I PK 302/07

Wyrok z dnia 3 czerwca 2008 r. I PK 302/07 Ukończenie studium wychowania przedszkolnego nie jest równoważne ukończeniu studium pedagogicznego, co łącznie z uzyskaniem świadectwa dojrzałości w terminie do 31 sierpnia 1990 r. dawało kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych na mocy § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 29, poz. 206). W związku z tym nauczyciel, który w tym terminie ukończył stu- dium wychowania przedszkolnego, a nie studium pedagogiczne, nie ma wyma- ganych kwalifikacji do zatrudnienia na podstawie mianowania w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczy- ciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239 ze zm.). Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Romualda Spyt, Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2008 r. sprawy z powództwa Jolanty S. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w M. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okrę- gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 8 marca 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Mikołowie z 6 września 2006 r. oddalającego jej powództwo. Powódka Jolanta S. wystąpiła przeciwko Szkole Podstawowej [...] w M. o przywrócenie do pracy na uprzednio zajmowane stanowisko z dotychczasowym wy- 2 nagrodzeniem oraz zwrot kosztów postępowania. Pozwana wniosła o oddalenie po- wództwa. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka w latach 1981-83 pracowała w Szkole Podstawowej [...] w M. W tym czasie ukończyła dwuletnie studium wycho- wania przedszkolnego. W 1999 r. powódka ukończyła kurs doskonalenia w zakresie nauczania zintegrowanego w klasach I-III. W 1983 r. uzyskała akt minowania. 15 lis- topada 2000 r. otrzymała z mocy ustawy stopień nauczyciela mianowanego, na czas określony do 31 sierpnia 2006 r. Dnia 30 sierpnia 2005 r. powódka otrzymała od strony pozwanej informację, że zawarta umowa pracę wygaśnie z dniem 31 sierpnia 2006 r., a 2 czerwca 2006 r. otrzymała kolejne pismo od swojego pracodawcy, w któ- rym pozwany przypominał powódce, że stosunek pracy wygasa w podanej powyżej dacie . Dokonując prawnej oceny żądania powódki, Sąd Rejonowy stwierdził, że ma rację strona pozwana kiedy podnosi, że Jolanta S. winna była uzupełnić swoje wy- kształcenie do 31 sierpnia 2006 r., a skoro tego nie uczyniła, to umowę o pracę nale- żało z nią rozwiązać. Wynika to z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239; powoływanej dalej jako „ustawa z 2000 r.”), który zawiera wymóg uzupełnienia przez nauczycieli brakujących im kwalifikacji do 31 sierpnia 2006 r. pod rygorem wy- gaśnięcia stosunku pracy. Sąd oddalił powództwo przyjmując, że posiadane przez powódkę dokumenty nie potwierdzają kwalifikacji wymaganych do zajmowania przez nią dotychczasowego stanowiska pracy. Kwalifikacje te szczegółowo określa rozpo- rządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wy- padków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształce- nia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz.U. Nr 155, poz. 1288 ze zm.; powoływane dalej jako „rozp. z 2002 r.). Posiadany przez nią dyplom ukończe- nia studium wychowania przedszkolnego oraz zaświadczenie o ukończeniu kursu doskonalącego, a nie kwalifikacyjnego, z zakresu nauczania zintegrowanego w kla- sach od I do III nie uprawnia do nauczania w szkole podstawowej na dotychczaso- wym stanowisku pracy. Dodatkowo Sąd pierwszej instancji podkreślił, że powódka nie spełniła również kryteriów wynikających z rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaga- nych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 29, poz. 206; powoły- 3 wanego dalej jako „rozp. z 1982 r.”), rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 34, poz.189 ze zm.; powoływanego dalej jako „rozp. z 1989 r.”) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze zm.; powoływanego dalej jako „rozp. z 1991 r.”). Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji powódki, uznał, że jest ona nieuza- sadniona. W ocenie Sądu powódka nie spełniła warunków określonych w § 1 i § 3 rozp. z 1982 r., według którego kwalifikacje do nauczania w klasach od I do III posia- da osoba, która ukończyła szkołę kształcącą nauczycieli i podjęła pracę na stanowi- sku, do którego zajmowania uzyskała wystarczające kwalifikacje tj. ukończyła studia wyższe z przygotowaniem pedagogicznym albo studia wyższe bez tego przygoto- wania i studium pedagogiczne; ewentualnie, w terminie do 31 sierpnia 1990 r. uzy- skała świadectwo dojrzałości i ukończyła studium pedagogiczne. W ocenie Sądu Okręgowego, w myśl wskazanych przepisów, ukończenie przez powódkę dwulet- niego studium wychowania przedszkolnego nie uprawnia jej do nauczania w szkole podstawowej na dotychczasowym stanowisku pracy. Wymaganych przez § 1 i § 3 powyżej wskazanego rozporządzenia warunków do nabycia uprawnień do nauczania w szkole podstawowej nie można odczytywać ani rozszerzająco, ani zwężająco. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że skoro powódka nie uzupełniła wymaganego przez ustawę wykształcenia, to strona pozwana miała prawo rozwiązać z nią stosunek pracy. Sąd ten prawidłowo również zastosował art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r. Pełnomocnik powódki w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Okręgo- wego w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego: 1. przez niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r., przez uznanie, że stosunek pracy z po- wódką wygasł 31 sierpnia 2006 r., albowiem nie uzupełniła ona do tego dnia kwalifi- kacji wymaganych do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej; 2. przez nieprawidłową wykładnię § 3 ust. 2 rozp. z 1982 r., przez uznanie, że studium wychowania przedszkolnego nie wchodzi w zakres pojęcia studium pedagogiczne; 3. przez nieprawidłową wykładnię § 4 pkt 3 rozp. z 2002 r., w wyniku czego uznano, że 4 powódka nie posiada kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach podstawowych, mimo tego, że prawidłowa interpretacja przekonuje, że studium wy- chowania przedszkolnego, które ukończyła powódka wchodzi w zakres pojęcia za- kład kształcenia nauczycieli, a kurs doskonalący w zakresie „nauczanie zintegrowane w klasach I-III” w Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym w K. wchodzi w zakres poję- cia wymaganego do tych kwalifikacji ukończonego kursu kwalifikacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ jej podstawa okazała się nie- uzasadniona. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r., nauczyciele zatrudnieni w dniu jej wejścia w życie na podstawie mianowania z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego i stają się nauczycielami zatrudnionymi na pod- stawie mianowania, z tym że z nauczycielami zatrudnionymi na podstawie mianowa- nia, którzy nie posiadają wymaganych kwalifikacji, stosunek pracy wygasa z dniem 31 sierpnia 2006 r., o ile wcześniej nauczyciele ci nie uzupełnią kwalifikacji lub nie zostanie z nimi rozwiązany stosunek pracy w odrębnym trybie. W przypadku nau- czycieli, którzy do 31 grudnia 2006 r. nabyliby uprawnienia emerytalne, o których mowa w art. 88 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), stosunek pracy wygasa z dniem 31 grudnia 2006 r. W przepisie tym chodzi o kwalifikacje wymagane, jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uza- sadnieniu wyroku z 2 kwietnia 2008 r. (II PK 274/07), w dniu wejścia w życie ustawy z 18 lutego 2000 r., tj. 6 kwietnia 2000 r. W wyroku tym Sąd Najwyższy dokonał także wykładni pojęcia „wymagane kwalifikacje” zawartego w powołanym wyżej art. 7 ust. 1. Sąd Najwyższy stwierdził, że Karta Nauczyciela ustala ogólne kwalifikacje, których posiadanie jest niezbędne do zajmowania stanowiska nauczyciela. W art. 9 ust. 1 ustawa ta stanowi, że stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: 1) posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do które- go są to wystarczające kwalifikacje; 2) przestrzega podstawowych zasad moralnych; 3) spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu. Powyższy przepis nie wyłącza możliwości wykonywania zawodu nauczyciela przez osoby nieposiada- jące wyższego wykształcenia. Z kolei szczegółowe kwalifikacje wymagane do zaj- mowania stanowisk nauczycieli w poszczególnych typach szkół i placówek ustalają 5 akty wykonawcze do wyżej wskazanego przepisu. W obowiązującym stanie prawnym jest to rozp. z 2002 r., które w § 4 pkt 2 i 3 dopuszcza w szkołach podstawowych wy- konywanie zawodu przez nauczycieli bez wyższego wykształcenia legitymujących się dyplomem ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli. Ponadto w § 20 stanowi się, że nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie rozporządzenia na podstawie mia- nowania, którzy spełniali wymagania kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują nabyte kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela. Analogiczne rozwiązanie przyjęto we wcześniejszych rozporządzeniach wykonaw- czych do art. 9 Karty Nauczyciela. Tym samym przy ocenie kwalifikacji nauczyciela w chwili wejścia w życie art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej, przez pojęcie „wymagane kwalifikacje" należało rozumieć kwalifikacje określone w rozp. z 1991 r., z uwzględ- nieniem § 12 tego rozporządzenia. Odnosił się on do nauczycieli, którzy spełniali wymagania kwalifikacyjne na gruncie poprzednio obowiązującego w tym zakresie rozp. z 1989 r. Zgodnie z tym przepisem nauczycieli, którzy do dnia wejścia w życie rozporządzenia spełniali wymagania kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów oraz uzyskali mianowanie, uznaje się za posiadających kwalifikacje w ro- zumieniu przepisów rozporządzenia. W rezultacie, mając na uwadze fakt, że powódka uzyskała sporne kwalifikacje pod rządami rozp. z 1982 