I PK 212/07

Wyrok z dnia 22 lutego 2008 r. I PK 212/07 Brak dowodów winy jako przesłanka umorzenia postępowania dyscypli- narnego wobec nauczyciela uzasadnia zwrot wynagrodzenia zatrzymanego w okresie tego postępowania (art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2008 r. sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w Z.W. o wynagro- dzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2007 r. [...] 1. u c h y li ł zaskarżony wyrok w punkcie 2 w zakresie rozstrzygnięcia doty- czącego roszczenia o zwrot zatrzymanych kwot wynagrodzenia i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i orze- czenia o kosztach postępowania kasacyjnego, 2. o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. U z a s ad n i e n i e Powód Tadeusz K. dochodził od Szkoły Podstawowej [...] w Z.W. wynagrodze- nia za pracę licząc po 17.773,60 zł za okres od 1 styczna 2000 r. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Po sprecyzowaniu żądania pozwu na kwotę 106.416 zł sprawa została przekazana przez Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli do Sądu Okręgowego w Sieradzu. Sąd Okręgowy w Sieradzu przekazał sprawę do roz- poznania Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli jako rzeczowo właściwemu. Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli wyrokiem z dnia 13 czerwca 2005 r. oddalił powództwo. Wyrok ten został uchylony wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu z 8 wrze- śnia 2005 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy 2 w Zduńskiej Woli wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. [...] zasądził od pozwanej Szkoły Podstawowej [...] w Z.W. na rzecz powoda kwotę 2.094,20 zł brutto „tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za okres od 1 stycznia 2002 r. do 28 lutego 2002 r. z odsetkami, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz umorzył postę- powanie w zakresie żądania ustalenia istnienia stosunku pracy, a także orzekł o kosztach postępowania. Wyrok ten zaskarżyły obie strony. Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z 22 czerwca 2006 r. „z apelacji powoda zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt 2 i 4 sentencji)” uchylił, zniósł postępowanie i w tym zakresie przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sieradzu, natomiast z apelacji pozwanego umorzył postępowanie „w części uwzględ- niającej powództwo (pkt 1 sentencji)”. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że peł- nomocnik strony pozwanej cofnął apelację, wobec czego Sąd wydał orzeczenie o umorzeniu postępowania (jak zaznaczono w uzasadnieniu - wywołanego tą apelacją) uznając, że zaskarżony wyrok staje się w tej części prawomocny. Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z dnia 11 października 2006 r. [...] oddalił powództwo. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny. Powód Tadeusz K. rozpoczął pracę w pozwanej Szkole Podstawowej [...] w Z.W. na stanowisku nauczy- ciela wychowania fizycznego w 1987 r. Zatrudnienie to powód podjął w związku z zastosowanym wobec niego „przeniesieniem dyscyplinarnym” ze Szkoły Podstawo- wej [...] w K., gdzie od grudnia 1979 r. był zatrudniony jako nauczyciel wychowania fizycznego. W dniu 1 grudnia 1999 r. powód zaprzestał wykonywania pracy w po- zwanej Szkole w związku z odsunięciem go przez dyrekcję Szkoły od pracy w trybie art. 83 ust 1 Karty Nauczyciela. W okresie od 1 stycznia 2000 r. do 30 kwietnia 2002 r. powód pobierał wynagrodzenie w zmniejszonym wymiarze - 50% i nie świadczył pracy. W dniu 28 stycznia 2000 r. Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wo- jewodzie Ł. wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego prze- ciwko Tadeuszowi K., zarzucając mu, że we wrześniu 1999 r., podczas lekcji wycho- wania fizycznego pobił ucznia, nadto na korytarzu przy sali gimnastycznej popychał uczniów, powodując u nich obrażenia, czym uchybił godności i obowiązkom nauczy- ciela wynikającym z art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Orzeczeniem z 14 marca 2001 r. Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Woje- wodzie Ł. umorzyła postępowanie dyscyplinarne z uwagi na rozpoznanie u powoda 3 zaburzeń osobowości i zespołu urojeniowo-pieniaczego. Orzeczeniem z dnia 25 maja 2001 r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Ministerstwie Edukacji Narodowej uchyliła powyższe orzeczenie i sprawę przekazała do ponowne- go rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Komisja Dyscyplinarna dla Nau- czycieli przy Wojewodzie Ł. wydała orzeczenie 12 grudnia 2001 r., wymierzając po- wodowi karę wydalenia z zawodu nauczycielskiego (art. 76 ust. 1 pkt 4 Karty Nau- czyciela). Od tego orzeczenia odwołał się Tadeusz K. Orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla nauczycieli przy Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu [...] z dnia 28 lutego 2002 r. uchylono zaskarżone orzeczenie w zakresie winy, w części, a w zakresie kary, w całości i wymierzono powodowi karę zwolnienia z pracy w pozwanej Szkole z jednoczesnym zakazem przyjmowania go do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania. Zdaniem Komisji zarzuty posta- wione powodowi dotyczące kopnięcia jednego z uczniów, popychania uczniów na korytarzu, jak też zamknięcia dwojga uczniów klasy pierwszej w szatni, nie budzą wątpliwości. Orzeczenie to było prawomocne ale podlegało nadzwyczajnym środkom zaskarżenia. Na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela w związku z pra- womocnym orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy MEN z dnia 28 lutego 2002 r. pracodawca pismem z dnia 5 kwietnia 2002 r. poinfor- mował powoda o wygaśnięciu z mocy prawa stosunku pracy z dniem 28 lutego 2002 r. Na skutek odwołania powoda od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego, wyro- kiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2002 r. uchylono zaskar- żone orzeczenie i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2003 r. postanowiła zaskarżone orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej dla Nau- czycieli przy Wojewodzie Ł. uchylić i wymierzyć Tadeuszowi K. karę zwolnienia z pracy przewidzianą w art. 76 ust. pkt 3 Karty Nauczyciela oraz uznać go winnym przewinienia polegającego na pobiciu ucznia Rafała H., popychania uczniów z klasy VIII i zamknięcia w szatni dwojga uczniów z klasy I. Powód zaskarżył to orzeczenie. Postępowanie dyscyplinarne zakończyło się umorzeniem postępowania dyscyplinarnego na mocy prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 6 października 2003 r. [...]. Przyczyną umorzenia postępowania dyscyplinarnego było stwierdzenie u powoda w toku postępowania karnego przez biegłych psychiatrów obniżenia zdolno- ści do intelektualnego kontrolowania sfery emocjonalno-popędowej. Powód w chwili 4 popełnienia zarzucanego mu czynu miał zniesioną zdolność rozumienia znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Został stwierdzony u niego zespół uro- jeniowy-pieniaczy oraz „ograniczone” zaburzenie osobowości. W opinii biegłych stwierdzone zaburzenia czynności psychicznych dyskwalifikują powoda do dalszej pracy w charakterze nauczyciela. Po wydaniu orzeczenia przez Sąd Apelacyjny w Łodzi powód w dniu 9 paź- dziernika 2003 r. zgłosił się do pracodawcy, wyrażając gotowość podjęcia pracy. Pracodawca odmówił dopuszczenia Tadeusza K. do pracy z uwagi na treść uzasad- nienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi. W związku z odmową dopuszczenia do pracy powód wystąpił z powództwem na drogę postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2005 r. ]...] Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli nakazał dopuszczenie powoda do pracy pod warunkiem złożenia zaświadczenia potwierdzającego jego zdolność do pracy w zawodzie nauczyciela. W związku z tym wyrokiem dyrektor po- zwanej Szkoły na podstawie § 1 ust.1 pkt 4e oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdro- wia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.) zwrócił się w dniu 22 września 2005 r. do lekarza me- dycyny Joanny C. o przeprowadzenie badania kontrolnego powoda celem stwierdze- nia, czy posiada on zdolność do wykonywania zawodu nauczyciela, z poszerzeniem badań o dodatkowe badanie psychiatryczne. Po wykonanych badaniach w dniu 2 stycznia 2006 r. wskazany przez pracodawcę lekarz wydał zaświadczenia lekarskie, w którym uznał powoda Tadeusza K. za niezdolnego do wykonywania pracy na sta- nowisku nauczyciela. Od powyższego orzeczenia powód odwołał się, skutkiem czego - po przepro- wadzeniu kolejnych badań lekarskich- zostało wydane zaświadczenie przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. z dnia 31 marca 2006 r., na podstawie którego powód również został uznany za niezdolnego do pracy na stanowisku nauczyciela. Tadeusz K. złożył w pozwanej Szkole zaświadczenia „prywatnych lekarzy” potwierdzające jego zdol- ność do wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela, jednak pracodawca ich nie uwzględnił i nie dopuścił go do pracy. Kwota 2.094,20 zł brutto tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1 stycz- nia 2002 r. do 28 lutego 2002 r. z ustawowymi odsetkami od dnia 25 listopada 2002 r., której dotyczył wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 22 czerwca 2006 r. została 5 już zapłacona powodowi przez pozwaną Szkołę. W całym okresie objętym żądaniem zapłaty wynagrodzenia, tj. od grudnia 1999 r. do chwili obecnej, powód nie świadczył pracy w pozwanej Szkole. Zdaniem Sądu Okręgowego, pracodawca zasadnie zawiesił powoda w pełnie- niu obowiązków nauczyciela od grudnia 1999 r. i obniżył wysokość należnego wyna- grodzenia za okres od 1 stycznia 2000 r . W przypadku powoda zachodziły dwie podstawy zawieszenia - zostało wszczęte zarówno postępowanie karne, jak (i w dniu 28 stycznia 2000 r.) rzecznik dyscyplinarny wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postę- powania dyscyplinarnego. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, iż w dniu 28 lutego 2002 r., kiedy zapadło prawomocne orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej o zwolnieniu powoda z pracy z zakazem przyjmowania go do pracy w zawodzie nau- czyciela, stosunek pracy powoda wygasł z mocy prawa na podstawie art. 26 ust. 1 Karty Nauczyciela. Poza sporem jest fakt, że powód od grudnia 1999 r. aż do wyga- śnięcia stosunku pracy, tj. do dnia 28 lutego 2002 r., był zawieszony w pełnieniu obo- wiązków. Sąd Okręgowy zauważył, że zgodnie z art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela - jeżeli postępowanie dyscyplinarne lub karne zakończy się umorzeniem z powodu braków dowodu winy, nauczycielowi należy zwrócić zatrzymane kwoty wynagrodze- nia. Okres, na jaki nauczyciel może być zawieszony w pełnieniu obowiązków, określa art. 83 ust. 3 Karty Nauczyciela, który stanowi że zawieszenie w pełnieniu obowiąz- ków nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy, chyba że przeciwko nauczycielowi lub dy- rektorowi szkoły toczy się jeszcze postępowanie wyjaśniające, w związku z którym nastąpiło zawieszenie. W okresie pomiędzy styczniem 2000 r. a kwietniem 2002 r. powód pobierał od pracodawcy wynagrodzenia w zmniejszonym wymiarze i nie świadczył pracy. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi umorzył postępowanie dyscyplinarne wobec powoda. Zdaniem Sądu Okręgowego postępowanie dyscyplinarne nie zostało umorzone z powodu braku dowodów winy w rozumieniu art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela, gdyż Sąd Apelacyjny wyraźnie podkreślił w uzasadnieniu wyroku, że powód popełnił zarzucane mu czyny, jednak w chwili ich popełnienia miał zniesioną zdolność rozumienia znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, był niepoczytalny. Powodowi, z uwagi na brak poczytalności, nie można było przypisać winy. Nie można tego utożsamiać z brakiem dowodów na popełnienie zarzucanych czynów. U powoda wina została wyłączona na skutek jego niepoczytalności a nie z braku dowodów. Z powyższych względów, zdaniem Sądu pierwszej instancji, jest to sytuacja „zupełnie inna” niż wskazana w art. 84 ust. 5 6 Karty Nauczyciela. Gdyby nawet przyjąć, że postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone wobec powoda z przyczyn określonych w powyższym artykule, to - zda- niem Sądu - zasądzenie wynagrodzenia za okres, w którym powód miał ograniczone wynagrodzenie, a więc w czasie, gdy toczyło się wobec niego postępowanie karne i postępowanie dyscyplinarne od 1 stycznia 2000 r. do dnia wygaśnięcia stosunku pracy, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, które są określone w art. 8 Kodeksu pracy. Za bezsporne w sprawie uznano, że w okresie po wydaniu wyroku umarzają- cego postępowanie dyscyplinarne powód nie świadczył pracy, a pracodawca miał uzasadniony powód, aby odmówić dopuszczenia go do wykonywania pracy nauczy- ciela bez aktualnych badań lekarskich. Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli orzekł 13 czerwca 2005 r. o dopuszczeniu powoda do pracy lecz pod warunkiem złożenia za- świadczenia potwierdzającego jego zdolność do pracy w zawodzie nauczyciela. Po- nieważ art. 26 ust. 1 Karty Nauczyciela nie przewiduje sytuacji, w której dochodzi do umorzenia prawomocnie zakończonego postępowania dyscyplinarnego, zgodnie z art. 91c w zakresie nieuregulowanym mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy. Kwestie wynagrodzenia za pracę reguluje art. 80 k.p. Wynagrodzenia za czas niewy- konywania pracy może przysługiwać tylko wyjątkowo w oparciu o wyraźną podstawę prawną zawartą w Kodeksie pracy, przepisach pozakodeksowych, układach zbioro- wych pracy lub regulaminach wynagrodzeń. Obowiązek wypłaty wynagrodzenia pra- cownikowi za czas niewykonywania pracy obciąża pracodawcę wówczas, gdy niewy- konanie pracy jest skutkiem niedopuszczenia pracownika do pracy bądź też przerw w procesie pracy spowodowanych przez zdarzenia dotyczące pracodawcy, które re- guluje art. 81 k.p., jak i w przypadkach niewykonywania pracy z przyczyn niezawinio- nych, leżących po stronie pracownika, do których zalicza się między innymi wystą- pienie niektórych zdarzeń losowych uniemożliwiających wykonywanie pracy bądź też okoliczności uzasadniających zwolnienie pracownika od obowiązku stawienia się do pracy w celu umożliwienia mu spełnienia obowiązków osobistych, rodzinnych, czy społecznych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zasądzeniu wynagrodzenia za okres od daty wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Łodzi z dnia 6 października 2003 r. sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Powód nie mógł zostać dopusz- czony do pracy z powodu stwierdzonych zaburzeń czynności psychicznych, które dyskwalifikowały go jako nauczyciela, jak też w świetle aktualnych badań lekarskich nie ma takich możliwości do chwili obecnej. Wszystkie powyższe okoliczności, zgod- 7 nie z art. 8 k.p., sprzeciwiają się przyznaniu powodowi wynagrodzenia za okres nie- wykonywania pracy. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2007 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od Szkoły Podsta- wowej [...] w Z.W. na rzecz powoda kwotę 3.320,80 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 października 2003 r., a w pozostałej części apelację powoda oddalił. Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja jest częściowo zasadna, gdyż zgodzić się należało z powodem że umorzenie postępowania dyscyplinarnego wyrokiem Sądu Apelacyjne- go z 6 października 2003 r. zmieniło jego sytuację prawną i pracowniczą, jako że spowodowało uchylenie prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego będącego z kolei podstawą wygaśnięcia stosunku pracy, które to wygaśnięcie nastąpiło 28 lutego 2002 r. na podstawie art. 26 ust 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. Do daty umorzenia postę- powania dyscyplinarnego żądanie zasądzenia wynagrodzenia nie znajduje uzasad- nienia prawnego, gdyż powód żadnej pracy w tym okresie nie wykonywał ani nie zgłaszał gotowości do jej wykonywania, zaś przepisy Karty Nauczyciela, a także Ko- deksu pracy nie przewidują dla takiej sytuacji wypłaty wynagrodzenia. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, trafnie Sąd Okręgowy uznał, że przepis art. 84 ust. 5 Karty Nauczy- ciela nie ma zastosowania do sytuacji powoda, gdyż postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone przez Sąd w wyniku zaskarżenia prawomocnego orzeczenia komi- sji z uwagi na stan zdrowia powoda, który w chwili popełnienia zarzucanych mu czy- nów miał zniesioną zdolność ich rozumienia i kierowania swoim postępowaniem. Po dacie wyroku Sądu Apelacyjnego powód zgłosił gotowość do podjęcia pracy i fak- tycznie w tym momencie pracodawca winien go skierować na badanie lekarskie, o którym mowa w art. 23 ust. 5 Karty Nauczyciela, gdyż wbrew stanowisku powoda zawartym w licznych pismach i apelacji, dyrektor szkoły może to uczynić z własnej inicjatywy w każdym czasie. Powoda nie skierowano na takie badanie. Powód nato- miast wystąpił z pozwem o przywrócenie go do pracy. Sąd Rejonowy orzekł „o przy- wróceniu go do pracy” pod warunkiem złożenia zaświadczenia lekarskiego, że pracę nauczyciela może wykonywać. Od daty więc dostarczenia Sądowi zaświadczenia lekarskiego - co nastąpiło 24 kwietnia 2006 r. - a następnie zaświadczenia Instytutu Medycyny Pracy z dnia 30 marca 2006 r., winien z nim być rozwiązany stosunek pracy na podstawie art. 23 ust. 3 Karty Nauczyciela „gdyż powód faktycznie nie miał formalnie rozwiązanego stosunku pracy po umorzeniu postępowania dyscyplinar- 8 nego”. Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym zostało uregulo- wane w Karcie Nauczyciela w sposób całościowy i wyczerpujący. Nie zostały nato- miast uregulowane konsekwencje rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy z nauczycielem z naruszeniem prawa. Dlatego jedynie na podstawie przepisów Ko- deksu pracy można skonstruować konsekwencje niezgodnego z prawem działania pracodawcy, które doprowadziło do rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy z mianowania. „Za okres więc od daty wytoczenia powództwa o dopuszczenie do pracy do daty określonej art. 23 ust. 2 pkt 3, czyli do końca miesiąca w którym dy- rektor szkoły dowiedział się o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychcza- sowej pracy i nie rozwiązał z nim stosunku pracy należało powodowi wypłacić od- szkodowanie stosując przepisy kodeksu pracy, a to stosownie do treści art. 91 c Karty Nauczyciela”. Sąd Apelacyjny uznał, że rozwiązanie stosunku pracy z powo- dem nastąpiło z naruszeniem przepisów Karty Nauczyciela (niedoręczono mu pisma o rozwiązaniu umowy z powodu stanu zdrowia wykluczającego możliwość wykony- wania dotychczasowej pracy). Sąd Apelacyjny „stosując odpowiednio art. 45 k.p. orzekł o odszkodowaniu stosownie do treści art. 471 k.p. i zasądził je w wysokości 3 miesięcznego wynagro- dzenia”. Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uznania, że stosunek pracy powoda podlegał szczególnej ochronie z uwagi na sprawowanie funkcji związkowej, gdyż rozwiązując z powodem prawidłowo stosunek pracy nauczyciela mianowanego na podstawie art. 23 ustawy Karta Nauczyciela pracodawca nie był zobowiązany do przewidzianej w art. 38 k.p. konsultacji ze związkami zawodowymi. Konsultacja związkowa jest przewidziana jedynie przy zamiarze wypowiedzenia nauczycielowi stosunku pracy w razie częściowej likwidacji szkoły lub zmian organizacyjnych, o któ- rych mowa w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, czyli nie dotyczy sytuacji powoda. Powyższy wyrok został zaskarżony „w całości” skargą kasacyjną wniesioną przez powoda. Wyrokowi Sądu Apelacyjnego zarzucono naruszenie prawa material- nego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności naruszenie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych przez przyjęcie, że przewidziana w tym przepisie ochrona trwałości stosunku pracy funkcjonariuszy związków zawodowych nie ma zastosowania do zwolnienia nauczy- ciela w trybie art. 23 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, a także naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastoso- wanie, a w szczególności naruszenie art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. 9 Karta Nauczyciela, przez przyjęcie, że umorzenie postępowania dyscyplinarnego i karnego z powodu niepoczytalności sprawcy wyklucza możliwość zwrotu wynagro- dzenia zatrzymanego na czas trwania postępowania. Zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., poprzez oddalenie apelacji powoda po- mimo nierozpoznania istoty sprawy. Wskazując na powyższe wniesiono o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpozna- nia na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów po- stępowania kasacyjnego „według norm obowiązujących jako część kosztów pro- cesu”. Sąd Najwyższy, zważył co następuje: Rozważania skargi należy rozpocząć od granic orzekania przez Sąd Najwyż- szy. Mimo zaskarżenia przez powoda wyroku Sądu Apelacyjnego w całości, Sąd Najwyższy nie mógł ingerować w tę jego część, w której uległ zmianie na korzyść powoda wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający powództwo ( w całości). Strona pozwana nie zaskarżyła wyroku. Zasądzona na rzecz powoda przez Sąd drugiej in- stancji kwota stanowi odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy. Tymczasem w tej sprawie powód dochodził wynagrodzenia. Problem trwania stosunku pracy powoda był przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, w której zapadł wyrok warunkowo dopuszczający powoda do pracy. Warunek dotyczył zdolności powoda (pod względem zdrowotnym) do wykonywania pracy nauczyciela. Powód nie został dopuszczony do pracy, gdyż jak wynika z wiążących Sąd Najwyż- szy ustaleń, nie uzyskał zaświadczenia o zdolności do pracy wydanego przez upraw- nionego lekarza. Te okoliczności podlegały ocenie w rozpoznawanej obecnie sprawie tylko w aspekcie żądania zasądzenia wynagrodzenia. Powód nie dochodził w tej sprawie roszczeń przewidzianych w razie niezgodnego z prawem rozwiązania sto- sunku pracy. Rozważania Sądu Apelacyjnego na temat braku konieczności konsulta- cji związkowej rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym na podsta- wie art. 23 Karty Nauczyciela, zakwestionowane w skardze kasacyjnej, pozostają poza zakresem rozpoznania sprawy. Stąd też nie mogą odnieść skutku zarzuty skargi odnoszące się do pominięcia przez Sąd Apelacyjny szczególnej ochrony sto- 10 sunku pracy powoda wynikającej z jego funkcji związkowej. Nie może też odnieść skutku zarzut naruszenia przepisu art. 386 § 4 k.p.c. powiązany z omówionym za- rzutem naruszenia art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy wynikająca z art. 32 ustawy o związkach zawodowych nie ma znaczenia dla oceny zasadności roszczenia o wynagrodzenie takiego, jak bę- dące przedmiotem rozpoznania w tej sprawie. W kontekście wynagrodzenia ma ona znaczenie jedynie w razie dochodzenia roszczenia o przywrócenie do pracy wraz z wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy. Takie roszczenie nie jest jednak przedmiotem tej sprawy, zatem istota sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. nie obejmowała konieczności rozważania podlegania powoda szczególnej ochronie z art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Skarga kasacyjna zasługiwała natomiast na częściowe uwzględnienie z uwagi na słuszność zarzutu naruszenia art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli postępowanie dyscyplinarne lub karne zakończy się umorzeniem z braku dowodów winy albo wydaniem orzeczenia lub wyroku uniewinniającego, nau- czycielowi należy zwrócić zatrzymane kwoty wynagrodzenia. Chodzi o „kwoty” wyna- grodzenia zatrzymanego na podstawie art. 84 ust. 1 Karty Nauczyciela w okresie, kiedy postępowanie dyscyplinarne lub karne było w toku. Sąd Apelacyjny dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 84 ust. 5 Karty. Według normy prawnej w nim zawartej, w dwóch sytuacjach należy zwrócić nauczycielowi „zatrzymane” wynagro- dzenie: wówczas, gdy postępowanie karne lub dyscyplinarne zakończyło się unie- winnieniem, a także - umorzeniem „z braku dowodów winy”. Przesłanka braku dowo- dów (jako podstawa umorzenia postępowania) nie może być rozumiana jako ozna- czająca brak dowodów popełnienia przestępstwa lub deliktu dyscyplinarnego. W ta- kim bowiem razie następuje niewątpliwie wydanie wyroku lub orzeczenia uniewin- niającego. Skoro obok wydania wyroku uniewinniającego przewidziano umorzenie z braku dowodów winy należy odrzucić możliwość rozumienia obu tych przesłanek jako odnoszących się do takiej samej sytuacji. Brak dowodów będący przesłanką umorzenia postępowania a nie uniewinnienia został powiązany z winą, a nie z popeł- nieniem zarzucanego czynu. Chodzi zatem o okoliczności wyłączające winę, do których należy zaliczyć niewątpliwie zniesienie z powodu zaburzeń natury psychicz- nej możliwości rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem przez sprawcę czynu. Skoro z tych przyczyn nastąpiło umorzenie postępowania, zo- stała wypełniona przesłanka braku dowodów winy. Mimo bowiem potwierdzenia po- 11 pełnienia zarzucanych czynów zebrane dowody nie pozwalają na przypisanie winy sprawcy czynu. Odmienne rozumienie wypełnienia tej przesłanki z art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela przestawione w zaskarżonym wyroku zostało zatem słusznie zakwestio- nowane przez skarżącego. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela pogląd wyrażo- ny w wyroku Sądu Najwyższego z 21 lipca 1999 r., I PKN 162/99 (OSNAPiUS 2000 nr 19, poz. 718), zgodnie z którym jeżeli w dacie wygaśnięcia stosunku pracy nau- czyciela istniało prawomocne orzeczenie komisji dyscyplinarnej o wydaleniu z zawo- du, to art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), to pozwala ona na zwrot zatrzymanej części wynagrodzenia tylko za okres zawieszenia w pełnieniu obowiązków i do daty wygaśnięcia stosunku pracy. W świetle tego przepisu brak jest podstaw do zasądze- nia wynagrodzenia za okres po tej dacie, choćby następnie w wyniku rewizji nadzwy- czajnej postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone albo obwiniony został unie- winniony. Wobec powoda orzeczono prawomocnie karę zwolnienia z pracy a nie wy- dalenia z zawodu. Wygaśnięcie stosunku pracy następuje zarówno w przypadku uka- rania karą wydalenia z zawodu jak i zwolnienia z pracy (art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Na- uczyciela). Słuszny jest, zdaniem Sądu Najwyższego, pogląd, w myśl którego żąda- nie wywodzone z art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela może być usprawiedliwione tylko w odniesieniu do okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków. Stan faktyczny i prawny powstały na skutek uprawomocnienia się wielu orzeczeń zapadłych wobec powoda jest niezwykle skomplikowany. Żadna inna niż art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela pod- stawa prawna roszczenia o wynagrodzenie nie może być rozważana przez Sąd Naj- wyższy wobec związania granicami podstaw skargi (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 i art. 39814 k.p.c. ========================================