I PK 33/09

Sygn. akt I PK 33/09 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 11 maja 2009 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Teresa Flemming-Kulesza 
 
w sprawie z powództwa K. G. 
przeciwko Niepublicznemu Gimnazjum im. [...]  w  S. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 maja 2009 r., 
skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w K. 
z dnia 23 października 2008 r.,  
 
 
odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania. 
 
 
                                                   Uzasadnienie 
 
Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla K. wyrokiem z 
dnia 9 lipca 2008 r. oddalił powództwo K. G. przeciwko Niepublicznemu Gimnazjum 
im. [...] w S. o zapłatę 22.050 zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za 
skutki mobbingu ze strony organu zarządzającego szkołą.  
Sąd Rejonowy ustalił, że powódka K. G. była zatrudniona w Niepublicznym 
Gimnazjum im. [...] w S. na podstawie umowy o pracę na czas określony z dnia 14 
sierpnia 2002 r. na stanowisku dyrektora szkoły w okresie od 1 września 2002 r. do 
dnia 31 sierpnia 2005 r. Funkcję dyrektora powierzono powódce 14 sierpnia 2002 r. 
Rozwiązanie umowy nastąpiło w dniu 31 sierpnia 2005 r. na skutek oświadczenia 
powódki z dnia 30 sierpnia 2005 r.  

 
 
2 
Organem prowadzącym Niepubliczne Gimnazjum im. [...] w S. jest 
Stowarzyszenie Koło Przyjaciół Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w S., które działa 
poprzez zarząd. W skład Stowarzyszenia i jego zarządu wchodzą m. in. rodzice 
uczniów. Od początku funkcjonowania szkoły kompetencje Stowarzyszenia oraz 
Dyrektora Gimnazjum nie były ściśle określone, a konkretnie sposób ich realizacji 
nie opierał się na formalnie określonych zasadach współpracy. Z uwagi na 
zaistniałą faktycznie dwuwładzę część nauczycieli i rodziców zwracała się 
bezpośrednio do Stowarzyszenia, a część do powódki. Sytuacja taka dotyczyła 
m.in. polityki kadrowej, organizacji różnego rodzaju uroczystości, albowiem nie było 
jasne kto za co odpowiada. Powodowało to nieporozumienia i wzajemne zarzuty. W 
trakcie postępowania ustalono przebieg kilku takich sytuacji, w których ujawnił się 
brak współpracy. 
Stowarzyszenie obradowało na zebraniach. Powódka była zapraszana na 
niektóre z nich, gdy członkowie chcieli zapoznać się z funkcjonowaniem i 
problemami szkoły, a także przekazać swoje uwagi. Zebrania odbywały się w 
godzinach wieczornych. Do członków Stowarzyszenia dochodziły różne sygnały od 
rodziców i nauczycieli niezadowolonych z polityki kadrowej powódki. Podczas 
zebrań omawiano sygnalizowane problemy. Zdarzały się sytuacje, w których M. C. 
– przewodniczący zarządu Stowarzyszenia, w trakcie publicznych obrad przerywał 
wypowiedzi powódki, forsując swoje zdanie. Zdarzały się też sytuacje, w których 
zwracał się do niej „ty G.". Pod koniec współpracy strona pozwana była 
zdeterminowana rozwiązać z powódką umowę i ewidentnie do tego dążyła. M. C. 
informował powódkę, że jeżeli nie zacznie wypełniać woli Stowarzyszenia, dojdzie 
do rozwiązania umowy o pracę, jednak nie można było tych zapowiedzi traktować 
jako groźby. Strony zdawały sobie sprawę, że sprawne działanie szkoły wymaga 
ich współdziałania, niestety każda z nich inaczej sobie to współdziałanie 
wyobrażała. Konflikt między stronami narastał, w wyniku czego na posiedzeniu 
zarządu Stowarzyszenia Koło Przyjaciół Szkoły Podstawowej i Gimnazjum w S. w 
dniu 11 sierpnia 2005 r. podjęto decyzję o zwolnieniu powódki. Gdy zapadła 
decyzja o odwołaniu powódki, zamknięto jej gabinet i oplombowano. Pismami z 
dnia 11 sierpnia 2005 r. strona pozwana „cofnęła decyzję” powierzenia stanowiska 
Dyrektora Niepublicznego Gimnazjum im. [...] w S. oraz wypowiedziano warunki 

 
 
3 
pracy i płacy. Uzasadniając „cofnięcie decyzji” o powierzeniu stanowiska dyrektora 
wskazano na: brak współpracy z „Gronem Nauczycielskim, z Organem 
Prowadzącym Szkołę i Radą Rodziców”. Ponadto wskazano na przydział czynności 
bez uzgodnienia z pracownikiem, brak przedłożenia na dzień 11 sierpnia 2005 r. 
projektów: organizacyjnego obejmującego szczegóły funkcjonowania i zatrudnienia 
w Gimnazjum oraz projektu planu lekcji na rok szkolny 2005/2006. Wypowiedzenie 
umowy o pracę w zakresie dotyczącym stanowiska pracy oraz wysokości 
wynagrodzenia dokonano z dwutygodniowym okresem wypowiedzenia, który 
upłynął 27 sierpnia 2005 r.  
Pismem z dnia 30 sierpnia 2005 r. powódka rozwiązała umowę o pracę. 
Jako powód wskazała ustawiczne nękanie jej różnymi nieprawdziwymi zarzutami i 
pomówieniami, a ponadto bulwersującym faktem zaplombowania i opieczętowania 
wejścia do sekretariatu i pokoju dyrektorskiego. Działania te powódka uznała za 
mobbing i rozwiązała umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy z 
dniem 31 sierpnia 2005 r.  
Sąd pierwszej instancji, przechodząc do oceny poszczególnych przesłanek 
mobbingu w kontekście ich zaistnienia w rozpoznawanej sprawie, uznał, że 
mobbing polega na działaniu uporczywym i długotrwałym. Działanie to może, ale 
nie musi być sprzeczne z prawem w rozumieniu innych przepisów. Musi ono jednak 
być przynajmniej w pewnym sensie naganne, niemające usprawiedliwienia w 
normach 
lub 
zasadach 
współżycia 
społecznego. 
Ocena 
uporczywości 
i 
długotrwałości oddziaływania na pracownika ma charakter zindywidualizowany i 
musi być odnoszona do każdego konkretnego przypadku.  
W powyższym kontekście, w ocenie Sądu, pozwana nie wykazała zaistnienia 
okoliczności świadczących o mobbingu. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia 
przedmiotowej sprawy ma ocena, czy ustalony stan faktyczny obiektywnie można 
uznać za mobbing, czy też tylko za taki postrzega go subiektywnie powódka. W 
ocenie Sądu, powódka nie posiada cech wymaganych u osób na kierowniczych 
stanowiskach. W szczególności z ustalonego stanu faktycznego wynika, że każdą 
krytykę odbiera osobiście. Tymczasem zajmując kierownicze stanowisko, na którym 
podejmuje się decyzje dotyczące wielu osób, nie sposób przyjąć, że nie będą one 
oceniane. W niepublicznych szkołach nie do uniknięcia są sugestie organu 

 
 
