I PK 33/11

Sąd Najwyższy2011-12-12
SAOSPracystosunki pracyWysokanajwyższy
karta nauczycielastan nieczynnyprzywrócenie do pracywypowiedzenie umowypostępowanie apelacyjnezmiana podstawy faktycznejroszczenia alternatywne

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego, uznając, że zmiana podstawy faktycznej i prawnej roszczenia o przywrócenie do pracy nie jest dopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym, a roszczenie z tytułu wypowiedzenia i wygaśnięcia stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego są odrębnymi podstawami prawnymi.

Sprawa dotyczyła nauczycielki, która kwestionowała wypowiedzenie umowy o pracę, a następnie złożyła wniosek o przejście w stan nieczynny. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, uznając, że nauczycielka nie może dochodzić przywrócenia do pracy w trakcie stanu nieczynnego. Sąd drugiej instancji zmienił wyrok, przywracając ją do pracy, uznając kryteria doboru do zwolnienia za nieobiektywne. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu drugiej instancji, wskazując, że zmiana podstawy faktycznej i prawnej roszczenia w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna, a roszczenia związane z wypowiedzeniem i wygaśnięciem stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego są odrębnymi podstawami prawnymi.

Powódka, Janina R., nauczycielka, otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę z powodu zmian organizacyjnych w szkole. Odwołała się od wypowiedzenia, a następnie złożyła wniosek o przejście w stan nieczynny. Sąd Rejonowy oddalił jej powództwo, uznając, że w trakcie stanu nieczynnego nie można dochodzić przywrócenia do pracy z tytułu wypowiedzenia. Sąd Okręgowy zmienił ten wyrok, przywracając powódkę do pracy, ponieważ uznał kryteria doboru do zwolnienia za nieobiektywne. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanej, uchylił wyrok sądu drugiej instancji. Kluczowe dla rozstrzygnięcia były dwa zagadnienia: 1) czy roszczenie nauczyciela o przywrócenie do pracy w związku z wypowiedzeniem jest alternatywne do roszczenia o przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego, oraz 2) czy zmiana podstawy faktycznej i prawnej roszczenia jest dopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Najwyższy stwierdził, że są to odrębne roszczenia, oparte na różnych podstawach faktycznych i prawnych. Ponadto, zgodnie z art. 383 k.p.c., zmiana podstawy faktycznej i prawnej roszczenia nie jest dopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Najwyższy podkreślił również, że złożenie wniosku o przejście w stan nieczynny powoduje bezskuteczność wypowiedzenia i nauczyciel może dochodzić przywrócenia do pracy na innej podstawie prawnej, związanej z wygaśnięciem stosunku pracy. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nie jest to roszczenie alternatywne w rozumieniu art. 477¹ k.p.c.

Uzasadnienie

Roszczenia te, choć rodzajowo identyczne, mogą być dochodzone na innych podstawach faktycznych i prawnych. W przypadku wypowiedzenia jest to art. 45 k.p. w zw. z art. 91c KN, a w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego – art. 56 § 1 k.p. w zw. z art. 67 k.p. i art. 91c KN. Inne będą też okoliczności faktyczne uzasadniające dochodzenie roszczeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

pozwana (Zespól Szkół Publicznych w K.D.)

Strony

NazwaTypRola
Janina R.osoba_fizycznapowódka
Zespół Szkół Publicznych w K.D.instytucjapozwana

Przepisy (8)

Główne

KN art. 20 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

Dotyczy częściowej likwidacji szkoły, zmian organizacyjnych zmniejszających liczbę oddziałów lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, jako podstawy rozwiązania stosunku pracy lub przeniesienia w stan nieczynny.

KN art. 20 § 5c

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

Określa termin (30 dni od doręczenia wypowiedzenia) na złożenie wniosku o przejście w stan nieczynny, po którym wypowiedzenie staje się bezskuteczne, a stosunek pracy wygasa z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym.

k.p.c. art. 383

Kodeks postępowania cywilnego

Zakazuje rozszerzania żądania lub zmiany jego podstawy faktycznej w postępowaniu apelacyjnym.

k.p. art. 91c

Kodeks pracy

Dotyczy stosowania przepisów Kodeksu pracy do nauczycieli w zakresie spraw nieuregulowanych w Karcie Nauczyciela.

