I PK 290/02

Wyrok z dnia 2 września 2003 r. I PK 290/02 Przepis art. 5 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kieru- jących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, poz. 306 ze zm.) ma cha- rakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza przewidzianymi w nim wyjąt- kami, dopuszcza przyznanie pracownikowi jedynie wynagrodzenia miesięczne- go. Dostosowanie treści stosunku pracy do warunków określonych w tej nor- mie prawnej nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Zbigniew Hajn (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2003 r. sprawy z powództwa Anny D. przeciwko Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowe- go w O. o wynagrodzenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2002 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Powódka Anna D. wniosła o zasądzenie od Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w O. kwoty 14.439, 60 zł. tytułem należnego dodatku stażowego i do- datku funkcyjnego z ustawowymi odsetkami od kwoty 1.604, 40 zł. od pierwszego dnia każdego miesiąca następującego od lipca 2000 r. do marca 2001 r. oraz zasą- dzenie kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu pozwu podała, że 31 sierpnia 1998 r. została zatrudniona u pozwanej na stanowisku dyrektora na podstawie po- wołania. Pismem z 29 sierpnia 2000 r. ustalono jej nową stawkę wynagrodzenia mie- sięcznego (zasadniczego) z mocą obowiązującą od 1 czerwca 2000 r. Od tego czasu (od 1 czerwca 2000 r.) zaprzestano wypłacać jej wskazane w pozwie dodatki. Praco- dawca nie dokonał jednak wypowiedzenia warunków pracy i płacy, czym naruszył art. 42 k.p. 2 Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z 24 października 2001 r. [...] powództwo oddalił. Sąd ten ustalił, że powódka była zatrudniona w Wojewódzkiej Stacji Pogoto- wia Ratunkowego w O. w okresie od 2 stycznia 1996 r. do 11 października 1998 r. na stanowisku asystenta - lekarza zespołów wyjazdowych w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony. Od 12 października 1998 r. do 30 grudnia 1998 r. pełniła obowiązki dyrektora. Jej wynagrodzenie, dotychczas określone według XIII kategorii zaszeregowania - 1.060 zł wraz z dodatkiem stażowym w wysokości 18%, zostało podwyższone do wynagrodzenia obliczonego według XXI kategorii zaszeregowania - 1.100 zł wraz z 45% dodatkiem funkcyjnym i dodatkiem za wysługę lat. Dnia 30 paź- dziernika 1998 r. wynagrodzenie powódki uległo zmianie. Kategoria zaszeregowania została podniesiona do XXII, a dodatek funkcyjny do 50% wynagrodzenia zasadni- czego wraz z dodatkiem za wysługę lat. Jej wynagrodzenie miesięczne w tym okre- sie wynosiło 3.948 zł. Powódka otrzymywała również premię. Aktem powołania z 31 grudnia 1998 r. Wojewoda O. powołał powódkę na stanowisko dyrektora pozwanego zakładu. Warunki jej wynagrodzenia pozostały bez zmian. Dnia 29 sierpnia 2000 r. Marszałek Województwa W.-M. - działając na podstawie uchwały Zarządu Woje- wództwa z 21 sierpnia 2000 r. - ustalił z mocą od 1 czerwca 2000 r. jej wynagrodze- nie na 4021 zł. Kwota ta była wyższa od wynagrodzenia powódki przed zmianą. Po- wódka została poinformowana przez pracowników pozwanej, że nie będzie jej wy- płacany dodatek funkcyjny ani dodatek stażowy, gdyż Wojewoda ustalił jedno wyna- grodzenie obejmujące wszystkie dotychczasowe składniki. Powódka w czasie trwa- nia stosunku pracy nie dochodziła wypłaty dodatków. Dnia 13 listopada 2000 r. Mar- szałek Województwa W.