I PK 305/03

Wyrok z dnia 17 lutego 2004 r. I PK 305/03 Uchwała o odwołaniu członka zarządu spółki podjęta z naruszeniem prawa nie jest nieważna z mocy prawa i wywołuje skutek w postaci pozbawie- nia członka zarządu przymiotu osoby będącej piastunem organu osoby praw- nej, dopóki nie zostanie unieważniona konstytutywnym orzeczeniem sądu go- spodarczego. Sąd pracy nie jest uprawniony do oceny legalności niezaskarżo- nej uchwały zgromadzenia wspólników o odwołaniu członka zarządu spółki (art. 240 k.h.). Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2004 r. sprawy z powództwa Tadeusza Z. przeciwko Zarządowi Dzielnicy O. Gminy W. - C. w W. i Gminnej Gospodarce Komunalnej O. Spółce z o.o. w W. o odszkodowanie i premię, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 lu- tego 2003 r. [...] 1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo przeciwko pozwanej Gminnej Gospodarce Komunalnej O. Spółce z o.o. w W. o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę (punkt 1. zaskarżonego wy- roku ) w ten sposób, że oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy w Warszawie z dnia 18 stycznia 2002 r. [...]; 2. zasądził od strony pozwanej Gminnej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. w W. na rzecz powoda Tadeusza Z. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18 stycznia 2002 r. [...] zasądził od pozwanej Gminnej Gospodarki Komunalnej O. 2 Spółki z o.o. w W. na rzecz powoda Tadeusza Z. kwotę 32.994 zł tytułem odszkodo- wania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę; w pozostałej części wo- bec tego pozwanego i w całości w stosunku do Zarządu Dzielnicy O. Gminy W. - C. w W. powództwo oddalił. Sąd Okręgowy ustalił, że powód świadczył pracę „na podstawie powołania” w Spółce pod firmą Gminna Gospodarka Komunalna O., a od 1 września 1999 r. do 31 sierpnia 2000 r. na stanowisku prezesa zarządu. „Umowa o pracę” z powodem zo- stała rozwiązana za jednomiesięcznym okresem wypowiedzenia przez pracodawcę w związku z odwołaniem powoda z funkcji prezesa zarządu przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników Gminnej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. uchwałą [...] z 28 kwietnia 2000 r. Sąd ustalił, iż zgodnie z § 14 ust. 5 aktu założycielskiego Spółki prezes zarządu mógł być odwołany przez radę nadzorczą przed upływem kadencji. W dniu 28 kwietnia 2000 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników Spółki podjęło uchwałę [...] o pełnieniu funkcji rady nadzorczej, od dnia podjęcia tejże uchwały do dnia ustanowienia jej nowego składu, przez zgromadzenie wspólników. Ponadto Sąd ustalił, iż w trakcie zatrudnienia powoda zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę [...] w sprawie zasad przyznawania premii członkom zarządu Gmin- nej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. Zgodnie z § 1 uchwały członkowie za- rządu otrzymywali premię kwartalną w wysokości do 50% wynagrodzenia zasadni- czego, z tym że w oparciu o § 2 uchwały premię wypłacano w formie miesięcznych zaliczek w wysokości 30% wynagrodzenia zasadniczego. Powód otrzymał premię w wysokości 30%, w pozostałej części odmówiono powodowi wypłaty premii. Sąd Okręgowy uznał za zasadne roszczenie powoda o odszkodowanie za nie- zgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, albowiem pozwana Spółka naruszyła, w ocenie Sądu, § 14 ust. 5 aktu założycielskiego, który jako lex specialis w stosunku do art. 197 § 1 k.h. przyznawał radzie nadzorczej wyłączną kompetencję do odwoła- nia prezesa zarządu Spółki. Sąd wskazał, iż wśród kompetencji zgromadzenia wspólników wyliczonych w § 32 aktu założycielskiego brak jest uprawnienia do od- wołania prezesa zarządu Spółki. Z tych względów na podstawie art. 58 k.p. Sąd za- sądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodze- nia od pozwanej Spółki jako pracodawcy powoda. Jednocześnie Sąd oddalił po- wództwo w stosunku do Dzielnicy O. Gminy W.