej organizacji związkowej jako czynnik determinujący jej status, PiZS 2006, nr 9, s. 19). Sąd Okręgowy oparł zaskarżone rozstrzygnięcie na ustaleniach, że pracownicy w wymaganej liczbie byli zrzeszeni w związku, o czym pracodawca wiedział z pisma związku zawodowego z 13 lutego 2003 r., a brak kwartalnych raportów o liczbie członków nie pozbawił powodowej organizacji związkowej prawa reprezentowania pracowników, ponieważ pozwana wiedziała, że pracownicy są reprezentowani przez związek, gdyż odprowadzała składki członkowskie na konto związku. 6 Oparcie orzeczenia na takich ustaleniach oznacza w istocie rzeczy wadliwą subsumcję ustalonego stanu faktycznego do art. 251 ust 2 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 4 ust. 3 i art. 8 ust 3 ustawy z.f.ś.s., których naruszenie trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej. Jak wynika z poglądu Sądu Najwyższego, wyrażonego w powołanym wyżej wyroku z 15 listopada 2006 r., w świetle art. 251 ust 2 ustawy o związkach zawodowych, jeżeli pracodawca w zakreślonym terminie (10 dni po zakończeniu kwartału) nie uzyskał wymaganych przez art. 251 ust. 2 informacji, ma prawo przyjąć, że od tej daty zakładowej organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia. Tymczasem Sąd Okręgowy uznaje, że wiążąca dla pracodawcy jest informacja o liczbie członków z wcześniejszego kwartału niż kwartał, o którym mowa w tym przepisie. Podobnie, nietrafne w świetle art. 251 ust. 2 jest przyjęte przez Sąd Okręgowy założenie, że pracodawca, w przypadku niedostarczenia w terminie przez organizację związkową informacji o liczbie członków, ma obowiązek przed podjęciem działań wchodzących w zakres kompetencji organizacji związkowej wnioskować z różnych okoliczności, jak np. listy pracowników, z których wynagrodzeń potrącane są składki związkowe, o jej stanie liczbowym. W takiej sytuacji pracodawca, jak wyżej wskazano, ma prawo uznać, że organizacji związkowej nie przysługują już ustawowe uprawnienia. Nie wyłącza to, jak wskazał Sąd Najwyższy w cytowanym wyroku z 15 listopada 2006 r., możliwości wykazania przez organizację związkową, że pomimo nieprzedstawienia pracodawcy wymaganych informacji w ustawowym terminie, zrzeszała ona co najmniej 10 członków. Nie dawałoby to jednak podstaw do uznania działań pracodawcy podjętych przed wykazaniem posiadania odpowiedniej liczby członków za wadliwe. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c. /tp/