I PK 8/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła ustalenia, czy umowa zawarta między B. C. a Ogólnokrajowym Związkiem Zawodowym Miast i Wsi „R." od 4 lutego do 12 września 2008 r. była umową o pracę, czy umową o wolontariat. Państwowy Inspektor Pracy wniósł pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy, a do sprawy przystąpiła B. C. Sąd Rejonowy w R. oddalił powództwo, uznając, że mimo pewnych podobieństw do umowy o pracę, umowa woluntarystyczna nie dawała prawa do urlopu ani chorobowego, a strony nie miały zamiaru nawiązania stosunku pracy. Sąd Okręgowy w G. utrzymał ten wyrok w mocy, uznając apelację za bezzasadną. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną Okręgowego Inspektoratu Pracy, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy podkreślił, że o charakterze stosunku prawnego decydują jego faktyczne cechy, a nie nazwa umowy. Stwierdził, że praca wykonywana przez B. C. na rzecz Związku, pod jego kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie, w systemie zmianowym, za comiesięczną „zapomogą” (stanowiącą ekwiwalent wynagrodzenia), spełniała cechy stosunku pracy, nawet jeśli umowa została nazwana umową o wolontariat. Sąd uznał, że umowa miała charakter pozorny, ukrywając stosunek pracy, co czyni ją nieważną niezależnie od tego, czy związki zawodowe mogą korzystać z pracy wolontariuszy. Sąd powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo w podobnych sprawach przeciwko temu samemu pozwanemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie charakteru stosunku prawnego w przypadkach pozornych umów, zwłaszcza w kontekście umów o wolontariat i ich odróżnienia od umów o pracę.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, ale jego zasady dotyczące pozorności i cech stosunku pracy są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa o wolontariat zawarta z związkiem zawodowym, która faktycznie wykazuje cechy stosunku pracy (wykonywanie pracy pod kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie, za wynagrodzeniem), może być uznana za stosunek pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli cechy stosunku pracy przeważają nad cechami umowy cywilnej, umowa taka, nawet nazwana umową o wolontariat, może być uznana za stosunek pracy, a jej pozorność prowadzi do nieważności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że o charakterze stosunku prawnego decydują jego faktyczne cechy, a nie nazwa umowy. Praca wykonywana pod kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie, za wynagrodzeniem (nawet w formie zapomogi), spełnia kluczowe znamiona stosunku pracy. Umowa pozorna, ukrywająca stosunek pracy, jest nieważna.
Czy związek zawodowy może korzystać z pracy wolontariuszy?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy uznał, że kwestia ta nie jest kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ jeśli umowa ukrywa stosunek pracy, jest ona nieważna niezależnie od tego, czy wolontariat jest dopuszczalny w danym przypadku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że nawet jeśli umowa wolontariatu jest dopuszczalna w stosunku do związków zawodowych, to jeśli faktycznie ukrywa ona stosunek pracy, umowa ta jest nieważna na podstawie przepisów o pozorności czynności prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Okręgowy Inspektorat Pracy w K. | organ_państwowy | powód |
| B. C. | osoba_fizyczna | powódka |
| Ogólnokrajowy Związek Zawodowy Miast i Wsi „R." | instytucja | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
k.p. art. 22 § § 1(1)
Kodeks pracy
Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej dla pozoru. Oświadczenie woli złożone drugiej stronie dla pozoru nie wywołuje skutków prawnych, czy to dlatego, że nie miało na celu wywołania skutków prawnych, czy dlatego, że miało na celu wywołanie skutków prawnych innych niż ujawnione.
k.c. art. 300
Kodeks cywilny
Do stosunków pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące czynności prawnych, w tym zasady dotyczące pozorności.
u.dz.p.p.i.w. art. 2 § pkt 3
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
Wolontariuszem jest osoba fizyczna, która dobrowolnie i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie.
u.dz.p.p.i.w. art. 42 § ust. 1
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
Podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3, mogą korzystać z pomocy wolontariuszy na zasadach określonych w ustawie.
k.p.c. art. 476 § § 1(1)
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wniesienia pozwu przez Państwowego Inspektora Pracy.
k.p.c. art. 398(15) § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398(21)
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Praca wykonywana przez B. C. miała charakter podległy, wykonywana była w miejscu i czasie wyznaczonym przez pozwanego, w systemie zmianowym, co wskazuje na organizację pracy przez przełożonych. • Regularne otrzymywanie comiesięcznej „zapomogi” stanowiło ekwiwalent wynagrodzenia, co jest cechą stosunku pracy. • Umowa o wolontariat była pozorna, ukrywała rzeczywisty stosunek pracy. • Związek zawodowy nie powinien zastępować pracowników, a jedynie uzupełniać ich pracę, a wolontariusze nie powinni świadczyć pracy na rzecz podmiotów prowadzących działalność gospodarczą (choć związek zawodowy nie jest przedsiębiorcą, to jednak wykonywana praca miała charakter stały i zorganizowany).
Odrzucone argumenty
Umowa została nazwana umową o wolontariat, a strony zgodnie ustaliły, że ma ona charakter woluntarystyczny i bezpłatny. • Powódka nie miała prawa do urlopu wypoczynkowego ani zwolnień lekarskich, co odróżnia umowę od umowy o pracę. • Związek zawodowy jako organizacja społeczna ma prawo korzystać z pracy wolontariuszy.
Godne uwagi sformułowania
„zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy” • „ustalenie, iż praca określonego rodzaju jest wykonywana na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem i odpłatnie, wystarcza do stwierdzenia istnienia stosunku pracy” • „umowa powódki B. C. o wolontariat kryła w rzeczywistości pracę właściwą stosunkowi pracy, to taka umowa, jako zawarta dla pozoru, będzie nieważna” • „wolontariuszem w rozumieniu powołanej ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie jest tylko osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach w niej określonych”
Skład orzekający
Teresa Flemming-Kulesza
przewodniczący
Małgorzata Gersdorf
członek
Zbigniew Hajn
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie charakteru stosunku prawnego w przypadkach pozornych umów, zwłaszcza w kontekście umów o wolontariat i ich odróżnienia od umów o pracę."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, ale jego zasady dotyczące pozorności i cech stosunku pracy są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest faktyczne wykonywanie pracy, a nie tylko nazwa umowy, w kontekście stosunku pracy. Jest to istotne dla wielu pracowników i pracodawców.
“Czy umowa o wolontariat to zawsze wolontariat? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy praca „za darmo” jest tak naprawdę pracą na etacie.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.