-C. z powodu braku legitymacji biernej po stronie tego podmiotu, który nie miał statusu pracodawcy powoda. Sąd oddalił 3 również roszczenie powoda o wyrównanie premii, albowiem jej przyznanie zgodnie z uchwałą [...] miało charakter uznaniowy i leżało w gestii pracodawcy. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyły obie strony. Powód wniósł o zmianę wyroku w części oddalającej powództwo o wyrównanie premii oraz pochod- nych liczonych od średniego wynagrodzenia po uwzględnieniu pełnej należnej pre- mii. Pozwana Spółka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w części zasądzającej od- szkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, zarzucając sprzeczność ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego, przez przyjęcie, że z po- wodem rozwiązano umowę o pracę niezgodnie z obowiązującymi przepisami, oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności przez pominięcie faktu, że zgroma- dzenie wspólników, które przejęło uprawnienia i obowiązki rady nadzorczej, było umocowane do podjęcia uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa za- rządu. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z 21 lutego 2003 r. [...], w wyniku apelacji pozwanej Spółki zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo w całości. Apelację powoda Sąd oddalił, uznając ją za nie- zasadną. Uwzględnienie apelacji strony pozwanej w zakresie zasądzonego na rzecz powoda odszkodowania Sąd Apelacyjny uzasadnił tym, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa materialnego. W sprawie bezsporne jest, że powód uchwałą z 31 sierpnia 1999 r. został powołany przez radę nadzorczą na stanowisko prezesa zarządu Gminnej Gospodarki Komunalnej O. Spółki z o.o. Kompetencje rady nadzor- czej zarówno co do powołania, jak i odwołania powoda wynikały z § 14 ust. 4 i 5 aktu założycielskiego Spółki. W dniu 28 kwietnia 2000 r. doszło do przejęcia przez nad- zwyczajne zgromadzenie wspólników funkcji rady nadzorczej na podstawie uchwały [...]. Na tym samym posiedzeniu wspólników podjęto także uchwałę w sprawie od- wołania powoda ze stanowiska prezesa zarządu i upoważniono Andrzeja B. do za- wierania i rozwiązywania umów o pracę z członkami zarządu do czasu ustanowienia nowego składu rady nadzorczej. Powołanie w uchwale [...] nadzwyczajnego zgroma- dzenia wspólników w sprawie odwołania członków zarządu (w tym powoda) jako podstawy prawnej tej czynności § 14 ust. 5 aktu założycielskiego Spółki Sąd pierw- szej instancji uznał za wadliwe, gdyż przepis ten dotyczył kompetencji rady nadzor- czej, co w konsekwencji stanowiło przesłankę zasądzenia odszkodowania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, stanowisko Sądu pierwszej instancji okazało się błędne, ponie- 4 waż sąd pracy nie jest uprawniony do oceny uchwał nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników; uchwała taka podlegała zaskarżeniu w trybie art. 240 Kodeksu handlo- wego (obowiązującego w chwili podejmowania uchwały). Powód zaskarżył powyższą uchwałę pozwem z 7 lipca 2000 r., skierowanym do Sądu Okręgowego w Warsza- wie-Wydziału Gospodarczego, jednakże jego pozew został zwrócony z powodu nie- opłacenia wpisu. Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd Apelacyjny, zobowiąza- ne były przyjąć istniejący stan faktyczny, w którym powód został skutecznie odwo- łany ze stanowiska prezesa zarządu. Okoliczność, że mandat powoda jako członka zarządu wygasł później, z upływem trzyletniej kadencji - zgodnie z uchwałą [...] z 5 września 2000 r., nie zmienia faktu, że powód w dniu 28 kwietnia 2000 r. został sku- tecznie odwołany z funkcji prezesa zarządu. W ocenie Sądu Apelacyjnego, zgodnie z art. 197 § 1 k.h. powód od dnia odwołania, bez względu na datę wygaśnięcia man- datu, stracił prawo reprezentowania Spółki. Sąd Apelacyjny powołał się na orzecz- nictwo Sądu Najwyższego, w którym wielokrotnie podkreślano, że odwołanie z funkcji prezesa zarządu spółki prawa handlowego stanowi uzasadnioną przyczynę wypo- wiedzenia umowy o pracę i taką przyczynę podano powodowi w piśmie z 3 lipca 2000 r. rozwiązującym z nim umowę o pracę za wypowiedzeniem. Pismo to podpisał członek urzędującego zarządu upoważniony przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników, co było zgodne z art. 203 k.h. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął naruszenie przepisów prawa handlowego przez pozwaną Spółkę, co skutkowało uwzględnieniem apelacji strony pozwanej i zmianą orzeczenia w części dotyczącej odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. Sąd Apelacyjny zauważył również, że Sąd Okręgowy błędnie zasądził na rzecz powoda odszkodowanie na podstawie art. 58 k.p., który odnosi się do niezgod- nego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. Z powodem natomiast rozwiązano umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowie- dzenia i jego uprawnienia do zasądzenia odszkodowania wynikałyby z art. 471 k.p., jeśli byłyby zasadne. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył kasacją pełnomocnik powoda w części dotyczącej odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, czyli w części, w której Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił po- wództwo. Jako podstawy kasacji wskazał naruszenie prawa materialnego, a miano- wicie: 1) art. 45 § 1 w związku z art. 47¹ k.p. przez bezzasadny brak ich zastosowa- nia, wskutek błędnej oceny, że wypowiedzenie stosunku pracy powoda nie naruszało 5 przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, 2) art. 31 § 1 k.p. w związku z art. 203 k.h. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wskutek przyjęcia, że prze- pis art. 203 k.h. ma zastosowanie do jednostronnych czynności prawnych rozwiązu- jących umowę o pracę z członkami zarządu, 3) art. 240 k.h. przez błędną jego wy- kładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że przepis ten ma zastosowa- nie do zmieniających treść umowy spółki uchwał zgromadzenia wspólników, które nie zachowują formy aktu notarialnego, oraz art. 254 § 1 k.h. przez brak jego zastoso- wania do uchwały zgromadzenia wspólników zmieniającej umowę spółki i kompeten- cje jej organów, która nie została zaprotokołowana przez notariusza. Wskazując na powyższe podstawy kasacji, skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie apelacji strony pozwanej oraz zasądzenie od po- zwanej na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do po- nownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów postępowania. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżący wskazał istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do kwestii: 1) czy sąd pracy orzekający w sprawie o roszczenie wypływające z art. 471 k.p. jest związany niezaskarżoną po myśli art. 240 k.h. uchwałą zgromadzenia wspólników zmieniającą umowę spółki w takim zakresie, w jakim określa ona organy uprawnione do odwołania członków za- rządu i do dokonywania czynności prawnych rozwiązujących z nimi umowę o pracę, która z mocy art. 254 § 1 k.h. jest nieważna, jako niezaprotokołowana przez notariu- sza; 2) czy niezależnie od treści takiej uchwały do jednostronnej czynności prawnej rozwiązującej umowę o pracę z członkami zarządu ma zastosowanie przepis art. 203 k.h. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja okazała się zasadna, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty zasłu- giwały na uwzględnienie. Nie są uzasadnione zarzuty dotyczące naruszenia art. 240 k.h. i art. 254 § 1 k.h. Przepisy nieobowiązującego już Kodeksu handlowego doty- czące kompetencji organów spółki do powoływania i odwoływania zarządu - art. 195 k.h. i art. 197 k.h. - miały charakter ius dispositivi, co oznacza, że postanowienia umowy spółki (w rozpoznawanej sprawie - aktu założycielskiego pozwanej Spółki) mogły tę kwestię uregulować odmiennie. W myśl powołanych przepisów Kodeksu 6 handlowego, członków zarządu spółki ustanawiają wspólnicy uchwałą (jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej), ponadto członkowie zarządu mogą być w każdej chwili odwołani (chyba że umowa spółki