r., posiadanie przez nią wymaganych kwalifikacji należało oceniać na jego podstawie. W myśl § 1 tego rozporządzenia kwalifikacje do naucza- nia w szkołach w zakresie wykształcenia posiada osoba, która ukończyła szkołę wyższą lub inną szkołę i ma przygotowanie pedagogiczne albo ukończyła szkołę kształcącą nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego zajmowania zgodnie z przepisami rozporządzenia są to wystarczające kwalifikacje. Z kolei, w od- niesieniu do nauczycieli szkół podstawowych, § 3 ust. 1 wymienionego rozporządze- nia stanowił, że kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych ma osoba, która ukończyła studia wyższe z przygotowaniem pedagogicznym albo studia wyższe bez tego przygotowania i studium pedagogiczne, zaś w odniesieniu do nauczycieli niemających, jak powódka, wykształcenia wyższego, § 3 ust. 2 tego rozporządzenia stanowił, że w terminie do dnia 31 sierpnia 1990 r. kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych można było uzyskać również przez uzyskanie świadectwa dojrzałości i ukończenie studium pedagogicznego. Jak wynika z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych, powódka ukoń- czyła studium wychowania przedszkolnego. W związku z tym z literalnej i systemo- 6 wej wykładni § 3 ust. 2 rozp. z 1982 r. i art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r. wynika, że nie ma ona „wymaganych kwalifikacji” w rozumieniu tego ostatniego przepisu. Wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, oceny tej nie zmienia regulacja zawarta w rozp. z 2002 r. Z § 4 pkt 3 tego rozporządzenia wynika, że kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach podstawowych posiada, między innymi, osoba, która legity- muje się dyplomem ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności zgod- nej z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć albo legitymuje się dyplomem ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli w specjalności innej niż nau- czany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto ukończyła kurs kwali- fikacyjny z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć. Z kolei pojęcie zakładu kształcenia nauczycieli obejmuje zgodnie z § 1 pkt 5 omawianego aktu, kolegium nauczycielskie, nauczycielskie kolegium języków obcych, studium nauczycielskie, pedagogiczne studium techniczne, studium wychowania przedszkol- nego, studium nauczania początkowego. Z tych regulacji skarżąca wyprowadza wniosek, że prawodawca zrównał pojęcie studium pedagogicznego (z § 3 ust. 2 rozp. z 1982 r.) z pojęciem zakładu kształcenia nauczycieli (z § 3 rozp. z 2002 r.) z punktu widzenia kwalifikacji niezbędnych do nauczania w szkole podstawowej, w związku z czym ukończenie przez powódkę w 1983 r. studium wychowania przedszkolnego, uznanego w 2002 r. za zakład kształcenia nauczycieli, nakazuje przyjąć, że posiada ona „wymagane kwalifikacje” w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r. Argument ten jest nietrafny. Jak wyżej wykazano, w przypadku powódki wymagane kwalifikacje oznaczają kwalifikacje oceniane na podstawie rozp. z 1982 r., a nie rozp. z 2002 r., które do niej nie może mieć zastosowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowa- dziłoby do rozstrzygnięcia sprzecznego z normą prawną wynikającą z niebudzącej wątpliwości wykładni literalnej oraz opartego na przepisach nieobowiązujących w okresie objętym sporem. W związku z tym należy przyjąć, że ukończenie studium wychowania przedszkolnego nie jest równoważne ukończeniu studium pedagogicz- nego, które, łącznie z uzyskaniem świadectwa dojrzałości w terminie do 31 sierpnia 1990 r. dawało kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych na podstawie § 3 ust. 2 rozp. z 1982 r. W związku z tym nauczyciel, który w tym terminie ukończył studium wychowania przedszkolnego, a nie studium pedagogiczne, nie ma wymaga- nych kwalifikacji do zatrudnienia na podstawie mianowania w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z 2000 r. Poza tym warto zauważyć, że nawet hipotetyczne założenie do- puszczalności zastosowania do powódki późniejszych zmian wprowadzonych rozp. z 7 2002 r., nie zmieniłoby oceny, że nie osiągnęła ona wymaganych kwalifikacji. Jak już wskazano, zgodnie z wiążącymi Sąd Najwyższy ustaleniami przyjętymi w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku, powódka ukończyła kurs doskonalący z zakresu nauczania zintegrowanego w klasach od I do III, a nie kwalifikacyjny z zakresu nau- czanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć. Wobec powyższego przedstawione w skardze zarzuty naruszenia art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r., a także § 3 ust. 2 rozporządzenia z 24 sierpnia 1982 r. i § 4 pkt 3 rozporządzenia z 10 września 2002 r. okazały się nieuzasadnione. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie 39814 k.p.c., orzekł jak w sen- tencji. ========================================