Pomocnicze

k.p.c. art. 477¹

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy roszczeń alternatywnych w sprawach z zakresu prawa pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że jego obecne brzmienie (po nowelizacji) ogranicza możliwość orzekania z urzędu jedynie o roszczeniach alternatywnych, a roszczenie z tytułu wypowiedzenia i wygaśnięcia stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego nie są alternatywne w tym rozumieniu.

k.p. art. 45

Kodeks pracy

Podstawa prawna roszczenia o przywrócenie do pracy w związku z bezprawnym wypowiedzeniem stosunku pracy.

k.p. art. 56 § § 1

Kodeks pracy

Podstawa prawna roszczenia o przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy.

k.p. art. 67

Kodeks pracy

W związku z art. 91c KN, może stanowić podstawę roszczenia o przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zmiana podstawy faktycznej i prawnej roszczenia w postępowaniu apelacyjnym jest niedopuszczalna (art. 383 k.p.c.). Roszczenie o przywrócenie do pracy z tytułu wypowiedzenia i roszczenie o przywrócenie do pracy z tytułu wygaśnięcia stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego są odrębnymi roszczeniami, opartymi na różnych podstawach faktycznych i prawnych. Sąd drugiej instancji orzekł ponad żądanie pozwu, opierając się na innej podstawie prawnej niż ta, która była przedmiotem postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Odrzucone argumenty

Argumentacja sądu drugiej instancji oparta na wyroku SN III PK 54/04, który został wydany w innym stanie prawnym i faktycznym. Nauczycielka mogła skutecznie dochodzić przywrócenia do pracy na podstawie wygaśnięcia stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego, nawet jeśli pierwotnie kwestionowała wypowiedzenie.

Godne uwagi sformułowania

Roszczenie nauczyciela o przywrócenie do pracy w związku z wypowiedzeniem dokonanym na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) nie jest roszczeniem alternatywnym (art. 477¹ k.p.c.) w stosunku do roszczenia o przywrócenie do pracy związanego z wygaśnięciem stosunku pracy na skutek upływu sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 5c tej Karty). Zmiana podstawy faktycznej a w konsekwencji prawnej roszczenia o przywrócenie do pracy nie jest dopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym (art. 383 k.p.c.). W obecnym stanie prawnym w razie wypowiedzenia dokonanego w oparciu o art. 20 ust. 1 pkt 2 KN nauczyciel może dochodzić roszczenia o przywrócenie do pracy. W tym przypadku okoliczności uzasadniające uwzględnienie tego roszczenia muszą być związane z rozwiązaniem stosunku pracy. Natomiast zgodne z prawem przeniesienie w stan nieczynny (na wniosek nauczyciela) powoduje bezskuteczność wypowiedzenia.

Skład orzekający

Bogusław Cudowski

przewodniczący-sprawozdawca

Beata Gudowska

członek

Zbigniew Korzeniowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja dopuszczalności zmiany podstawy faktycznej i prawnej roszczenia w postępowaniu apelacyjnym w sprawach pracowniczych, a także rozróżnienie roszczeń związanych z wypowiedzeniem i wygaśnięciem stosunku pracy na skutek stanu nieczynnego nauczyciela."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nauczycieli i przepisów Karty Nauczyciela, ale zasady procesowe dotyczące postępowania apelacyjnego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w prawie pracy, które mogą mieć wpływ na wiele podobnych spraw. Rozróżnienie między wypowiedzeniem a stanem nieczynnym oraz ograniczenia postępowania apelacyjnego są kluczowe dla praktyków.

Czy można zmienić powództwo w sądzie apelacyjnym? Sąd Najwyższy wyjaśnia zasady dla nauczycieli.