-M. (działając na podstawie uchwały Zarządu Województwa) odwołał powódkę ze stanowiska dyrektora, informując ją jednocześnie, że jest to równoznaczne z wypowiedzeniem stosunku pracy, upływającym 28 lutego 2001 r. Sąd Rejonowy stwierdził w szczególności, że ustawa z 3 marca 2000 r. o wy- nagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi posługuje się poję- ciem „wynagrodzenie miesięczne” i nie przesądza, jakie składniki wynagrodzenia powinien otrzymywać pracownik. Ustala ona jedynie, że maksymalna wysokość wy- nagrodzenia miesięcznego nie może - w przypadku powódki - przekraczać cztero- krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (art. 8). Pojęcie „wynagrodze- nie miesięczne” nie jest równoznaczne z pojęciem „wynagrodzenie zasadnicze”, któ- rego ustawa nie używa. Od momentu, gdy powódka została zatrudniona na podsta- wie powołania Marszałek Województwa miał prawo do ustalania wysokości jej wyna- 3 grodzenia. Skoro zatem nie wskazał on w oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r., że po- wódka ma prawo do dodatków, to nie może ona ich żądać, tym bardziej, że wyna- grodzenie po zmianie nie zostało obniżone, lecz uległo podwyższeniu. Do powódki nie stosuje się przepisów o wypowiadaniu warunków pracy lub płacy (art. 42 k.p.) ponieważ naruszałoby to istotę powołania. W apelacji od powyższego wyroku powódka wnosiła o zmianę wyroku i zasą- dzenie na jej rzecz dochodzonych należności. W uzasadnieniu podniosła, że do dnia otrzymania oświadczenia woli z 29 sierpnia 2000 r. jej wynagrodzenie składało się z wynagrodzenia zasadniczego oraz z dwóch dodatków. Pozwany pracodawca określił składniki tego wynagrodzenia jako wynagrodzenie miesięczne i dodatki do niego. W oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r. zmieniono tylko jeden składnik wynagrodzenia. Nie złożono jej natomiast oświadczenia woli o pozbawieniu jej dodatków funkcyjnego i za wysługę lat. Wyrokiem z 22 stycznia 2002 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację. Sąd ten stwierdził, że ustawa 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi nie wskazuje, czy wynagrodzenie miesięczne, o którym stanowi jej art. 8, musi być określone w postaci jednej kwoty obejmującej wszelkie dodatki, czy też może być wynagrodzeniem wieloskładnikowym. Istotne jest, by nie przekroczyło ono ustalonego pułapu. Wskazuje na to wyraźnie art. 5 tej ustawy, zgodnie z którym osobom nią objętym przysługuje wyłącznie wynagrodzenie miesięczne. Uzupełnieniem tego uregulowania jest art. 7 wymienionej ustawy, zgod- nie z którym osobom objętym jej zakresem nie przysługuje prowizja z zysku, nagroda z zakładowego funduszu nagród oraz roszczenie z tytułu udziału w zysku lub nad- wyżce bilansowej. Natomiast art. 11 powyższej ustawy zawiera katalog świadczeń z tytułu zatrudnienia, w tym: bytowe, socjalne, komunikacyjne i ubezpieczenia mająt- kowe, a także osobowe oraz określa ich maksymalną wysokość. Świadczenia te zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy mogą być przyznane pracownikom określonej katego- rii. Uregulowania te jednoznacznie wskazują, że celem ustawy jest chęć wyelimino- wania wygórowanych, a przez to niesprawiedliwych i nieproporcjonalnych wynagro- dzeń osób zatrudnionych w szeroko pojętym sektorze publicznym. Biorąc pod uwagę te okoliczności, a szczególnie cel ustawy, Sąd Okręgowy stwierdził, że wynagrodze- nie miesięczne powódki zostało ustalone w postaci jednoskładnikowej. Wysokość jej wynagrodzenia, po przyjęciu przez Zarząd Województwa W.-M. uchwały ustalającej jego wysokość na poziomie wyższym niż suma dotychczasowych jego składników, 4 jednoznacznie wskazuje, że intencją Marszałka Województwa nie było utrzymanie wynagrodzenia w postaci wieloskładnikowej. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego w apelacji, że oświadczenie woli z 29 sierpnia 2000 r. zmieniało tylko jeden składnik wynagrodzenia, prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy, co jest niedopusz- czalne. W kasacji powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego i zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę dowodów polega- jącą na przyjęciu, że jej wynagrodzenie składało się z wynagrodzenia miesięcznego, podczas gdy składało się ono z wynagrodzenia miesięcznego oraz dodatków stażo- wego i funkcyjnego, a także art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nie- ustosunkowanie się w uzasadnieniu orzeczenia do zarzutów dotyczących ustalenia, że powódka otrzymywała wynagrodzenie miesięczne wraz z wymienionymi dodat- kami, a nie wynagrodzenie zasadnicze z tymi dodatkami. Ponadto powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 69 i 70 k.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pozwany mógł jednostronnie zmienić składniki wynagrodzenia powódki, pozbawiając ją dodatku funkcyjnego i stażowego; art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p., poprzez błędną wy- kładnię oświadczenia woli pozwanego, w piśmie z 24 sierpnia 1999 r., polegającą na przyjęciu, że składnikiem wynagrodzenia powódki było wynagrodzenie zasadnicze a nie miesięczne, a także art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kie- rujących niektórymi podmiotami prawnymi, poprzez niewłaściwe zastosowanie, pole- gające na przyjęciu, że wynagrodzenie powódki określono zgodnie z tym przepisem w postaci jednoskładnikowej. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskar- żonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Sąd Okręgowy uzasadniając wyrok skoncentrował się na wykładni art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. całkowicie pomijając zarzuty powódki dotyczące treści jej stosunku pracy. W szczególności Sąd pominął zarzut, że 24 sierpnia 1999 r. wynagrodzenie powódki zostało przez Zarząd Woje- wództwa W.-M. ustalone w następujący sposób: wynagrodzenie miesięczne: 2.820,00 zł. Bezsporne jest, iż powódka oprócz wynagrodzenia miesięcznego otrzy- mywała dodatki stażowy i funkcyjny. Sąd Okręgowy nie odniósł się do zarzutów 5 apelacji. Nie stwierdził, dlaczego są one niezasadne. Uzasadnienie Sądu Okręgowe- go sprowadza się właściwie do analizy przepisów ustawy z 3 marca 2000 r. Sąd ten dokonał błędnej interpretacji art. 8 tej ustawy wywodząc, że pozwany mógł ustalić wynagrodzenie jako jednoskładnikowe. Stanowisko to jest sprzeczne z poglądami Sądu Najwyższego zawartymi w uchwale z dnia 22 listopada 2001 r., III ZP 23/01, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że „warunki wynagrodzenia za pracę kierownika (dyrektora) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, powoływanego na stanowisko przez zarząd województwa, kształtują postanowienia regulaminu wyna- grodzenia obowiązującego w tym zakładzie, jeżeli nie jest objęty ponadzakładowym przepisami płacowymi”. Tym samym błędne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że możliwa była zmiana wynagrodzenia powódki z trzyskładnikowego na jednoskładni- kowe. W konsekwencji Sąd Okręgowy naruszył art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p., ponieważ oświadczenie woli Marszałka Województwa W.-M. z dnia 29 sierpnia 2000 r., który ustalił powódce wynagrodzenie miesięczne w wysokości 4.021 zł, należało interpretować łącznie z oświadczeniem z 24 sierpnia 1999 r. Oznacza to, że powód- ce zmieniono tylko jeden ze składników wynagrodzenia (wynagrodzenie miesięczne), natomiast bez zmian pozostały inne składniki (dodatek stażowy i funkcyjny) wystę- pujące w systemie wynagradzania obowiązującym u pozwanego. Tak ustalone wy- nagrodzenie wraz z dodatkiem funkcyjnym i stażowym nie przekracza maksymalnej wysokości określonej w art. 8 pkt 2 ustawy z 3 marca 2000 r. Zdaniem skarżącego, niezrozumiałe zatem jest twierdzenie Sądu Okręgowego, że przyjęcie poglądu za- prezentowanego w apelacji, iż oświadczenie woli z 29 sierpnia 2000 r. zmieniło tylko jeden składnik wynagrodzenia, prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy. Takie działanie Marszałka Województwa było bowiem całkowicie zasadne i nie prowadziło do obejścia ustawy z 3 marca 2000 r. Naruszenie art. 29 § 1 i 42 § 1 k.p. skarżąca uzasadnia tym, że jej zdaniem jednostronne pozbawienie pracownika zatrudnionego w ramach powołania niektórych składników wynagrodzenia jest dopuszczalne jedy- nie za zgodą pracownika lub przy odpowiednim zastosowaniu art. 42 § 1 i 2 k.p. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja opiera się na tezie, że wynagrodzenie miesięczne, o którym - między innymi - stanowi art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, może mieć charakter wieloskładnikowy, o ile nie 6 przekracza maksymalnej wysokości określonej w art. 8 pkt 2 tej ustawy. Skoro zatem wynagrodzenie powódki przed zmianą wynagrodzenia (dostosowującą je do wyma- gań ustawy z 3 marca 2000 r.), dokonaną w oświadczeniu Marszałka z 29 sierpnia 2000 r., składało się z kilku składników, tj. „wynagrodzenia miesięcznego” oraz do- datku stażowego i funkcyjnego, a w oświadczeniu tym określono jedynie wynagro- dzenie miesięczne, to zmieniono tylko jeden składnik wynagrodzenia, a inne wska- zane dodatki, pozostały bez zmian. Dokonanie przez Marszałka tak rozumianej zmiany wynagrodzenia powódki było zatem całkowicie zasadne. W związku z tym postawiono w kasacji zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. oraz art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. Równocześnie skarżący zarzuca wyrokowi Sądu Okręgowego naruszenie art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 w związku z art. 69 i 70 k.p., przez przyjęcie, że pozwany mógł jednostronnie zmienić składniki wynagro- dzenia powódki, pozbawiając ja dodatków. Powyższe zarzuty pozostają ze sobą w sprzeczności. Pierwszy opiera się na założeniu, że w oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r. nastąpiła zmiana wynagrodzenia na korzyść powódki, a więc zmiana nie wy- magająca wypowiedzenia zmieniającego, a sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni tego oświadczenia. Według zarzutu drugiego pozwany jednostronnie zmienił wyna- grodzenie na niekorzyść powódki, pozbawiając ją spornych dodatków, czym naruszył przepisy Kodeksu pracy o wypowiedzeniu zmieniającym, a Sąd bezpodstawnie przyjął, że zmiana ta była możliwa bez dokonania wypowiedzenia zmieniającego. Jak wynika z przyjętych przez Sąd Okręgowy ustaleń zmiana wynagrodzenia powódki nastąpiła w związku z dostosowaniem jej wynagrodzenia do wymagań okre- ślonych w ustawie z 3 marca 2000 r. Łączna kwota wynagrodzenia po zmianie była wyższa niż przed zmianą. Powódka została poinformowana, że nie będzie jej wypła- cany dodatek funkcyjny ani dodatek stażowy, gdyż ustalono jedno wynagrodzenie obejmujące wszystkie dotychczasowe składniki. Zgodnie z art. 5 ust. 1 wyżej wymie- nionej ustawy osobom zajmującym określone w niej stanowiska kierownicze w sferze publicznej przysługuje wyłącznie wynagrodzenie miesięczne. Wyjątki od tej zasady ustala sama ustawa wskazując w art. 5 ust. 2 i 3, że niektórym kategoriom osób mogą być także przyznane świadczenia dodatkowe lub nagroda roczna, a innym tylko nagroda roczna. W świetle wskazanych przepisów trafne jest zatem ustalenie Sądu Okręgowego, że wynagrodzenie miesięczne powódki zostało ustalone w po- staci jednoskładnikowej. Wynika to stąd, że Marszałek Województwa, jako podmiot działający w imieniu pracodawcy, określając wynagrodzenie na gruncie ustawy z 3 7 marca 2000 r., użył zawartego w jej art. 5 i 8 zwrotu „wynagrodzenie miesięczne”, a powódka została równocześnie powiadomiona, czemu nie przeczy, że wynagrodze- nie to w sensie faktycznym objęło dotychczasowe składniki. Nie można też zakładać, że dodatki stażowy i funkcyjny, składające się przed zmianą na jej wynagrodzenie, mogły jej przysługiwać, jako świadczenia dodatkowe w rozumieniu art. 11 rozważa- nej ustawy. Należy bowiem zauważyć, że kwestionowane wynagrodzenie powódki zostało ustalone 29 sierpnia 2000 r., natomiast art. 11 wszedł