zawiera inne postanowienia w tej mierze). Z treści art. 197 § 1 k.h. nie wynika, jaki organ może odwołać członka zarządu spółki, a jedy- nie, że może to nastąpić w każdym czasie. W postanowieniach § 14 pkt 5 aktu zało- życielskiego pozwanej Spółki uregulowano uprawnienie do odwoływania członków zarządu przed upływem kadencji, wskazując jako organ właściwy do dokonania tej czynności radę nadzorczą Spółki. W doktrynie dominuje pogląd o dopuszczalności odwołania zarządu przez wspólników (zgromadzenie wspólników), nawet wówczas, gdy umowa spółki przekazuje kompetencje w tym zakresie innym osobom lub orga- nom, np. tak jak w niniejszej sprawie - radzie nadzorczej (S.Sołtysińki, A.Szajkowski, J.Szwaja: Kodeks handlowy. Komentarz. tom 1, Warszawa 1997, str. 1013-1014). Nie można bowiem przyjąć, że wspólnicy mogą być definitywnie pozbawieni możno- ści stanowienia w jakiejkolwiek istotnej sprawie dotyczącej spółki, a kwestia powoła- nia i odwołania zarządu należy niewątpliwie do najistotniejszych spraw dotyczących spółki. Sąd Okręgowy ustalił, że uchwałą z 28 kwietnia 2000 r. [...] nadzwyczajne zgromadzenie wspólników pozwanej Spółki odwołało powoda ze stanowiska prezesa zarządu. Wcześniej zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę [...] o tymczasowym przejęciu funkcji rady nadzorczej Spółki - do czasu ustanowienia jej nowego składu osobowego. Treść uchwały [...] nie jest jednoznaczna - ale nawet gdyby przypisać jej takie znaczenie, jakie przypisuje skarżący (zmianę treści umowy spółki), to także wówczas nie można byłoby mówić o tym, że odwołanie powoda z funkcji prezesa zarządu Spółki odbyło się z naruszeniem przepisów prawa handlowego. Uchwała o stałym przeniesieniu na inny organ spółki (z rady nadzorczej na zgromadzenie wspólników) kompetencji w zakresie powoływania i odwoływania członków zarządu może być potraktowana jako zmiana umowy spółki. Uchwała o zmianie umowy spółki wymaga do swej ważności zaprotokołowania przez notariusza (art. 254 § 2 k.h.), a dla skuteczności - wpisu do rejestru (art. 254 § 5 k.h.). Uchwały zmieniające umowę spółki, które nie zostały zaprotokołowane przez notariusza, są nieważne z mocy prawa. W tym zakresie należy podzielić wywody uzasadnienia ka- sacji. Jednocześnie jednak wyraźnie należy podkreślić, że powód został odwołany ze stanowiska prezesa zarządu pozwanej Spółki nie uchwałą z dnia [...] (którą ewentu- alnie można byłoby potraktować jako zmieniającą umowę spółki), lecz uchwałą z 7 dnia [...]. Trudno uznać uchwałę mającą za przedmiot odwołanie członka zarządu za zmieniającą umowę spółki. Obydwie uchwały z dnia [...] miały inny przedmiot i od- miennie należy ocenić skutki ich niezgodności z prawem. Uchwała o odwołaniu członka zarządu spółki - jeżeli nawet została podjęta z naruszeniem przepisów prawa - nie jest bezwzględnie nieważna (z mocy prawa), a jedynie unieważnialna. Uchwała taka może być bowiem zaskarżona w drodze powództwa o unieważnienie na pod- stawie art. 240 k.h., jeżeli została powzięta wbrew przepisom prawa lub postanowie- niom umowy spółki lub wbrew dobrym obyczajom kupieckim. Dopiero konstytutywne orzeczenie sądu gospodarczego, wydane na skutek uwzględnienia takiego po- wództwa, może spowodować unieważnienie uchwały o odwołaniu członka zarządu spółki. Jeżeli natomiast taka uchwała nie została zaskarżona we właściwym czasie i trybie, to nawet podjęta z naruszeniem przepisów prawa czy postanowień umowy spółki, pozostaje w pełni skuteczna. Sąd Apelacyjny w swoich rozważaniach zawartych w uzasadnieniu zaskarżo- nego wyroku nie wyeksponował różnicy pomiędzy skutkami naruszenia prawa przez uchwałę o zmianie umowy spółki (nieważną z mocy prawa - art. 254 § 2 k.h.) oraz uchwałę o odwołaniu prezesa zarządu spółki (podlegającą unieważnieniu przez sąd - art. 240 k.h.), co nie miało jednak decydującego wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ ostateczna konkluzja tego Sądu - że powód został skutecznie odwołany z funkcji prezesa zarządu pozwanej Spółki, a sąd pracy nie był uprawniony do oceny legalności uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników o odwołaniu powoda, ponieważ uchwała w tej sprawie nie została w odpowiednim czasie skutecznie za- skarżona do sądu gospodarczego - jest prawidłowa jako zgodna z prawem handlo- wym. Gdyby nawet można było podzielić argumentację skarżącego, że powierzenie innemu organowi niż przewidziany w akcie założycielskim (umowie spółki) kompe- tencji do odwoływania członków zarządu (w tym przypadku przekazanie uprawnień rady nadzorczej zgromadzeniu wspólników) stanowi zmianę umowy spółki, a uchwała wspólników o zmianie umowy spółki niezaprotokołowana przez notariusza jest nieważna z mocy prawa (art. 254 § 2 k.h.), nie zaś zaskarżalna do sądu gospo- darczego w trybie art. 240 k.h., to i tak należałoby uznać, że odwołanie powoda ze stanowiska prezesa zarządu było skuteczne. Uchwała o odwołaniu powoda ze sta- nowiska prezesa zarządu Spółki - nawet gdyby założyć, że podjęta została, z naru- szeniem § 14 ust. 5 aktu założycielskiego Spółki, przez nieuprawniony organ - nie była bezwzględnie nieważna, lecz podlegała zaskarżeniu w trybie art. 240 k.h. Brak 8 skutecznego zaskarżenia uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa za- rządu Spółki spowodował, iż uchwała ta wywołała skutki prawne. Powód przestał być prezesem zarządu Spółki. Z powyższych rozważań wynika, że Sąd Apelacyjny mógł się uchylić od oceny ważności uchwały zmieniającej układ kompetencyjny pomiędzy organami pozwanej Spółki. Nieważność uchwały przekazującej zgromadzeniu wspólników dotychczaso- we funkcje rady nadzorczej Spółki nie wpływała bowiem w jakikolwiek sposób na ko- nieczność zaskarżenia na podstawie art. 240 k.h. uchwały o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa zarządu, jeżeli powód twierdził, że uchwałę tę podjął niewłaściwy organ Spółki. Uzasadniony jest natomiast zarzut kasacji dotyczący naruszenia art. 31 § 1 k.p. w związku z art. 203 k.h. Zarzut ten związany jest z oceną prawidłowości (zgod- ności z prawem) wypowiedzenia powodowi umowy o pracę jako bezpośredniego skutku odwołania go ze stanowiska prezesa zarządu pozwanej Spółki. Z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika, że powód jednocześnie pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki oraz był jej pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę (Sąd Okręgowy bez jakichkolwiek uzasadnionych przesłanek przyjął, że powód był zatrud- niony na podstawie powołania). Odwołanie ze stanowiska prezesa zarządu (w rozu- mieniu przepisów prawa handlowego) stanowiło uzasadnioną przyczynę rozwiązania z powodem umowy o pracę. Jak wynika z ustaleń Sądu Apelacyjnego, których żadna ze stron nie kwestionowała, powód został odwołany z funkcji prezesa zarządu poz- wanej Spółki w dniu 28 kwietnia 2000 r., natomiast wypowiedzenie mu umowy o pracę, będące następstwem tego odwołania, nastąpiło dopiero w dniu 3 lipca 2000 r., czyli wtedy, gdy powoda nie łączył już z pozwaną Spółką stosunek organizacyjno- prawny (wynikający z faktu pełnienia funkcji w organie zarządzającym Spółki), lecz wyłącznie stosunek pracy. Znacząca rozbieżność w czasie pomiędzy uchwałą nad- zwyczajnego zgromadzenia wspólników o odwołaniu powoda ze stanowiska prezesa zarządu Spółki a czynnością pracodawcy polegającą na wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę w istotny sposób wpływa na ocenę co do tego, kto (jaka osoba lub jaki organ) powinien był dokonać w imieniu pracodawcy czynności prawnej polegają- cej na wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę. Od chwili odwołania ze stanowiska prezesa powód był wyłącznie pracownikiem strony pozwanej, ponieważ odwołanie z funkcji prezesa i związana z nim utrata stanowiska w zarządzie nastąpiły niezwłocz- nie. Taki natychmiastowy skutek przewiduje art. 197 k.h., stanowiąc że członkowie 9 zarządu mogą być w każdej chwili odwołani. Odwołanie jest natychmiast skuteczne, chyba że uchwała o odwołaniu wyraźnie określa inny termin nastąpienia tego skutku. Wypowiedzenia powodowi umowy o pracę ponad dwa miesiące po odwołaniu go ze stanowiska prezesa powinna zatem dokonać osoba lub organ zarządzający Spółką jako jednostką organizacyjną w rozumieniu art. 3¹ k.p., ewentualnie inna wyznaczona do tego osoba, nie zaś osoba, o której stanowi art. 203 k.h. W orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje zgodny pogląd, według którego osoba fizyczna pełniąca funkcję członka zarządu w spółce prawa handlowego może być podwójnie powiązana z tą spółką. Może ją bowiem wiązać ze spółką zarówno stosunek organizacyjno-prawny, jak i równocześnie stosunek pracy. Pierwszy z nich podlega regulacjom Kodeksu handlowego (obecnie: Kodeksu spółek handlowych), drugi natomiast - przepisom Kodeksu pracy. Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach przyjmuje, że po odwołaniu pracownika ze stanowiska członka zarządu, jego stosu- nek organizacyjno-prawny ustaje ze skutkiem natychmiastowym, pozostaje zaś tylko stosunek pracy, który trwa dopóty, dopóki nie zostanie rozwiązany przez spółkę jako pracodawcę lub przez pracownika bądź na mocy porozumienia stron. W wyroku z dnia 16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99 (OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 646), Sąd Naj- wyższy uznał, że z chwilą odwołania z zarządu pracownik staje się „byłym członkiem zarządu”, z którym rozwiązanie umowy o pracę należy już do uprawnień zarządu, a nie zgromadzenia wspólników. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy także w później- szych orzeczeniach, między innymi w wyroku z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 322/00 (OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 600) oraz w wyroku z dnia 24 stycznia 2002 r., I PKN 838/00 (niepublikowany). W pierwszym z nich Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że z chwilą odwołania osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na stanowi- sku członka zarządu spółki prawa handlowego, nie mają do niej zastosowania prze- pisy Kodeksu handlowego (art. 203 k.h. i art. 384 k.h.), lecz przepisy prawa pracy. W drugim zaś orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że skoro odwołanie członków za- rządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością następuje z dniem podjęcia stosow- nej uchwały, to z tą chwilą organem właściwym do podejmowania wszelkich czynno- ści z imieniu spółki wobec osób, które utraciły członkostwo w zarządzie, staje się za- rząd, zaś przepis art. 203 k.h. nie ma zastosowania. Wyjątek od zasady ustanawiają- cej reprezentację spółki przez zarząd dotyczy bowiem tylko relacji prawnych między spółką a aktualnymi członkami zarządu, nie zaś byłymi członkami zarządu. 10 Zgodnie z ustalonym w rozpoznawanej sprawie stanem faktycznym, który nie został zakwestionowany w kasacji, skuteczne odwołanie powoda z funkcji prezesa zarządu miało miejsce 28 kwietnia 2000 r. Od tej chwili przestały wobec niego obo- wiązywać regulacje Kodeksu handlowego (art. 203 k.h.) przewidujące szczególną reprezentację spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w stosunkach umownych - w tym stosunkach wynikających z zawarcia umowy o pracę - z członkiem zarządu. W związku z tym wypowiedzenie powodowi (nie będącemu już członkiem zarządu spółki) umowy o pracę powinno nastąpić zgodnie z przepisami Kodeksu pracy. W myśl art. 31 § 1 k.p. za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednost- ką albo inna wyznaczona do tego osoba. Zarząd pozwanej Spółki (lub upoważniona przez zarząd osoba) stał się więc organem właściwym do podejmowania, w imieniu Spółki jako pracodawcy, wszelkich czynności wynikających ze stosunku pracy po- woda po jego odwołaniu z funkcji członka zarządu. Oświadczenie o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę zostało złożone przez ustanowionego na podstawie art. 203 k.h. pełnomocnika nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników - Andrzeja B., który był wówczas (w chwili składania oświadczenia o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę) członkiem Zarządu Dziel- nicy O. Gminy W.