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 12 grudnia 2011 r. I PK 33/11 1. Roszczenie nauczyciela o przywrócenie do pracy w związku z wypo- wiedzeniem dokonanym na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) nie jest roszczeniem alternatywnym (art. 4771 k.p.c.) w stosunku do roszczenia o przywrócenie do pracy związanego z wygaśnięciem stosunku pracy na skutek upływu sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 5c tej Karty). 2. Zmiana podstawy faktycznej a w konsekwencji prawnej roszczenia o przywrócenie do pracy nie jest dopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym (art. 383 k.p.c.). Przewodniczący SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2011 r. sprawy z powództwa Janiny R. przeciwko Zespołowi Szkół Publicznych w K.D. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wy- roku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2010 r. […] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego Sądowi Okręgowemu w Krako- wie. U a s a d n i e n i e Wyrokiem z 26 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wadowicach oddalił powództwo Janiny R. przeciwko Zespołowi Szkół Publicznych w K.D. o przy- wrócenie do pracy. Sąd ustalił między innymi, że w związku ze zmianami organiza- cyjnymi powodującymi zmniejszenie liczby oddziałów w pozwanej szkole oraz zmia- 2 nami w planie nauczania uniemożliwiającymi dalsze zatrudnienie powódki, pozwana wypowiedziała 28 maja 2009 r. umowę o pracę z powódką z zachowaniem trzymie- sięcznego okresu wypowiedzenia umowy ze skutkiem na 31 sierpnia 2009 r. Powód- ka została poinformowana o możliwości wniesienia odwołania od wypowiedzenia lub też przejścia w stan nieczynny w terminie 30 dni od doręczenia wypowiedzenia. Dnia 22 czerwca 2009 r. powódka złożyła wniosek o przeniesienie w stan nieczynny. Po- zwana na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczy- ciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) przeniosła powódkę w stan nieczynny od 1 września 2009 r. Powódka nie cofnęła odwołania od wypowie- dzenia umowy. W dniu 7 lipca 2009 r. powódka poinformowała pozwaną, że w związku ze zło- żonym wnioskiem o przeniesienie w stan nieczynny, wniosek ten będzie skuteczny wyłącznie, gdy w terminie do 31 sierpnia 2009 r. sąd pracy nie przywróci jej do pracy na dotychczasowym stanowisku. Dnia 14 lipca 2009 r. powódka oświadczyła, że składając oświadczenie woli o przejściu w stan nieczynny działała pod wpływem błędu. Nie miała świadomości, że z chwilą przejścia w ten stan nie można dochodzić roszczeń z tytułu wadliwego wypo- wiedzenia. Błąd wynikał z niewłaściwego pouczenia, że przeniesienie w stan nie- czynny powoduje bezskuteczność wypowiedzenia umowy, tym samym brak możli- wości dochodzenia roszczeń wynikających z wadliwego wypowiedzenia. Sąd Rejonowy uznał przede wszystkim, że nie było podstaw do powołania się na błąd. W piśmie z 22 czerwca 2009 r., powołując się na podstawę prawną - art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, powódka złożyła wniosek o przejście w stan nieczynny. Musiała więc mieć świadomość, że wypowiedzenie umowy o pracę stanie się bez- skuteczne. Przepisy KN nie przewidują warunkowego przejścia w stan nieczynny ani rezygnacji ze stanu nieczynnego w przypadku, gdy został on udzielony pracownikowi na jego wniosek. Powódka była reprezentowana przez adwokata. Przed zamknię- ciem rozprawy sądowej powódka jednoznaczne oświadczyła, że nie dochodzi rosz- czenia o przywrócenie do pracy w związku z przejściem w stan nieczynny, lecz do- maga się przywrócenia do pracy, ponieważ „została nieprawnie przeniesiona w stan nieczynny". Skoro powódka pozostaje w stanie nieczynnym, nie może skutecznie domagać się przywrócenia do pracy od nieistniejącego wypowiedzenia umowy o pracę. Stosunek pracy trwa nadal, zaś stan nieczynny nie może ulec rozwiązaniu do upływu terminu, jaki przewidują przepisy KN. Powódka nie mogła więc skutecznie 3 domagać się przywrócenie do pracy, skoro stosunek pracy trwał. Na marginesie Sąd podkreślił, że nawet gdyby nie przeszła w stan nieczynny, jej roszczenie również podlegałoby oddaleniu. Pozwana wykazała, że w związku ze zmianami organizacyj- nymi powodującymi zmniejszenie liczby oddziałów oraz zmianami w planie naucza- nia uniemożliwiającymi dalsze zatrudnienie powódki istniała konieczność wypowie- dzenia jej umowy o pracę. Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 231 k.p.c. oraz przepisów KN. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Krakowie wyrokiem z 12 sierpnia 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przywrócił powódkę do pracy na poprzednich warunkach (pkt 1). Apelację oddalono w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz zniesiono wzajemnie koszty postępowania odwoławczego (pkt 3). W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że dla zakwestionowania oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 KN nauczyciel ma 7 dni. Z kolei na złożenie wniosku o przejście w stan nieczynny ma jeden miesiąc, licząc od dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy (art. 20 ust. 5c KN). Z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2004 r., III PK 54/04 (OSNP 2005 nr 13, poz. 192) stwierdzono, że przedmiotem rozpoznania w takiej sytuacji stają się roszczenia związane z przeniesieniem w stan nieczynny. Sprecyzowanie roszczenia należy do powoda. Można zgodzić się, że pełnomocnik powódki określił roszczenie w sposób nieprecyzyjny, jednakże nie budzi wątpliwości, że konsekwentnie było kwestionowane przeniesienie w stan nieczynny, jak i oświad- czenie o wypowiedzeniu. Wniosek o przeniesienie w stan nieczynny złożyć może tylko nauczyciel, z którym pracodawca chce rozwiązać stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 KN. Przeniesienie w stan nieczynny jest więc ściśle po- wiązane z istnieniem przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 KN. Powódka powinna była domagać się ustalenia, że przeniesienie w stan nieczynny było nieskuteczne, a dopiero w przypadku wygaśnięcia stosunku pracy na skutek upływu sześciomie- sięcznego terminu pozostawania w stanie nieczynnym przysługiwało jej roszczenie o przywrócenie do pracy. Jednak na chwilę wyrokowania roszczenie o przywrócenie do pracy, z uwagi na wygaśnięcie stosunku pracy, było możliwe do dochodzenia. Nale- żało zatem ustalić, czy istniały przesłanki wskazane w art. 20 ust. 1 KN, a jeżeli tak, to czy wypowiedzenie powódce stosunku pracy było zasadne. Ocenie należało pod- 4 dać kryteria doboru do zwolnienia zastosowane przez pozwaną. W ocenie Sądu w toku postępowania pozwana wykazała istnienie przyczyn z art. 20 ust. 1 KN. Sąd Okręgowy nie zgadza się jednak z Sądem Rejonowym, że kryteria zasto- sowane przy wyborze powódki do zwolnienia były obiektywne i uzasadniały ten wy- bór. Okoliczność, że powódka nie wyraziła zgody na ograniczenie zatrudnienia nie mogła stanowić wyłącznego kryterium doboru do zwolnienia. Podobnie jest w przy- padku posiadania przez pozostałych dwóch nauczycieli uczących języka polskiego kwalifikacji do nauczania historii. Tak samo należy ocenić korzystanie przez powódkę z urlopów dla poratowania zdrowia. Ostatni taki urlop miał miejsce od 13 listopada do 22 grudnia 2006 r., zaś poprzedni urlop był w 1997 r. Również staż pracy powódki i posiadane przez nią kwalifikacje w stosunku do pozostałych nauczycieli języka pol- skiego nie uzasadniały jej zwolnienia. O osiągnięciach zawodowych powódki najle- piej świadczy to, że od września 2002 r. powierzono jej obowiązki doradcy meto- dycznego do spraw nauczania języka polskiego dla nauczycieli szkół gminy W., które pełniła nieprzerwanie do sierpnia 2009 r. Przez cały ten okres powódka była wysoko oceniana zarówno przez organ prowadzący szkołę, jak i pozwaną. Przez cały okres zatrudnienia u pozwanej powódka nauczała tylko języka polskiego. Nigdy nie uzupeł- niała pensum nauczaniem innych przedmiotów. Natomiast inni nauczyciele języka polskiego uzupełniali pensum innymi lekcjami, bądź zajęciami w świetlicy. Twierdze- nia, że powódka była mniej zaangażowana w sprawy szkoły niż pozostali nauczyciele języka polskiego nie są oparte na dowodach. Analiza przedłożonych w sprawie do- kumentów wskazuje, że osiągnięcia powódki i innych nauczycieli języka polskiego są porównywalne. Do pracy powódki nigdy nie było zastrzeżeń a zaistnienie sytuacji konfliktowych miało miejsce dopiero po wypowiedzeniu powódce stosunku pracy. Nie zostało wykazane, aby powódka podejmując kroki w tym zakresie, przekroczyła do- puszczalne normy zachowania. Konkludując, stwierdzono, że pozwana nie zastoso- wała obiektywnych kryteriów, typując powódkę do zwolnienia. Roszczenie powódki o przywrócenie do pracy zasługiwało więc na uwzględnienie. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożyła pozwana, skarżąc go w pkt 1. Zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) art. 20 ust. 1 KN, art. 45 k.p. w związku z art. 91c KN, poprzez przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki do ich zastosowania, 2) art. 20 ust. 1 pkt 2, ust. 5c, i ust. 7 KN, poprzez nieuwzględnienie tego przepisu oraz ograniczenie możliwości zatrudnienia wyłącznie do danego roku 5 szkolnego, w którym zmiany nastąpiły, 3) naruszenie art. 6 KN oraz art. 1 ustawy o systemie oświaty, poprzez ich niezastosowanie. Zarzuty dotyczyły także prawa procesowego: 1) art. 187 § 1 k.p.c. i art. 321 k.p.c., poprzez orzeczenie w wyroku ponad żądanie pozwu - w zakresie roszczeń związanych z wypowiedzeniem umowy o pracę, 2) art. 321 k.p.c. i 4771 k.p.c., po- przez korygowanie oświadczeń powódki co do zgłoszonego żądania w sytuacji, gdy ta będąc w tym zakresie pouczona, w sposób jednoznaczny sprecyzowała (również przez pełnomocnika) swoje roszczenia dotyczące wypowiedzenia umowy, a nie przeniesienia w stan nieczynny, 3) art. 4771 k.p.c., poprzez jego zastosowanie w sprawie w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji (ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 172, poz. 1801). W tym kontekście błędne też było powołanie się na wyrok Sądu Najwyższego z 2 grudnia 2004 r., III PK 54/04, 4) art. 383 k.p.c., poprzez przy- jęcie, że nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca roszczenie powódki, gdy te okoliczności istniały już w postępowaniu przed Sądem Rejonowym (stan nieczynny), 5) art. 227 k.p.c. oraz art. 316 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., art. 382 k.p.c., 6) art. 324 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i sprowadzenie jej do powołania orzeczenia, które zostało wydane w oparciu o poprzednio obowiązujące przepisy oraz wewnętrzną sprzecz- ność uzasadnienia, tj. z jednej strony przyjęcie ustaleń Sądu pierwszej instancji jako prawidłowych i równocześnie zakwestionowanie ich (wskazanie, że twierdzenia strony pozwanej są gołosłowne, mimo że były uznane przez Sąd pierwszej instancji) bez wyjaśnienia tych sprzeczności. Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, potrzebę wykładni przepisów prawa oraz oczywistą zasadność skargi. Zagadnienia prawne przedstawiono w formie pytań: 1) czy wyrok Sądu Naj- wyższego z 2 grudnia 2004 r., III PKN 54/04, wydany w poprzednio obowiązującym stanie prawnym zachował swą aktualność w związku z nowym brzmieniem w art. 4771 k.p.c.?, 2) czy sąd drugiej instancji może weryfikować stanowisko sądu pierw- szej instancji, który nie zastosował art. 4771 k.p.c., w ten sposób, że sąd drugiej in- stancji faktycznie stosuje przepis art. 4771 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym, gdy jest to niedopuszczalne? Nie było podstaw do zastosowania art. 383 k.p.c., a powód- ka, pouczona zgodnie z treścią art. 5 k.p.c., w sposób jednoznaczny sprecyzowała 6 swe roszczenia. W związku z tym, czy w świetle art. 187 § 1 k.p.c., art. 321 k.p.c. i 4771 k.p.c. Sąd jest uprawniony do weryfikacji żądania pozwu?, 3) czy roszczenie wynikające z tytułu wypowiedzenia umowy o pracę w trybie art. 20 KN i roszczenia z tytułu przeniesienia w stan nieczynny nauczyciela są roszczeniami alternatywnymi w rozumieniu art. 4771 k.p.c.?, 4) czy możliwość zatrudnienia nauczyciela na pełny etat w rozumieniu art. 20 KN należy ograniczać wyłącznie do danego roku szkolnego, w którym nastąpiły te zmiany, czy też należy to odnosić do lat następnych, tak jak wy- nika to z wyroku Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1998 r., I PKN 482/98 (OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 61)?, 5) czy w rozumieniu art. 20 ust. 1 KN, a zwłaszcza kryteriów doboru nauczycieli do zwolnienia, kwalifikacje nauczyciela do nauczania innych przedmiotów nie mają znaczenia? Wniesiono także o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego z 26 listopada 2010 r., ewentualnie o uchyle- nie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd drugiej instancji, przy równoczesnym zasądzeniu od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwo- kackiego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy. Zasadnicze zna- czenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają okoliczności dokonania wypowiedzenia sto- sunku pracy nawiązanego z powódką oraz przeniesienia jej w stan nieczynny. Przy- czyną wypowiedzenia stosunku pracy były zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów u pozwanej. Podstawą wypowiedzenia był więc prze- pis art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Zgodnie z nim dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organi- zacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela przenosi go w stan nieczynny. Powódka odwołała się od złożonego jej wypowiedzenia, domagając się przywrócenia do pracy. Następnie złożyła wniosek o przeniesienie w stan nie- czynny, zachowując 30 dniowy termin z art. 20 ust. 5c KN. W takim przypadku, 7 zgodnie z tym przepisem, wypowiedzenie jest bezskuteczne, a stosunek pracy wy- gasa z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym. Wstępnie należy zauważyć, że nauczycielowi przysługuje roszczenie o przy- wrócenie do pracy w związku z bezprawnym wypowiedzeniem stosunku pracy, jak i roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy z powodu upływu okresu pozostawania w stanie nieczynnym. Podstawą do dalszych rozstrzygnięć musi więc być ustalenie roszczenia dochodzonego przez powódkę. Przed Sądami obu instancji powódka dochodziła przywrócenia do pracy. Chodzi tu jednak o ustalenie, czy podstawą tego roszczenia było wypowiedzenie, czy wyga- śnięcie stosunku pracy. Powódka przed Sądem pierwszej instancji konsekwentnie dochodziła roszczenia z tytułu wypowiedzenia. Podnosiła również, że oświadczenie o przejściu w stan nieczynny złożyła pod wpływem błędu. Sąd Rejonowy trafnie roz- strzygnął, że powódka nie mogła skutecznie domagać się przywrócenia do pracy, skoro w okresie stanu nieczynnego trwa on nadal. Istotne jest, że powódka była re- prezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który oświadczył […], że „po- wódka nie dochodzi przywrócenia do pracy z roszczenia przejścia w stan nieczynny oraz wnosi jak w pozwie”. W pozwie zaś wnoszono o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy. Tak więc niewątpliwie oba te roszczenia alternatywne były związane z wypowiedzeniem stosunku pracy. Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na poglądzie wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2004 r., III PK 54/04 (OSNP 2005 nr 13, poz. 192). Stwierdzono w nim, że przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny w toku pro- cesu wszczętego odwołaniem od wypowiedzenia złożonego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty powoduje, że przedmiotem rozpoznania stają się roszczenia związane z przeniesieniem w stan nieczynny (art. 4771 § 1 k.p.c.). Wyrok powyższy nie może stanowić oparcia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Po pierwsze, umknęło uwa- dze Sądu Okręgowego, że w sprawie III PK 54/04 okoliczności faktyczne oraz pod- stawy prawne (art. 20 ust. 7 KN) roszczenia były podnoszone w pierwszej instancji i dotyczyły przeniesienia w stan nieczynny. Tymczasem już od dawna przyjęto w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że art. 4771 k.p.c. nie ma zastosowania w postę- powaniu apelacyjnym, a rozszerzenie powództwa dopuszczalne jest tylko w grani- cach art. 383 k.p.c. (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 419/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 783). Ponadto należy pamiętać, że art. 4771 k.p.c. uległ zasadniczej zmianie, poprzez skreślenie przepisów § 1 i 11 . Tak 8 więc w obecnym