4 
założycielskiego oraz rodziców uczniów dotyczące podejmowanych działań i 
decyzji przez dyrektora. Dotyczy to również kwestii merytorycznych, takich jak 
kanon lektur, czy program nauki poszczególnych przedmiotów. Wszystkie sytuacje 
mogące stanowić próbę ingerencji w kompetencje dyrektora nie mogą być 
odczytywane jako próba ośmieszenia i upokorzenia powódki. Zarzucanie powódce 
w odwołaniu z funkcji dyrektora niedopełnienia obowiązków, nawet jeśli 
nieprawdziwe, nie może być samo w sobie uznane za mobbing. Jest to kwestia 
ewentualnego braku uzasadnienia rozwiązania stosunku pracy.  
Sąd Rejonowy zauważył, że konsekwencją nieporozumień, czy niespełnienia 
oczekiwań Stowarzyszenia, nie były sankcje wobec powódki. Dla przykładu podać 
można, że powódka sugerując, iż pozwany wymuszał na niej zatrudnienie 
określonych osób, nie zawsze ulegała tym sugestiom. Nie wskazała natomiast 
dlaczego nie zawsze ulegała, a więc czy realnie było to wymuszenie zatrudnienia, 
czy jedynie sugestia. Powódka sama przyznała, że nie było regulacji dotyczących 
obowiązków dyrektora wobec organu prowadzącego. Przerywanie wypowiedzi 
powódki, czy zwracanie się do niej na „ty" źle świadczy o osobach zajmujących 
funkcyjne stanowiska w organie prowadzącym, jednak działanie takie nie wykazuje 
cech mobbingu.  
W ocenie Sądu Rejonowego, wskazane przez powódkę sytuacje, nie 
powinny być interpretowane jako skierowane przeciwko niej i mające na celu 
nękanie jej i upokorzenie. Do znamion mobbingu należy również ocena skutków, 
jakie wywołać może uporczywe lub długotrwałe nękanie lub zastraszanie 
pracownika. Skutkiem mobbingu może być zaniżona ocena przydatności 
zawodowej, 
poniżenie 
lub 
ośmieszenie 
pracownika, 
izolowanie 
go 
lub 
wyeliminowanie 
z 
zespołu 
współpracowników. 
Dla 
uznania 
określonego 
zachowania za mobbing (art. 943 § 2 k.p.), nie wymaga się jednak ani stwierdzenia 
po stronie prześladowcy działania ukierunkowanego na osiągnięcie celu (zamiaru), 
ani wystąpienia skutku. Wystarczy, iż pracownik był obiektem oddziaływania, które 
według obiektywnej miary może być ocenione jako wywołujące jeden ze skutków 
określonych w art. 943 § 2 k.p. Przy ocenie tej przesłanki niezbędne jest stworzenie 
obiektywnego wzorca ofiary rozsądnej, co z zakresu mobbingu pozwoli 
wyeliminować przypadki wynikające z nadmiernej wrażliwości pracownika.   

 
 
5 
Mając powyższe na względzie, wykazane działania pozwanego nie mogą 
być, zdaniem Sądu pierwszej instancji, obiektywnie uznane za mobbing.  
Powyższy wyrok został zaskarżony przez powódkę. 
Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z 
dnia 23 października 2008 r., oddalił apelację. 
Sąd Okręgowy zaakceptował w pełni dokonane przez Sąd Rejonowy 
ustalenia, ocenę dowodów oraz obszernie przedstawione motywy poglądów 
prawnych, które legły u podstaw rozstrzygnięcia.  
Sąd Okręgowy uznał, że niewystarczająca odporność na stres związany z 
prowadzeniem szkoły, świadcząca o braku predyspozycji powódki do pełnienia 
funkcji dyrektora szkoły, spory powódki z nauczycielami odnośnie do formy 
zatrudnienia, 
rzeczywiste 
nieporozumienia 
z 
członkami 
zarządu 
organu 
założycielskiego szkoły wynikające z istnienia faktycznej dwuwładzy: dyrektora 
szkoły i organu założycielskiego, musiały oddziaływać na zmiany stanu 
emocjonalnego powódki i przejawiać się w zwiększonej wrażliwości powódki na 
słowa krytyki. Niemniej stan taki nie może być automatycznie przypisywany 
skutkom rzekomo stosowanego wobec powódki mobbingu. Wobec powyższego 
powódka nie wykazała, stosownie do treści art. 6 k.c., aby doznała rozstroju 
zdrowia, a w szczególności związku przyczynowego pomiędzy ewentualnym 
rozstrojem zdrowia a działalnością pozwanego. Sąd drugiej instancji podkreślił, że 
już 29 sierpnia 2005 r. powódka wystąpiła z powództwem o uznanie wypowiedzenia 
warunków pracy za bezskuteczne, a następnie przez okres 2 lat domagała się 
faktycznie przywrócenia do pracy na stanowisku dyrektora strony pozwanej. 
Indagowana na posiedzeniu w dniu 23 października 2008 r. o przyczynę dążenia do 
reaktywowania stosunku pracy, który stał się źródłem tak znacznego stresu i 
rozstroju zdrowia, odpowiedzi udzieliła po dłuższym namyśle.  
Powódka, co podkreślał Sąd Okręgowy, w trakcie przeprowadzonego 
postępowania w żaden sposób nie wykazała, że istniały podstawy do rozwiązania 
przez nią umowy o pracę z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków przez 
pracodawcę, w tym w szczególności z powodu dopuszczenia się w stosunku do niej 
mobbingu. Zasadnie, w ocenie Sądu drugiej instancji,  Sąd pierwszej instancji 
przyjął, iż żadna z przesłanek z art. 943 §2 k.p. nie została spełniona w okresie 

 
 
6 
zatrudnienia powódki u pozwanego. Pozwany natomiast uprawniony był do 
dokonywania krytycznej oceny pracy powódki - na którą to okoliczność powołał się 
także w swoich rozważaniach Sąd pierwszej instancji - albowiem powódka 
zatrudniona była na stanowisku odpowiedzialnym jako dyrektor niepublicznej szkoły 
i w ocenie pozwanego nie wykonywała swych obowiązków należycie. Ponadto 
działalnością szkoły z racji jej niepublicznego statusu zainteresowani byli rodzice 
uczniów w stopniu wyższym niż w odniesieniu do szkół prowadzonych przez 
samorządy, co niewątpliwie wpływało na zwiększony poziom kontroli pracy 
powódki, dokonywanie ocen jej działań oraz zgłaszanie propozycji i sugestii 
dotyczących prowadzenia placówki także w kwestiach merytorycznych. Powódka 
nie przyjmowała słów krytyki w związku z niewłaściwie wykonywanymi, a 
przynależnymi zajmowanemu przez nią stanowisku, obowiązkami.  
Powyższy wyrok został w całości zaskarżony przez powódkę skargą 
kasacyjną, w której zarzucono: naruszenia prawa materialnego a szczególnie art. 
943 § 1 i § 2 Kodeksu pracy przez błędną wykładnię i przyjęcie, że bezpodstawne 
zachowanie się niektórych członków organu założycielskiego w stosunku do 
powódki, aczkolwiek naganne to jednak nie wyczerpało wszystkich przesłanek 
mobbingu, określonych tymi przepisami; naruszenia prawa materialnego, t.j. art. 
943 § 3 i § 4 Kodeksu pracy, przez ich niezastosowanie i w konsekwencji 
nieuwzględnienie roszczenia powódki o zadośćuczynienie i odszkodowanie; 
naruszenia przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których uchybienie mogło 
mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 3983 § 2 i art. 233 k.p.c. - poprzez 
pominięcie i nieodniesienie się do zarzutu apelacji powódki, że w okresie 
zajmowania 
przez 
nią 
stanowiska 
dyrektora 
wszelkie 
zarzuty 
organu 
założycielskiego zostały uznane za bezpodstawne, co wynikało z prawomocnie 
zakończonej sprawy IV P …/05/N.  
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu 
Okręgowego z 23 października 2008 r. i wyroku go poprzedzającego Sądu Pracy z 
9 lipca 2008 r. i orzeczenie co do istoty sprawy tj. zasądzenie od pozwanego na 
rzecz powoda kwoty 22.050 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania oraz 
kosztów postępowania za wszystkie instancje. 

 
 
7 
Skarżąca podniosła, że przyjęcie skargi na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 
Kodeksu postępowania cywilnego, jest uzasadnione, gdyż w ocenie zjawiska 
mobbingu istnieje w orzecznictwie rozbieżność stanowisk. W tej mierze skarżąca 
powołała stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 29 czerwca 2005 r., 
sygn. akt I PK 290/04, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 r., 
sygn. akt I PK 176/06. W tym stanie rzeczy, w ocenie skarżącej, istnieje potrzeba 
usunięcia rozbieżności w orzecznictwie Sądów dotyczących kwestii powtarzalności 
bezprawnych działań jako przesłanki przyjęcia mobbingu w rozumieniu art.  943 § 1 
i § 2 k.p., co uzasadnia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.  
 