- C. (ściśle: zastępcą dyrektora Zarządu Dzielnicy O. Gminy W.-C.). Nic nie wskazuje przy tym - bo nie wynika to z ujawnionych odpisów z rejestru han- dlowego pozwanej Spółki - że Andrzej B. był w chwili składania oświadczenia o wy- powiedzeniu „członkiem urzędującego zarządu Spółki”, jak błędnie przyjął Sąd Ape- lacyjny. Został on upoważniony uchwałą nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników pozwanej Spółki z 28 kwietnia 2000 r. do zawierania i rozwiązywania umów o pracę oraz wykonywania innych czynności związanych ze stosunkami pracy członków za- rządu spółki. Z powyższego wynika, że Andrzej B. był jednoznacznie pełnomocni- kiem ustanowionym na podstawie art. 203 k.h., powołanym uchwałą wspólników do reprezentowania Spółki przy dokonywaniu czynności pomiędzy Spółką a członkami zarządu, nie miał natomiast upoważnienia, o jakim stanowi art. 3¹ k.p., pochodzące- go od urzędującego wówczas zarządu pozwanej Spółki jako organu zarządzającego, do podejmowania czynności za Spółkę jako pracodawcę w stosunkach ze „zwykłymi” pracownikami. Andrzej B. nie miał zatem kompetencji do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę w dniu 3 lipca 2000 r., ponieważ od 29 kwietnia 2000 r. powód nie był już członkiem zarządu Spółki. Inaczej wyglądałaby sytuacja, gdyby oświadczenie o 11 rozwiązaniu stosunku pracy z powodem zostało złożone razem z odwołaniem go ze stanowiska prezesa zarządu (czyli 28 kwietnia 2000 r.) - wówczas uprawnionym do dokonania tej czynności byłby pełnomocnik zgromadzenia wspólników w osobie An- drzeja B. W sytuacji, kiedy powód od ponad dwóch miesięcy nie był już członkiem zarządu Spółki, umowę o pracę mógł z nim rozwiązać tylko nowy zarząd (nowy pre- zes zarządu), ewentualnie osoba upoważniona przez zarząd na podstawie art. 3¹ k.p., nie zaś pełnomocnik ustanowiony przez zgromadzenie wspólników stosownie do art. 203 k.h. W konsekwencji należy stwierdzić, iż rozwiązanie stosunku pracy z powodem było wadliwe, gdyż oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę zostało złożone przez nieuprawnioną do tego osobę. Niezgodność z prawem czynności wypowiedze- nia powodowi umowy o pracę stanowiła podstawę zasądzenia na jego rzecz odszko- dowania w oparciu o art. 47¹ k.p. Odszkodowanie takie zasądził na rzecz powoda Sąd pierwszej instancji - i chociaż uczynił to w oparciu o nieprawidłowe założenie co do niezgodności z prawem (nieważności) uchwały o odwołaniu powoda ze stanowi- ska prezesa zarządu, to przecież sama ocena co do sprzeczności z prawem wypo- wiedzenia powodowi umowy o pracę była usprawiedliwiona. Wobec zasadności zarzutu kasacji dotyczącego naruszenia przez Sąd Apela- cyjny prawa przy ocenie prawidłowości dokonania wobec powoda wypowiedzenia umowy o pracę przez to, że pracodawcę reprezentowała przy tej czynności niewła- ściwa osoba (ustanowiona według art. 203 k.h., zamiast na podstawie art. 31 § 1 k.p.), zasadne było roszczenie powoda o odszkodowanie. Wyrok Sądu Okręgowego zasądzający na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wyna- grodzenia za pracę odpowiadał prawu, chociaż jego uzasadnienie co do przesłanek i podstaw odszkodowania było wadliwe. Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że odszkodowanie należy się powodowi na podstawie art. 58 k.p., chociaż faktycznie jego uprawnienia do zasądzenia odszkodowania wynikały z art. 471 k.p. w związku z art. 45 k.p. Sąd Apelacyjny z kolei wadliwie przyjął, że wypowiedzenia umowy o pracę mógł dokonać pełnomocnik powołany przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników w oparciu o art. 203 k.h., co naruszało ten przepis oraz przepis art. 3¹ k.p. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. art. 39315 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok przez oddalenie apelacji strony pozwanej, orzekając jak w sentencji. 12 ========================================