stanie prawnym sąd może orzekać z urzędu jedynie o roszczeniach alternatywnych. W związku z tym należy rozstrzygnąć, czy roszczenie o przywróce- nie do pracy z powodu wygaśnięcia stosunku pracy na skutek upływu okresu stanu nieczynnego jest roszczeniem alternatywnym w stosunku do roszczenia o przywró- cenie do pracy w związku w z wypowiedzeniem stosunku pracy. Jest oczywiste, że choć są to roszczenia identyczne rodzajowo, to mogą być skutecznie dochodzone na innych podstawach faktycznych i prawnych. W przypadku roszczeń związanych z wypowiedzeniem stosunku pracy jest to art. 45 k.p. w związku z art. 91c KN, nato- miast roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy może być oparte na art. 56 § 1 k.p. w związku z art. 67 k.p. i w związku z art. 91c KN (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2009 r., I PK 118/09, OSNP 2011 nr 13-14, poz. 171). Także inne będą okoliczności faktyczne uzasadniające docho- dzone roszczenia. W każdym razie w jednym przypadku muszą one dotyczyć wypo- wiedzenia, a w drugim przeniesienia w stan nieczynny, którego skutkiem jest wyga- śnięcie stosunku pracy. Sąd Okręgowy rozważał okoliczności związane z doborem pracowników do wypowiedzenia. W żadnym przypadku nie można uznać, że problem ten dotyczy wygaśnięcia stosunku pracy, gdyż wniosek o przeniesienie w stan nie- czynny jest zależny jedynie od woli pracownika (nauczyciela). Nie można wprawdzie wykluczyć, że niektóre okoliczności mogą służyć uzasadnieniu dochodzenia rosz- czenia o przywrócenie do pracy w obu przypadkach (np. kwestionowanie przyczyny wypowiedzenia). W sprawie nie było jednak sporu w kwestii pozorności przyczyny wypowiedzenia, a więc i złożenia wniosku o stan nieczynny. Należy także podkreślić, że Sąd Okręgowy nie wskazał nawet podstawy prawnej swego rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy, orzekając o roszczeniu związanym jedynie z wypowiedzeniem stosunku pracy (doborem pracownika do zwolnienia), naruszył wskazane w skardze przepisy prawa procesowego, jak i przepisy KN, orzekł bowiem poza żądaniem po- wódki. Reasumując, w obecnym stanie prawnym w razie wypowiedzenia dokonanego w oparciu o art. 20 ust. 1 pkt 2 KN nauczyciel może dochodzić roszczenia o przywró- cenie do pracy. W tym przypadku okoliczności uzasadniające uwzględnienie tego roszczenia muszą być związane z rozwiązaniem stosunku pracy. Natomiast zgodne z prawem przeniesienie w stan nieczynny (na wniosek nauczyciela) powoduje bez- skuteczność wypowiedzenia. W tej sytuacji nauczyciel może także dochodzić przy- wrócenia do pracy, ale w oparciu o inną podstawę prawną i z powołaniem się na oko- 9 liczności związane z przeniesieniem w stan nieczynny i wygaśnięciem stosunku pracy. W takiej sytuacji nauczyciel składający wniosek o przeniesienie w stan nie- czynny dokonuje wyboru swego statusu w ewentualnym procesie o przywrócenie do pracy. W rezultacie rezygnuje z możliwości kwestionowania dokonanego wypowie- dzenia, które staje się z mocy prawa bezskuteczne. Należy również stwierdzić, że z reguły nie może być skuteczne powoływanie się na brak świadomości co do skutków złożenia oświadczenia woli (wniosku) o przejście w stan nieczynny. Należy także podkreślić, że złożenie wniosku o przejście w stan nieczynny powoduje wprawdzie rezygnację z dochodzenia roszczenia o przywrócenie do pracy lub uznania wypowie- dzenia za bezskuteczne. Jednak z drugiej strony stan nieczynny powoduje odsunię- cie terminu ustania stosunku pracy, jak i nabycie uprawnienia przewidzianego w art. 20 ust. 7 Karty. Pogląd ten potwierdza stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lipca 2011 r., I PK 28/11 (niepublikowanym) o obowiązku dyrektora szkoły pouczenia nauczyciela o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Ostatecznie należy stwierdzić, że wystąpienie z nowym roszczeniem nie jest dopuszczalne w postępowaniu apelacyjnym. Zmiana podstawy faktycznej i prawnej stanowi zaś w istocie także wystąpienie z nowym roszczeniem. Z powyższych względów, na podstawie art. 39815 k.p.c. orzeczono jak w sen- tencji wyroku. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI