I PK 28/11

Wyrok z dnia 5 lipca 2011 r. I PK 28/11 W razie wystąpienia zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) dyrektor szkoły ma obowiązek pouczyć nauczyciela o moż- liwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny w oświadczeniu wiedzy zawierającym taką informację, co może nastąpić także przed dokona- niem wypowiedzenia stosunku pracy. Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Bogusław Cudowski, Małgorzata Gersdorf. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2011 r. sprawy z powództwa Julity J. przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjal- nych […] w K. o odprawę i sprostowanie świadectwa pracy, na skutek skargi kasa- cyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Kielcach z dnia 26 października 2010 r. […] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r. […] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Kielcach: 1) zasądził od pozwanego Zespołu Szkół Ponadgim- nazjalnych […] w K. na rzecz powódki Julity J. kwotę 14.280 zł z ustawowymi odset- kami od dnia 3 listopada 2008 r. do dnia zapłaty tytułem odprawy, 2) nakazał pozwa- nemu sprostować świadectwo pracy wydane powódce w dniu 5 września 2008 r. po- przez wskazanie w punkcie 3a, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), 3) zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2.790 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz 2 4) nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 744 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka w 1986 r. ukończyła studia na Politechnice Ś. w K. na Wydziale Budownictwa Lądowego, zaś z dniem 1 kwietnia 1992 r. została mianowana nauczycielem Zespołu Szkół Budowlanych […] w K. W dniu 27 września 2000 r. powódka uzyskała stopień nauczyciela mianowanego a wskutek rozwiązania Zespołu Szkół Budowlanych […] w K. z dniem 1 września 2002 r. stała się pracowni- kiem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych […] w K. jako nauczyciel przedmiotów za- wodowych budowlanych oraz informatyki. W pozwanym Zespole Szkół powódka pra- cowała do 31 sierpnia 2008 r. W dniu 17 marca 2003 r. powódce nadano stopień nauczyciela dyplomowanego. Pod koniec kwietnia 2008 r. sporządzono dwie wersje arkuszy organizacyjnych Zespołu Szkół na rok szkolny 2008/09. Pierwszy z nich przewidywał zatrudnienie przy pełnym naborze uczniów (z uwzględnieniem czterech klas liceum, trzech klas zawodówki, jednej klasy technikum wieczorowego), nato- miast drugi zakładał niepełny nabór uczniów (trzy klasy liceum, dwie klasy zawodów- ki). Drugi wariant zakładał, że powódka nie będzie mogła być zatrudniona w pełnym wymiarze zajęć dydaktycznych. Dyrektor Zespołu analizował obie wersje arkusza organizacyjnego, lecz do organu prowadzącego szkołę przekazał arkusz, który zakła- dał pełny nabór uczniów. W dniu 6 maja 2008 r. powódka otrzymała od pozwanego pracodawcy pismo sporządzone 5 maja 2008 r. informujące, że w związku ze zmia- nami organizacyjnymi powodującymi zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, od dnia 1 września 2008 r. nie ma możliwości zatrudnienia jej w pełnym wymiarze i w związku z tym pracodawca poprosił powódkę, aby w terminie do dnia 16 maja 2008 r. wyraziła zgodę na ograniczenie jej zatrudnienia (obniżenie wymiaru godzin) i propor- cjonalne zmniejszenie wynagrodzenia. Gdyby powódka nie wyraziła na to zgody, to w piśmie zastrzeżono, że stosunek pracy stosownie do treści art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela zostanie z nią rozwiązany z dniem 31 sierpnia 2008 r. za uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniem lub na wniosek powódki złożony w terminie do dnia 16 maja 2008 r. zostanie przeniesiona w stan nieczynny. W dniu 15 maja 2008 r. powódka złożyła pracodawcy pisemne oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie wyraża zgody na zatrudnienie jej w roku szkolnym 2008/09 w obniżonym wymiarze godzin i w związku z tym wniosła o rozwiązanie z nią stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r. zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela oraz o wypłacenie należnej z tego tytułu odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2 tej ustawy. Pismem z 3 dnia 20 maja 2008 r. pozwany pracodawca poinformował powódkę, że w przypadku zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkol- nym 2008/09 i ewentualnym brakiem możliwości zapewnienia jej zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin dyrektor Zespołu Szkół rozwiąże z nią stosunek pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r. na mocy art. 20 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, przy czym pracodawca uprzedził powódkę, że w razie dokonania pełnego zaplanowanego na- boru na nowy rok szkolny, zgodnie z arkuszem organizacyjnym przedstawionym or- ganowi prowadzącemu, pracodawca zapewni powódce pracę w pełnym wymiarze godzin na obecnych zasadach płacowych, zaś ostateczna decyzja w tej kwestii za- padnie w trzeciej dekadzie sierpnia 2008 r. Pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. (dorę- czonym powódce w dniu 27 sierpnia 2008 r.) pozwany Zespół powiadomił ją, że w arkuszu organizacyjnym na rok szkolny 2008/09 zapewniono jej pracę w pełnym wy- miarze godzin w charakterze nauczyciela przedmiotów zawodowych budowlanych, informatyki i technologii informacyjnej, wobec czego art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczy- ciela nie zostanie zastosowany. Powódka w dniu 28 sierpnia 2008 r. na piśmie „od- mówiła wyrażenia zgody na cofnięcie wypowiedzenia zawartego w piśmie z dnia 5 maja 2008 r.”. Z chwilą rozpoczęcia nowego roku szkolnego 2008/09 powódka nie podjęła żadnych czynności pedagogicznych. Pracodawca w treści świadectwa pracy wystawionego w dniu 5 września 2008 r. stwierdził, że powódka była u niego zatrud- niona w okresie od dnia 1 września 1988 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. na stanowisku nauczyciela, zaś stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę bez wy- powiedzenia z winy pracownika na mocy art. 30 § 1 pkt 3 k.p. w związku z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Pracodawca pismem z dnia 9 września 2008 r. rozwiązał z powódką stosu- nek pracy na podstawie art. 52 § 1 k.p., wskazując, że nie podjęła ona pracy z dniem 25 sierpnia 2008 r., bowiem nie uczestniczyła w obowiązkowych zebraniach rady pedagogicznej, nie przystąpiła do obowiązków dydaktycznych w dniu 1 września 2008 r., nie dostarczyła stosownego zwolnienia lekarskiego oraz w żaden inny spo- sób nie usprawiedliwiła nieobecności w pracy. Pracodawca odmówił przy tym spro- stowania świadectwa pracy przez stwierdzenie, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej instancji uznał powództwo za uzasadnione, bowiem oświadczenie pozwanego Zespołu z dnia 5 maja 2008 r. należy traktować jako wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy powódki. W ten sposób oświadczenie to wywołało skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku 4 pracy z upływem terminu w nim oznaczonego (z dniem 31 sierpnia 2008 r.). Zdaniem Sądu Rejonowego, powódka - odmawiając zgody na ograniczenie jej wymiaru za- trudnienia i wnosząc o rozwiązanie z nią stosunku pracy z końcem roku szkolnego - zasadnie przyjęła, że stosunek pracy zostanie z nią rozwiązany w oparciu o pod- stawę prawną wskazaną w piśmie pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. Skoro rozwiąza- nie stosunku pracy powódki nastąpiło na mocy art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, to zgodnie z art. 20 ust. 2 zdanie pierwsze tej ustawy przysługiwała jej odprawa pie- niężna w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, zaś świa- dectwo pracy w części dotyczącej określenia trybu rozwiązania stosunku pracy pod- legało odpowiedniemu sprostowaniu. Od wyroku Sądu Rejonowego strona pozwana wniosła apelację i w jej uwzględnieniu Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 26 października 2010 r. […] zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punktach pierwszym i drugim w ten sposób, że oddalił powództwo oraz uchylił punkty trzeci i czwarty tego wyroku. Zdaniem Sądu odwoławczego, pisma pozwane- go pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r., nie można zakwalifikować jako wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy powódki, bowiem zawiera ono jedynie propozy- cję ewentualnego ograniczenia wymiaru czasu pracy i obniżenia wynagrodzenia. Pismo to w żadnym wypadku nie wyraża kategorycznej decyzji pracodawcy w zakre- sie zmiany warunków zatrudnienia powódki, a jedynie informuje ją o zamierzonych działaniach pracodawcy w sytuacji, gdyby powódka nie zgodziła się na propozycję pracodawcy. Pismo to stanowiło jedynie ofertę modyfikacji warunków pracy i płacy powódki w rozumieniu art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. Skoro ta oferta zo- stała odrzucona przez powódkę, to nie wywołała żadnych skutków prawnych. Taki charakter tego pisma pracodawcy potwierdza treść pisma powódki z dnia 15 maja 2008 r., w którym w szczególności zwróciła się do pracodawcy o rozwiązanie z nią stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r. Wniosek ten byłby zbędny gdyby uznać, że pismo pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. miało wymowę kategoryczną. Zaprezen- towaną wykładnię pisma pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. potwierdza jego dalsze działanie, skoro pismem z dnia 20 maja 2008 r. poinformował powódkę, że dopiero rozwiąże z nią stosunek pracy z końcem roku szkolnego w przypadku wystąpienia zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkol- nym 2008/09 i braku możliwości zapewnienia powódce zatrudnienia w pełnym wy- miarze godzin. Taka sytuacja jednak nie nastąpiła, o czym pracodawca wyraźnie po- 5 wiadomił powódkę w piśmie z dnia 26 sierpnia 2008 r. W konsekwencji należało przyjąć, że stosunek pracy łączący powódkę z pozwanym Zespołem Szkół nie został rozwiązany za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę z dniem 31 sierpnia 2008 r. w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, stąd powódka nie nabyła prawa do odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2 tej ustawy. W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego powódka zarzuciła naru- szenie: 1) art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., wskutek przyjęcia, że pismo z dnia 5 maja 2008 r. stanowiło modyfikację warunków pracy i płacy powódki; 2) art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela i art. 300 k.p., wskutek przyję- cia, że pisemne oświadczenie woli pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. nie stanowiło wypowiedzenia stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela; 3) art. 89 k.c., wskutek uznania, że skuteczność jednostronnego oświadczenia woli wypowiadającego stosunek pracy może być uzależniona od warunku; 4) art. 20 ust. 3 i 4 Karty Nauczyciela, przez ich niezastosowanie i w rezultacie dowolne przyjęcie, że pozwany pracodawca do końca sierpnia 2008 r. mógł skutecznie zastrzec sobie prawo podjęcia ostatecznej decyzji co do skutków wręczonego powódce wypowie- dzenia stosunku pracy; 5) art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, przez jego niezastosowa- nie i w rezultacie oddalenie powództwa o odprawę, 6) art. 382 i art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., polegające na „niedostatecznym uzasadnieniu orzeczenia i oparciu rozstrzygnięcia na części zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji ma- teriału dowodowego, z pominięciem wyników postępowania przeprowadzonego przez ten sąd”. W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że Sąd Okręgowy powi- nien wyjaśnić dlaczego przy rozstrzyganiu pominął inne dowody zebrane i poddane ocenie Sądu pierwszej instancji. Tymczasem poza jego rozważaniami pozostały ze- znania stron - mające istotne znaczenie przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli - oraz zeznania świadka Janiny P. Dla powódki było oczywiste, że wypowiedziana jej przez pozwanego pracodawcę umowa o pracę - wobec nieprzyjęcia propozycji ogra- niczenia etatu - rozwiąże się w dniu 31 sierpnia 2008 r. Tak też rozumiał swoje pismo pozwany, bowiem inaczej nie wydałby powódce świadectwa pracy zawierającego informację, że stosunek pracy rozwiązał się w dniu 31 sierpnia 2008 r. Trafność doko- nanej przez Sąd Okręgowy interpretacji treści spornego pisma z dnia 5 maja 2008 r. podważają również zeznania świadka Janiny P., do których Sąd Okręgowy się nie odniósł, a z których wynika, że świadek przygotowała pisma rozwiązujące umowy o 6 pracę w trybie art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela i były one tej samej treści, co pismo z dnia 5 maja 2008 r. Określenie przez pracodawcę w tym piśmie terminu oraz podstawy prawnej rozwiązania stosunku pracy z powódką dowodzi, że jest ono jed- nostronnym oświadczeniem woli pracodawcy rozwiązującym stosunek pracy z za- chowaniem okresu wypowiedzenia, a nie ofertą zmiany warunków pracy. Skarżąca podniosła również, że pracodawca w piśmie z dnia 20 maja 2008 r. zastosował nie- znaną w Karcie Nauczyciela konstrukcję rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem. Skoro zaś przy ocenie oświadczenia woli miarodajną jest chwila jego złożenia przez stronę, a nie wyrażone w późniejszym czasie jej intencje, to bez znaczenia dla oceny charakteru i skutków oświadczenia z dnia 5 maja 2008 r. są kolejne pisma pozwane- go pracodawcy z dnia 26 sierpnia i 8 września 2008 r., z których treści Sąd Okręgowy wyciągnął wniosek, że pozwany pismem z dnia 5 maja 2008 r. nie wyraził katego- rycznej woli rozwiązania z powódką umowy o pracę. Powódka zaznaczyła ponadto, że sam pozwany oświadczył wprost, iż jego pismo z dnia 26 sierpnia 2008 r. należy traktować jako uchylenie się od skutków oświadczenia woli z dnia 5 maja 2008 r. Gdyby faktycznie pismo z dnia 5 maja 2008 r. miało charakter informacyjny - jak uważa Sąd Okręgowy - to logiczne jest, że nie wywoływałoby skutków prawnych, od których, według stanowiska pozwanego przedstawionego w piśmie z dnia 8 września 2008 r., uchylił się pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. Analiza treści pisma z dnia 5 maja 2008 r. (prawidłowo przeprowadzona przez Sąd Rejonowy) wskazuje, że jest to oświadczenie woli pracodawcy o jednostronnym rozwiązaniu stosunku pracy za wy- powiedzeniem. Wyrażono w nim bowiem wolę rozwiązania stosunku pracy, a przy tym wskazano wszystkie niezbędne elementy określające sposób i termin rozwiąza- nia stosunku pracy. Pismo to wywołało zatem skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem dokonanym przez pozwanego, który nastąpił niezależnie od sposobu zachowania się powódki (w tym niezależnie od złożenia przez nią wniosku o rozwiązanie przez pracodawcę stosunku pracy i wypłatę od- prawy). Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części „oddalającej po- wództwo w punkcie pierwszym” i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do po- nownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: 7 Zasadniczy problem występujący w sprawie dotyczy kwalifikacji pisma pozwa- nego pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. Kluczowa jest ocena, czy pismo to miało cha- rakter jednostronnego oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy (jak uważa powódka), czy też było jedynie pismem informującym powódkę o możliwych decyzjach kadrowych, jakie pracodawca podejmie w stosunku do niej w ciągu kilku- nastu tygodni od daty zapoznania się przez nią z treścią pisma oraz o możliwościach podjęcia przez nią określonych czynności (jak uznał Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku). Wyjaśnienie tej kwestii otwiera drogę do ustalenia, czy stosunek pracy po- między stronami został rozwiązany za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodaw- cę z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2008 r. i czy powódka w ten sposób uzyskała prawo do odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, dochodzonej w rozpo- znawanej sprawie. Oceny tej należy dokonać w aspekcie możliwości, jakie w tym zakresie stwarzają odpowiednie przepisy. Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły w razie czę- ściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniej- szenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dal- sze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrud- niony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela (ograniczenie to jest dopuszczal- ne do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i wiąże się z pro- porcjonalnym zmniejszeniem wynagrodzenia; może nastąpić gdy nie istnieje możli- wość zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wycho- wawczych lub opiekuńczych w innej szkole). Rozwiązanie stosunku pracy z powyż- szych przyczyn, co do zasady, następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). Wypowiedzenie stosunku pracy dokonane przez dyrektora szkoły z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest bezskuteczne (traci moc ex lege) w przypadku złożenia przez nauczyciela, w terminie do 30 dni od dnia doręczenia mu wypowie- dzenia stosunku pracy, pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny (art. 20 ust. 5c zdanie pierwsze Karty Nauczyciela). 8 Redakcja art. 20 Karty Nauczyciela rodzi trudności przy ustalaniu kolejności poszczególnych czynności prowadzących do rozwiązania stosunku pracy z nauczy- cielem. W szczególności treść przepisów nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pyta- nie, czy oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu nauczycielowi stosunku pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela powinno być poprze- dzone przekazaniem nauczycielowi informacji o możliwościach przeniesienia go w stan nieczynny lub ograniczenia wymiaru zatrudnienia. W wyroku z dnia 15 maja 1997 r., I PKN 150/97 (OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 211) Sąd Najwyższy przyjął, że pracodawca przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy powinien poinfor- mować nauczyciela o zaistnieniu przesłanek tego rozwiązania i w ten sposób umożli- wić nauczycielowi złożenie wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. W uzasadnie- niu tego wyroku zwrócono uwagę, że art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela gwarantuje nauczycielowi prawo złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a tym sa- mym prawo wpływu na wybór jednego ze wskazanych tym przepisem rozwiązań prawnych. Oznacza to, że w celu umożliwienia realnego skorzystania przez nauczy- ciela z uprawnienia przyznanego mu w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły powinien naprzód poinformować zainteresowanego o zaistniałej sytuacji (unie- możliwiającej dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć) oraz o przysługującym mu prawie złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a dopiero w wypadku braku stosownego wniosku, powinien podjąć decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy. Stanowisko to zostało co do zasady podtrzymane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2002 r., I PK 15/02 (OSNP 2004 nr 12, poz. 207), w którym przyjęto, że dyrektor szkoły jest zobowiązany do poinformowania nauczyciela o możliwości przejścia - na jego wniosek - w stan nieczynny, ale taka informacja może być przeka- zana także w piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu nauczycie- lowi stosunku pracy. Nauczyciel nie ma obowiązku złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny przed wypowiedzeniem mu przez dyrektora szkoły stosunku pracy oraz nie jest związany wyznaczonym mu przez dyrektora szkoły terminem do złoże- nia tego wniosku. Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w tym wyroku, chociaż z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie wynika bezpośrednio obowiązek dyrektora szkoły informowania lub pouczenia nauczyciela o przysługującym mu prawie do prze- niesienia w stan nieczynny, a tym bardziej zwracania się do nauczyciela z zapyta- niem, czy wobec wytypowania go do zwolnienia z przyczyn organizacyjnych złoży on - lub nie - wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, to ze względów funkcjonalnych, 9 organizacyjnych, a także aksjologicznych, trzeba przyjąć, że nauczycielowi należy stworzyć realną możliwość dokonania wyboru między rozwiązaniem stosunku pracy a kontynuowaniem zatrudnienia na zmienionych warunkach po przeniesieniu w stan nieczynny. Biorąc więc pod uwagę prawo pracownika do informacji o jego sytuacji, trzeba uznać, że dyrektor szkoły ma obowiązek poinformować nauczyciela o zamia- rze rozwiązania z nim stosunku pracy i o tym, że alternatywą czynności rozwiązującej (wypowiedzenia) jest przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny, pod warunkiem, że złoży on stosowny wniosek. Sąd Najwyższy uznał jednak, że zbyt daleko idąca była- by konkluzja jakoby z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela wynikał dla dyrektora szkoły obowiązek skierowania do nauczyciela zapytania o jego zamiary i aby nega- tywna odpowiedź nauczyciela warunkowała dopuszczalność wypowiedzenia stosun- ku pracy. Ani sposób ani forma, ani termin powiadomienia nauczyciela o przysługują- cym mu uprawnieniu do przejścia w stan nieczynny nie zostały w przepisach określo- ne. To zaś oznacza, że informacja (oświadczenie wiedzy) może być nauczycielowi przekazana przez dyrektora szkoły w jakikolwiek (mniej lub bardziej sformalizowany) sposób, który uzna on za właściwy. Informacja może być mu podana w osobnym pi- śmie poprzedzającym wypowiedzenie stosunku pracy lub zbiegającym się w czasie z tą czynnością, ale także w piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu. Za wątpliwą natomiast Sąd Najwyższy uznał skuteczność powiadomienia nauczycie- la o możliwości przeniesienia w stan nieczynny na jego wniosek już po dokonaniu wypowiedzenia stosunku pracy, bowiem udzielenie informacji w terminie przypadają- cym na bieg okresu wypowiedzenia pozostawałoby - co do zasady - w sprzeczności z jej celem. W wyrokach z dnia 8 grudnia 2005 r., I PK 94/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz. 320; OSP 2007 nr 11, poz. 131, z glosą W. Jędrychowskiej-Jaros) i z dnia 14 stycznia 2009 r., III PK 52/08 (OSNP 2010 nr 13-14, poz. 164) przyjęto natomiast, że do trybu rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie należy ani zasięgnięcie przez dyrektora szkoły informacji co do możliwości uzupełnia- jącego zatrudnienia nauczyciela mianowanego, ani złożenie mu propozycji ograni- czenia zatrudnienia. Zatem przed rozwiązaniem stosunku pracy z nauczycielem mia- nowanym na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela dyrektor szkoły nie ma obo- wiązku ustalania możliwości uzupełniającego zatrudnienia nauczyciela w innej szkole (innych szkołach) ani obowiązku składania mu propozycji ograniczenia zatrudnienia. Takiego obowiązku nie da się wywieść z formułowanego niekiedy generalnego obo- 10 wiązku pracodawcy informowania pracownika o okolicznościach dotyczących zatrud- nienia. Przepis art. 22 Karty Nauczyciela nie jest bowiem adresowany do dyrektora szkoły, lecz do organu prowadzącego szkołę, a co istotniejsze, nie nakłada on na organ prowadzący szkołę żadnego obowiązku, bowiem posługuje się terminem „może”. To zaś oznacza, że zarówno nałożenie obowiązku zatrudnienia uzupełniają- cego, jak i ograniczenie zatrudnienia, są działaniami fakultatywnymi. Poza tym, mię- dzy czynnościami przewidzianymi w zdaniach pierwszym i drugim art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela występuje jeszcze różnica polegająca na tym, że przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny następuje na jego wniosek, zaś zatrudnienie uzupeł- niające na innym stanowisku i ograniczenie zatrudnienia wymaga zgody nauczyciela. Wprawdzie zarówno wniosek, jak i zgoda nauczyciela są warunkami skuteczności czynności zmieniających jego status pracowniczy, ale pierwsza z nich musi poprze- dzać dokonanie przez dyrektora szkoły takiej zmiany; druga, co do zasady, jest reak- cją na podjętą już przez organ prowadzący szkołę decyzję dokonania zmiany (nało- żenie obowiązku zatrudnienia uzupełniającego lub ograniczenie zatrudnienia). Z powyższego wynika, że w razie wystąpienia zmian planu nauczania unie- możliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela), dyrektor szkoły nie ma obowiązku zasięgnięcia infor- macji co do możliwości uzupełniającego zatrudnienia nauczyciela mianowanego, złożenia mu propozycji ograniczenia zatrudnienia ani nawet udzielania nauczycielowi informacji o możliwości ograniczenia zatrudnienia. Dyrektor szkoły powinien (ma obo- wiązek) natomiast poinformować (pouczyć) nauczyciela o możliwości złożenia wnio- sku o przeniesienie w stan nieczynny. Może to nastąpić zasadniczo na dwa sposoby. Pierwszy polega na tym, że dyrektor szkoły udzieli tej informacji (pouczenia) w pierw- szej kolejności, przed dokonaniem wypowiedzenia stosunku pracy. W takiej sytuacji w ogóle nie mamy do czynienia z oświadczeniem woli (wypowiedzeniem stosunku pracy, wypowiedzeniem zmieniającym - które w ogóle wobec nauczyciela mianowa- nego jest niedopuszczalne, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I PKN 595/98, OSNAPiUS 2000 nr 8, poz. 300 - ani nawet ofertą zawarcia porozumienia), lecz z oświadczeniem wiedzy. Drugi sposób wykonania obowiązku informacyjnego dyrektora szkoły polega na udzieleniu stosownego pouczenia (o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny) równocześnie ze złożeniem oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy. Także w tym przypadku udzielenie tej informa- cji nie jest elementem oświadczenia woli i może nastąpić w piśmie wypowiadającym 11 stosunek pracy lub odrębnym pismem (a nawet w innej formie). W obecnym stanie prawnym, w którym nauczyciel w terminie 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia może złożyć wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, co powoduje bezskuteczność wypowiedzenia (nie ma więc potrzeby jego cofania - art. 20 ust. 5c Karty Nauczycie- la), pouczenie może być udzielone nawet po wypowiedzeniu, byle w czasie umożli- wiającym nauczycielowi podjęcie decyzji. Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od oceny, który ze wskazanych sposobów udzielenia powódce informacji wystąpił w stanie faktycznym sprawy. Decydujące znaczenie w tym zakresie ma oczywiście treść adresowanego do powódki pisma z dnia 5 maja 2008 r. Dyrektor pozwanego Zespołu „poinformował” w nim powódkę, że w związku ze zmianami organizacyjnymi powodującymi zmniej- szenie liczby oddziałów w szkole od dnia 1 września 2008 r. nie ma możliwości za- trudnienia jej w pełnym wymiarze i dlatego „poprosił” ją „o wyrażenie zgody na ogra- niczenie zatrudnienia w obniżonym wymiarze godzin i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia” w terminie do 16 maja 2008 r. (ta informacja nie była niezbędna). Ponadto pracodawca zaznaczył, że w razie braku zgody powódki na ograniczenie wymiaru zatrudnienia stosunek pracy z nią „zostanie rozwiązany za uprzednim trzy- miesięcznym wypowiedzeniem” z dniem 31 sierpnia 2008 r. Pismo to zawierało też pouczenie o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a przede wszystkim zawierało wyłącznie zapowiedź dokonania w przyszłości wypowiedzenia stosunku pracy. Pismo to nie było więc w ogóle oświadczeniem woli (samodzielnie nie wywoływało ani nie zmierzało do wywołania skutku prawnego). Było to wyłącznie oświadczenie wiedzy, a ściślej udzielenie informacji o pewnych możliwościach praw- nych. Tak też pismo to zostało wówczas zrozumiane przez powódkę, która w odpo- wiedzi (pismo z 15 maja 2008 r.) oświadczyła, że nie wyraża zgody na zatrudnienie w roku szkolnym 2008/09 w obniżonym wymiarze godzin i dlatego „prosi o rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r.”. Oceny tej (że pismo pracodawcy z 5 maja 2008 r. było wyłącznie udzieleniem informacji) nie zmienia późniejsze zachowa- nie powódki, a także (niekonsekwentne) czynności pracodawcy. Ostatecznie ani to pismo, ani żadna inna (późniejsza) czynność pracodawcy nie może być zakwalifiko- wana jako złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu powódce stosunku pracy. Trafnie w szczególności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono, że w spornym piśmie pracodawca nie wyraził kategorycznej woli rozwiązania z powódką stosunku pracy w razie braku przyjęcia przez nią propozycji zatrudnienia w ograniczonym wy- 12 miarze. Pracodawca nie zastrzegł zwłaszcza w treści tego pisma, iż - w razie niewy- rażenia zgody na obniżenie wymiaru pracy - należy je traktować jako wypowiedzenie stosunku pracy ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2008 r. Informacja o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie w stan nieczynny lub wyrażenia zgody na ograniczenie wymiaru zatrudnienia, nie stanowi bowiem składnika oświadczenia woli w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy, zaś istotą wypowiedzenia jest wyrażenie woli rozwiązania stosunku pracy po upływie okresu wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2002 r., I PKN 164/01, OSNP 2004 nr 7, poz. 120, a także uzasadnienie wyroku z dnia 12 listopada 2008 r., I PK 79/08, OSNP 2010 nr 9- 10, poz. 111). Oznacza to niezasadność wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej doty- czących naruszenia przepisów prawa materialnego. Co się tyczy zarzutu naruszenia przepisów procesowych (art. 382 i 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.), mającego polegać na „niedostatecznym” uzasad- nieniu orzeczenia i oparciu rozstrzygnięcia na części materiału dowodowego zgroma- dzonego przez Sąd pierwszej instancji (z pominięciem zeznań stron i świadka Janiny P.), to jest on bezzasadny przede wszystkim dlatego, że Sąd odwoławczy nie korygo- wał w żadnym zakresie ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy. W szczególności z zeznań wskazanego świadka wynika wyłącznie to, że w przypadku rozwiązywania stosunków pracy z innymi nauczycielami pracodawca wystosowywał do nich pisma tej samej (podobnej) treści, jak do powódki. Sąd drugiej instancji doko- nał więc jedynie odmiennej oceny prawnej tych ustaleń, przy czym wyraźnie przed- stawił uzasadniającą to argumentację, co w pełni umożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej (por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366; z dnia 15 grudnia 2010 r., II PK 138/10, LEX nr 738557 i z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, LEX nr 738396). Z powołanych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podsta- wie art. 39814 k.p.c. ========================================