w życie 1 stycznia 2001 r. (art. 30), a przyznanie świadczeń dodatkowych zależało także od wydania rozporządzenia wykonawczego, wydanego dopiero 21 stycznia 2003 r. (Dz.U. Nr 14, poz. 139). Ponadto świadczenia dodatkowe w rozumieniu ustawy nie obejmują do- datków stażowego i funkcyjnego, co wynika z jej art. 11 i znalazło potwierdzenie w treści wymieniowego rozporządzenia. Nietrafna jest także argumentacja odwołująca się do użycia pojęcia „wynagrodzenie miesięczne” zarówno w oświadczeniu woli z 29 sierpnia 2000 r., jak i w piśmie z 24 sierpnia 1999 r., co ma wskazywać, iż oświad- czenie z 29 sierpnia 2000 r. zmieniło tylko część wynagrodzenia objętą nazwą „wy- nagrodzenie miesięczne” w piśmie z 24 sierpnia 1999 r. Po pierwsze, jak wyżej wskazano, z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie wynika, że dodatki zostały faktycznie uwzględnione w tak określonym wynagrodzeniu. Po drugie, składając oświadczenie z 29 sierpnia 2000 r. Marszałek Województwa był związany ustawą z 3 marca 2000 r. i mógł przyznać powódce wyłącznie wynagrodzenie miesięczne, co uczynił. Po trzecie, powódka sama przyznała w apelacji, że „w rzeczywistości pod pojęciem wynagrodzenia miesięcznego kryło się wynagrodzenie zasadnicze, od którego wypłacane były sporne dodatki”. Świadczy o tym, jak kontynuuje w apelacji, treść oświadczenia woli z dnia 15 października 1999 r., w którym ustalono wysokość dodatku funkcyjnego powódki na „20% wynagrodzenia zasadniczego.”. Błędne jest także odwołanie się skarżącej do uchwały Sądu Najwyższego z 22 listopada 2001 r., III ZP 23/01 (OSNAPiUS 2002 nr 6, poz. 135), chociażby z tego względu, że zawarte w niej poglądy, dotyczące kształtowania warunków wynagrodzenia za pracę kierow- nika (dyrektora) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, odnoszą się do stanu prawnego sprzed wejścia w życie ustawy z 3 marca 2000 r. Z przedstawio- nych powodów zarzuty naruszenia przez zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego art. 8 ustawy z 3 marca 2003 r. oraz art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. są bez- podstawne. 8 Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 69 i 70 k.p. Artykuł 5 ustawy z 3 marca 2003 r. ma charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i - poza przewidzianymi w nim wyjątkami - dopuszcza przyznanie pra- cownikowi jedynie wynagrodzenia miesięcznego. Dostosowanie treści stosunku pracy do wymagań wynikających z norm prawnych o takim charakterze nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego. Z tego względu zmiana wynagrodzenia powódki, po- legająca na tym, że dotychczasowe wynagrodzenie wieloskładnikowe obejmujące między innymi dodatek stażowy i funkcyjny, zostało zastąpione jednoskładnikowym wynagrodzeniem miesięcznym bez zmniejszenia wysokości wynagrodzenia, nie wymagała wypowiedzenia zmieniającego. Na marginesie można też wskazać, że dopuszczalność stosowania wypowiedzenia zmieniającego do stosunku pracy z powołania jest przedmiotem kontrowersji. Wobec powyższych ustaleń rozważanie tej kwestii nie jest jednak konieczne. Ma natomiast rację skarżący zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., polegające na nierozważeniu argumentacji powódki opartej na treści pisma z 24 sierpnia 1999, w którym Zarząd Województwa W.-M. ustalił wynagrodzenie powódki w okresie poprzedzającym zmianę tego wyna- grodzenia w drodze oświadczeniu woli Marszałka tego województwa, zawartym w piśmie z 29 sierpnia 2000 r. W świetle powyższych rozważań Sądu Najwyższego, naruszenie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy i w związku z tym nie stanowi podstawy usprawiedliwiającej uwzględnienie kasacji (art. 39313 § 1 w związku z art. 3931 pkt 2 k.p.c.). Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 k.p.c., orzekł jak w sentencji. ========================================