I PK 198/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że sąd drugiej instancji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych w celu oceny, czy zdarzenie było wypadkiem przy pracy.
Powódka domagała się ustalenia, że śmierć jej męża była wypadkiem przy pracy. Sąd rejonowy uznał zdarzenie za wypadek przy pracy, uznając, że pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy podczas powrotu służbowym samochodem. Sąd okręgowy zmienił wyrok, oddalając powództwo i stwierdzając, że zdarzenie nie miało związku z pracą. Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego, wskazując na potrzebę dokładniejszego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności kwestii pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy i jego stanu trzeźwości.
Sprawa dotyczyła roszczenia powódki o ustalenie, że śmierć jej męża, R. F., była wypadkiem przy pracy. Zdarzenie miało miejsce podczas powrotu pracownika z miejsca wykonywania pracy (K.) do bazy pracodawcy (D.) służbowym samochodem. Pracownik spożywał alkohol w trakcie jazdy, a następnie wypadł z jadącego pojazdu, ponosząc śmierć. Sąd pierwszej instancji uznał zdarzenie za wypadek przy pracy, argumentując, że pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy. Sąd drugiej instancji zmienił ten wyrok, oddalając powództwo i stwierdzając brak związku zdarzenia z pracą, w szczególności z uwagi na stan nietrzeźwości pracownika i brak ścisłego związku z pracą podczas podróży. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy wskazał, że kluczowe dla rozstrzygnięcia jest prawidłowe zinterpretowanie i zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, który definiuje wypadek przy pracy jako zdarzenie w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd drugiej instancji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych, aby ocenić, czy pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu przepisów o czasie pracy i gotowości do wykonywania obowiązków. W szczególności należało ustalić, czy celem podróży była siedziba pracodawcy, czy pracownicy mieli wykonać dodatkowe czynności po przyjeździe, a także dokładniej zbadać przebieg zdarzenia i stan nietrzeźwości poszkodowanego. Z tych względów Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi okręgowemu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy wskazał, że aby zdarzenie było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, muszą być spełnione trzy przesłanki: 1) zdarzenie musi nastąpić w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy, 2) pracownik musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy (czas przejazdu wliczany do czasu pracy), 3) pracownik musi być gotowy (zdolny) do wykonywania czynności związanych z przejazdem i ewentualnych czynności w siedzibie pracodawcy. Sąd drugiej instancji nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych w celu oceny tych przesłanek, w szczególności stanu nietrzeźwości pracownika i celu podróży.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił wypadek przy pracy z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej od wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy podróż odbywała się między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania pracy, czy pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy (czas pracy) oraz czy był zdolny do wykonywania obowiązków. Wskazał na potrzebę szczegółowych ustaleń faktycznych dotyczących celu podróży, ewentualnych obowiązków po przyjeździe, przebiegu zdarzenia i stopnia nietrzeźwości.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
powódka (w zakresie uwzględnienia skargi kasacyjnej)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. F. | osoba_fizyczna | powódka |
| Zakład [...] | inne | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
ustawa wypadkowa art. 3 § 1 pkt 3
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
ustawa wypadkowa art. 3 § 1
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
Wypadek przy pracy musi być nagły, wywołany przyczyną zewnętrzną i spowodować uraz lub śmierć pracownika.
Pomocnicze
k.p. art. 128
Kodeks pracy
Czas pozostawania w dyspozycji pracodawcy jest czasem pracy.
ustawa o emeryturach i rentach z FUS art. 57b § 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Definicja wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
ustawa o emeryturach i rentach z FUS art. 57b § 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Szczegółowe przypadki uznania drogi za drogę do pracy lub z pracy.
k.p. art. 77⁵ § § 1
Kodeks pracy
Definicja siedziby pracodawcy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd drugiej instancji błędnie zinterpretował art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, nie dokonując wystarczających ustaleń faktycznych. Zdarzenie miało miejsce w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między miejscem wykonywania pracy a siedzibą pracodawcy.
Odrzucone argumenty
Zdarzenie nie miało związku z pracą z uwagi na stan nietrzeźwości pracownika i jego zachowanie. Pracownik nie pozostawał w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu przepisów o czasie pracy i gotowości do wykonywania obowiązków.
Godne uwagi sformułowania
pracownik musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu gotowości (zdolności) do zachowań adekwatnych do jego obowiązków w tym czasie. znaczny stan nietrzeźwości może bowiem oznaczać całkowite zerwanie normatywnego związku zdarzenia z pracą
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący-sprawozdawca
Maciej Pacuda
członek
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, zwłaszcza w kontekście podróży służbowych, dyspozycji pracodawcy i wpływu stanu nietrzeźwości na kwalifikację zdarzenia jako wypadku przy pracy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji i wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych w każdej indywidualnej sprawie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, które ma praktyczne znaczenie dla wielu pracowników i pracodawców, a także porusza kwestię odpowiedzialności pracodawcy w nietypowych okolicznościach.
