I PK 83/17

Sygn. akt I PK 83/17
POSTANOWIENIE
Dnia 14 lutego 2018 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Romualda Spyt
w sprawie z powództwa K.D.
‎
przeciwko Bankowi […] Spółce Akcyjnej z siedzibą we W.
‎
o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków pracy, zobowiązanie do zaprzestania praktyk dyskryminacyjnych, odszkodowanie, zadośćuczynienie,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 lutego 2018 r.,
‎
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P.
‎
z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt V Pa […]/15,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.265 zł (dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Powód K.D. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 19 października 2016 r.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 18
3a
§ 1, § 2, § 3 i § 4, art. 18
3b
§ 1, art. 18
3d
, art. 18
3e
w związku z art. 44 oraz art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p., polegające na przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że uznanie przyczyn wypowiedzenia zmieniającego za konkretne i prawdziwe przesądza o braku naruszenia wyżej wymienionych przepisów Kodeksu pracy, a tym samym wyklucza uwzględnienie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, a także naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy: art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art.
382 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie przez pominięcie istotnych dla sprawy dowodów, dokonanie dowolnej (a nie swobodnej) oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wskutek czego Sąd Okręgowy błędnie ocenił istotne w sprawie okoliczności oraz art. 378 § 1 k.p.c., przez brak rozważenia przez Sąd Okręgowy wszystkich zarzutów podniesionych przez powoda w apelacji, w wyniku czego Sąd Okręgowy nie przeprowadził prawidłowej kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne: „czy w przypadku dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu, (art. 18
3d
), równolegle z odwołaniem od wypowiedzenia warunków pracy i płacy (art. 44 i 45 k.p. w związku z art. 42 k.p.) sąd może odstąpić od badania zasadności takich roszczeń odszkodowawczych po uznaniu, że zaskarżone wypowiedzenie było uzasadnione?”, a także że „skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona”, co wynika z „rażących uchybień w zakresie prawa materialnego, a także uchybień prawa procesowego mających istotne znaczenie w kontekście rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego”.
W odpowiedzi na skargę strona pozwana Bank […] Spółka Akcyjna we W. wniosła o wydanie postanowienia o nieprzyjęciu jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 1254 ze zm.), rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 398
9
§ 1 k.p.c.
Stosownie do art. 398
9
§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Przez istotne zagadnienie prawne, na które powołuje się skarżący, należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć jednocześnie charakter uniwersalny, przez co należy rozumieć, że jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Jednocześnie, chodzi o problem, którego wyjaśnienie byłoby konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy. Musi więc ono pozostawać w związku ze sprawą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 21 maja 2013 r.,
IV CSK 53/13,
LEX nr 1375467; z dnia 26 stycznia 2012 r.,
I PK 124/11,
LEX nr 1215465; z dnia 23 marca 2012 r.,
II PK 284/11,
LEX nr 1214575; z dnia 19 marca 2012 r.,
II PK 293/11,
LEX nr 1214577; z dnia 24 lutego 2005 r.,
III
PK
6/05,
LEX nr 513003). Wniosek skarżącego o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania w zakresie omawianej przesłanki nie spełnia tak określonych kryteriów.
Na wstępie zaznaczyć należy, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczące kwestii, czy pracownik może dochodzić odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu w związku z wadliwym rozwiązaniem umowy o pracę (
art. 183d
k.p.), jeśli wcześniej nie wystąpił do sądu z roszczeniami, o których mowa w
art. 45 § 1
k.p., albo gdy zgłoszenie takich roszczeń okazało się nieskuteczne z uwagi na przekroczenie terminu wynikającego z
art. 264 § 1
k.p., rozstrzygnięte zostały uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2016 r.,
III PZP 3/16
(
OSNP 2017 nr 3, poz. 27
). W uchwale przyjęto, że wniesienie przez pracownika odwołania od wypowiedzenia (wystąpienie z roszczeniami z tytułu naruszającego prawo wypowiedzenia umowy o prace na podstawie
art. 45 § 1
k.p.) nie jest warunkiem zasądzenia na jego rzecz odszkodowania z
art. 18
3d
k.p. z tytułu dyskryminującej przyczyny wypowiedzenia lub dyskryminującej przyczyny wyboru pracownika do zwolnienia z pracy. Zauważyć jednakże należy, że problem rozstrzygnięty w powyższej uchwale nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż powód równocześnie wystąpił o odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu w związku z wadliwym rozwiązaniem umowy o pracę (
art. 18
3d
k.p.) i o uznanie wypowiedzenia zmieniającego za bezskuteczne (
art. 45 § 1
k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p.). Uznanie, że wypowiedzenie warunków pracy i płacy było zasadne, bowiem wskazane w nim przyczyny (niemające charakteru dyskryminującego) okazały się prawdziwe, automatycznie stanowi o tym, że wypowiedzenie to nie jest skutkiem naruszenia zasady równego traktowania. Taka też jest wymowa dość nieprecyzyjnego wywodu Sądu drugiej instancji: „Wówczas Sąd przyjmuje bowiem, że przyczyny podane w wypowiedzeniu rzeczywiście zaistniały, a więc istniały obiektywnie, a nie dyskryminujące powody, by zmienić łączący strony stosunek pracy”, który należy skonfrontować z twierdzeniem powoda, że rzeczywistą przyczynę wypowiedzenia stanowiła dyskryminacja pośrednia ze względu na „pracę oddziale post-[…]” oraz dyskryminacja bezpośrednia z uwagi na wiek. W  konsekwencji Sąd drugiej instancji nie uchylił się od oceny zasadności roszczenia o odszkodowanie z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, ale dokonał jej przez pryzmat ustaleń odnośnie do rzeczywistych przyczyn wypowiedzenia zmieniającego, które nie potwierdziły, że podane przez pracodawcę powody były w całości lub części nieprawdziwe. W rzeczywistości z argumentacji skarżącego wynika, że Sąd drugiej instancji błędnie odczytał roszczenie powoda w zakresie roszczenia odszkodowawczego, ograniczając je jedynie do działań związanych z wypowiedzeniem zmieniającym.
W rezultacie nie wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy kwestia, „czy w przypadku dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia przez pracodawcę zasady równego traktowania w zatrudnieniu, (art. 18
3d
), równolegle z odwołaniem od wypowiedzenia warunków pracy i płacy (art. 44 i 45 k.p. w związku z art. 42 k.p.) sąd może odstąpić od badania zasadności takich roszczeń odszkodowawczych po uznaniu, że zaskarżone wypowiedzenie było uzasadnione”.
Odnosząc się natomiast do przesłanki określonej w
art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c.,
należy zauważyć, że
w
świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego
prima facie
naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art.  398
4
k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 398
4
§ 1 w związku z art. 398
9
§ 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej
prima facie
, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Wypowiedzi skarżącego nie przekonują, o kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa.
Jeśli naruszenia przepisów dotyczących zakazu nierównego traktowania w zatrudnieniu
powód upatruje w wypowiedzeniu umowy o pracę, to w tej sytuacji rozpatrzenie zasadności wypowiedzenia lub naruszenia przez pracodawcę przepisów o wypowiadaniu umów o pracę obejmuje także ocenę, czy doszło w tym kontekście do dyskryminacji pracownika. Jeżeli zatem wypowiedzenie zostało uznane za zasadne i zgodne z przepisami, uzasadnione jest oddalenie powództwa o odszkodowanie z tytułu dyskryminacji skutkującej rozwiązaniem stosunku pracy. Natomiast inaczej rzecz się ma wówczas, gdy roszczenie odszkodowawcze z art.  18
3d
k.p. jest jednym z roszczeń dochodzonych przez pracownika po rozwiązaniu stosunku pracy, bez związku z zasadnością lub zgodnością z prawem dokonanego wypowiedzenia. Skarżący podnosi, że zasadniczym oraz kulminacyjnym przejawem dyskryminacji było wręczenie powodowi wypowiedzenia zmieniającego, jednak powód wskazywał na szereg praktyk, które stanowiły „przejaw działań odwetowych wymierzonych wobec powoda”: skrajnie negatywną ocenę roczną wystawioną przez przełożonego za 2014 r. i niedopuszczalny oraz niezgodny z obowiązującą u strony pozwanej procedurą sposób rozpatrzenia odwołania od tej oceny, sposób procedowania i wyniki rozpatrzenia dwóch skarg powoda do Komisji Etyki Biznesu, a także przeniesienie powoda oddziału, który długo wcześniej był przeznaczony do likwidacji, co mogło być wykorzystane w celu wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika na skutek redukcji etatu. Trzeba jednak zauważyć, że powód twierdził, że rzeczywistą przyczyną wypowiedzenia zmieniającego była dyskryminacja pośrednia ze względu na „pracę oddziale post-[…]” oraz dyskryminacja bezpośrednia z uwagi na wiek, a nie przyczyny podane przez pracodawcę i to do skutków wypowiedzenia zmieniającego w postaci obniżenia wynagrodzenia odnosił poniesioną szkodę oraz jej wysokość. Co więcej, wnosił o ustalenie, że „wypowiedzenie warunków umowy o pracę było nieuzasadnione oraz naruszyło przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, poprzez naruszenia art. 18.3e § 1 k.p.”, a także stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego Natomiast inne praktyki strony pozwanej, wymienione wyżej, nazywał „działaniami odwetowymi na jego osobie (k-99 a.s. - pismo powoda z dnia 9 marca 2015 r.). Nie sposób zatem uznać że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył art. 18
3a
§ 1, § 2, § 3 i § 4, art. 18
3b
§ 1, art. 18
3d
, art. 18
3e
k.p.
Jeśli zaś chodzi o zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to przypomnieć należy, że
wyłączenie w
art. 398
3
§ 3
k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w
art. 233 § 1
k.p.c. Przepis
art. 398
3
§ 3
k.p.c. wprawdzie nie wskazuje
expressis verbis
konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on
art. 233
k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r.,
V CSK 11/06
, LEX nr 230204; z dnia 4 stycznia 2007 r.,
V CSK 364/06
, LEX nr 238975; z dnia 5 września 2008 r.,
I UK 370/07
, LEX nr 785533; z dnia 23 listopada 2005 r.,
III CSK 13/05
, OSNC 2006 nr 4, poz. 76; z dnia 19 października 2010 r.,
II PK 96/10
, LEX nr 687025; z dnia 24 listopada 2010 r.,
I UK 128/10
, LEX nr 707405 oraz z dnia 24 listopada 2010 r.,
I PK 107/10
, LEX nr 737366). Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z
art. 398
13
§ 2
k.p.c. - ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2008 r.,
IV CSK 228/08
, LEX nr 475287).
Podkreślić też należy, że
przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).
Według twierdzeń skarżącego, skarga jest oczywiście uzasadniona, albowiem Sąd drugiej instancji rażąco naruszył przytoczone w podstawach skargi przepisy prawa procesowego. O istnieniu uzasadnionej drugiej podstawy kasacyjnej przesądza tymczasem nie każde naruszenie przepisów postępowania, ale jedynie takie uchybienie tym przepisom, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (
art. 398
3
§ 1 pkt 2
k.p.c.), co wymaga wykazania, w jaki sposób te ewentualne uchybienia procesowe Sądu przełożyły się rozstrzygnięcie sprawy. Nie jest zatem wystarczające stwierdzenie, że brak merytorycznego odniesienia się przez Sąd drugiej instancji do podniesionych zarzutów (które w ocenie Sądu były bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy) „mogło wpłynąć na ocenę materialnych zarzutów podniesionych w apelacji powoda”.
Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 398
9
k.p.c., należało postanowić jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6 i § 9 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).