Sąd Najwyższy, zważył co następuje: 
Sąd Najwyższy – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – przyjmuje skargę kasacyjną 
do rozpoznania jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje 
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub 
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, gdy zachodzi nieważność 
postępowania lub gdy skarga jest oczywiście uzasadniona. 
Sąd Najwyższy nie stwierdził żadnej z tych okoliczności w rozpoznawanej 
sprawie.  
Na podstawie art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. skarżący powinien przedstawić w 
skardze kasacyjnej wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z 
jego uzasadnieniem. Z uwagi na przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej określone w  
art. 3989 § 1 k.p.c. wniosek w tym zakresie powinien przedstawiać, że w sprawie 
występuje istotne zagadnienie prawne lub istnieje potrzeba wykładni przepisów 
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w 
orzecznictwie sądów albo, że zachodzi nieważność postępowania lub skarga 
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Powinno to nastąpić w odpowiednim 
wywodzie, odrębnym od uzasadnienia podstaw skargi, z uwagi na osobne 
wymaganie wynikające z art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. Z kolei uzasadnienie tego wniosku 
powinno polegać na wyjaśnieniu, czyli na wykazaniu, dlaczego w ocenie skarżącego, 
zachodzi któraś z przesłanek określonych w art. 3989  § 1 k.p.c. (postanowienie Sądu 
Najwyższego z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I CSK 206/07, niepubl.; postanowienie 
Sądu Najwyższego z 27 lipca 2007 r., sygn. akt I CSK 226/07, niepubl.). Treść tego 

 
 
8 
uzasadnienia nie może być jednak dowolna i należy ją oprzeć na argumentacji 
jurydycznej (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I CSK 
206/07; postanowienie Sądu Najkwyższego z 27 lipca 2007 r., sygn. akt I CSK 
226/07, niepubl.).  
Powyższe wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej są niezbędne z tej 
przyczyny, że Sąd Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, 
działa w interesie publicznym, wyjaśniając istotne zagadnienia prawne, dokonując 
wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w 
orzecznictwie sądów, bądź usuwając z obrotu prawnego orzeczenia wydane w 
postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwe (postanowienie Sądu 
Najwyższego z 6 lipca 2007 r., sygn. akt I CSK 206/07, niepubl.).  
Skarżąca wskazała, iż „istnieje potrzeba usunięcia rozbieżności w 
orzecznictwie Sądów dotyczących kwestii powtarzalności bezprawnych działań jako 
przesłanki przyjęcia mobbingu w rozumieniu art.  943 § 1 i § 2 k.p.”, powołując 
dwa rozbieżne, w jej ocenie, orzeczenia Sądu Najwyższego. Należało jednak 
uznać, że wskazane w tej mierze przykłady nie wypełniają przesłanki 
wynikającej z art. 3989  § 1 pkt 2 k.p.c. Wskazane orzeczenia nie są przykładami 
rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku Sądu Najwyższego z 29 
czerwca 2005 r., I PK 290/04 (publ. OSNP 2006/9-10/149) Sąd Najwyższy 
przytoczył tylko treść art. 943 § 2 k.p. a w  wyroku z 17 stycznia 2007 r., I PK 176/06 
(publ. OSNP 2008/5-6/58) Sąd Najwyższy dokonywał wykładni przepisu 
zawierającego definicję mobbingu. Z treści uzasadnień powyższych wyroków nie 
można wyciągnąć wniosku aby wykładnia przedmiotowych przepisów doprowadziła 
do rozbieżności w orzecznictwie.  
Z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika, że ustawowe przesłanki mobbingu 
określone w art. 943 § 2 k.p. muszą być spełnione łącznie, a powyższe okoliczności 
- według ogólnych reguł dowodowych (art. 6 k.c.) - winny być wykazane przez 
pracownika, który z tego faktu wywodzi skutki prawne. Na pracowniku też 
spoczywa ciężar udowodnienia, że wynikiem nękania (mobbingu) był rozstrój 
zdrowia (zob. też niepublikowany dotąd wyrok z 5 grudnia 2006 r., II PK 112/06, 
oraz wyrok z 8 grudnia 2005 r., I PK 103/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 321). W 
przedmiotowej sprawie, nie wystąpił problem powtarzalności nękających działań. 

 
 
9 
Sąd nie ustalił, by powódka była nękana lub upokarzana, chociaż negatywnie ocenił 
przerywanie jej wypowiedzi i zwracanie się do niej „ty”.  
 Przedstawiona w skardze kasacyjnej okoliczność mająca przemawiać za 
przyjęciem jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy ma pozorny charakter.  
Ukazuje, że istotą sporu nie były problemy prawne lecz fakty. Tymczasem 
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub 
oceny dowodów (art. 3989§ 3 k.p.c.), a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami 
faktycznymi stanowiącymi podstawy zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 
k.p.c.). 
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia  skargi do rozpoznania 
(art. 3989 k.p.c.).  
 
 
 
 
/tp/