“Czy wypadek w drodze powrotnej ze służbowego wyjazdu, nawet po spożyciu alkoholu, może być uznany za wypadek przy pracy?”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I PK 198/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maciej Pacuda SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w sprawie z powództwa E. F. przeciwko Zakładowi […] o ustalenie wypadku przy pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 marca 2014 r., skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 7 marca 2013 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Powódka E. F. w pozwie przeciwko Zak ł adowi […] domaga ł a si ę uznania za wypadek przy pracy zdarzenia z dnia 29 listopada 2007 r., w wyniku którego ś mier ć poniós ł jej m ąż R. F. Po ponownym rozpoznaniu sprawy S ą d Rejonowy - S ą d Pracy w C. wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r., uwzgl ę dni ł powództwo i orzek ł o kosztach procesu. S ą d pierwszej instancji ustali ł , ż e m ąż powódki pracowa ł w pozwanej spó ł ce jako konserwator zieleni na podstawie umowy o prac ę zawartej w dniu 4 lutego 1999 r. na czas nieokre ś lony. W dniu 29 listopada 2007 r. wraz z trzema innymi pracownikami spó ł ki zosta ł oddelegowany do pracy na terenie K. Przewóz w obie strony organizowa ł pracodawca. Oko ł o godziny 14.00 pracownicy zako ń czyli prac ę , po czym mieli powróci ć do bazy zlokalizowanej w D. samochodem s ł u ż bowym marki Ford Transit. W drodze powrotnej, w trakcie postoju pracownicy zakupili alkohol, który wszyscy pasa ż erowie pojazdu, w tym R. F., spo ż ywali w czasie jazdy. R. F. siedzia ł samotnie na tylnym siedzeniu samochodu, pozostali dwaj pasa ż erowie siedzieli z przodu, obok kierowcy. W okolicach B. pomi ę dzy pasa ż erami dosz ł o do sprzeczki, podczas której R. F. zachowywa ł si ę agresywnie (m.in. wybi ł tyln ą szyb ę samochodu). Kieruj ą cy autem zatrzyma ł pojazd, uspokoi ł agresywnego R. F., po czym kontynuowa ł jazd ę . Oko ł o godziny 17.15 w S. na drodze ekspresowej S-1 R. F. z niewyja ś nionych przyczyn wypad ł z poruszaj ą cego si ę auta na jezdni ę i znalaz ł si ę pod ko ł ami innego samochodu jad ą cego w tym samym kierunku. W wyniku tego zdarzenia m ąż powódki poniós ł ś mier ć na miejscu. Pracodawca sporz ą dzi ł kart ę wypadku w drodze do pracy lub z pracy. W grudniu 2007 r. powódka wyst ą pi ł a do pozwanej spó ł ki z wnioskiem o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy i za żą da ł a sporz ą dzenia przez pracodawc ę protoko ł u ustalenia okoliczno ś ci i przyczyn ś miertelnego wypadku przy pracy, jakiemu uleg ł jej m ąż . W dniu 23 stycznia 2008 r. spó ł ka udzieli ł a powódce odpowiedzi negatywnej. W oparciu o powy ż sze ustalenia S ą d pierwszej instancji doszed ł do przekonania, ż e R. F. w trakcie zdarzenia "pozostawa ł w dyspozycji pracodawcy", a zatem jego ś mier ć mia ł a zwi ą zek z prac ą , któr ą ś wiadczy ł na rzecz pozwanej spó ł ki. Zdaniem S ą du Rejonowego, R.F. wprawi ł si ę w stan nietrze ź wo ś ci po wykonaniu obowi ą zków s ł u ż bowych, w czasie podró ż y z miejsca wykonywania pracy do siedziby pracodawcy, ale jednak pozostawa ł w dyspozycji pracodawcy "w znaczeniu podlegania rozporz ą dzeniu (poleceniu) pracodawcy odbywania tej drogi ś rodkiem lokomocji nale żą cym do pracodawcy i kierowanym przez innego pracownika". W tych okoliczno ś ciach sporne zdarzenie, w wyniku którego m ąż powódki poniós ł ś mier ć , wyczerpywa ł o znamiona definicji wypadku przy pracy, co prowadzi ł o do uwzgl ę dnienia powództwa. Od wyroku S ą du pierwszej instancji pozwana spó ł ka wnios ł a apelacj ę . Wyrokiem z dnia 7 marca 2013 r., S ą d Okr ę gowy - S ą d Pracy i Ubezpiecze ń Spo ł ecznych w B. zmieni ł wyrok S ą du Rejonowego w ca ł o ś ci w ten sposób, ż e powództwo oddali ł i odst ą pi ł od obci ąż ania powódki kosztami procesu. S ą d odwo ł awczy przyj ął , ż e wypadek, któremu uleg ł R. F. bezspornie nie wydarzy ł si ę podczas lub w zwi ą zku z wykonywaniem przez poszkodowanego pracownika zwyk ł ych czynno ś ci lub polece ń prze ł o ż onych ani te ż podczas lub w zwi ą zku z wykonywaniem przez niego czynno ś ci na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia. Spór sprowadza ł si ę do oceny, czy zdarzenie powoduj ą ce ś mier ć R. F. nast ą pi ł o w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze mi ę dzy siedzib ą pracodawcy a miejscem wykonywania obowi ą zku wynikaj ą cego ze stosunku pracy (art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 pa ź dziernika 2002 r. o ubezpieczeniu spo ł ecznym z tytu ł u wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.; dalej ustawa wypadkowa). Zdaniem S ą du Okr ę gowego, w rozpoznawanym przypadku przes ł anki te nie zosta ł y spe ł nione. Wypadkiem przy pracy jest tylko takie zdarzenie, które zaistnia ł o w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze mi ę dzy siedzib ą pracodawcy a miejscem wykonywania obowi ą zku wynikaj ą cego ze stosunku pracy. To za ś oznacza, ż e pracownik powinien w trakcie zdarzenia przemieszcza ć si ę mi ę dzy siedzib ą pracodawcy i miejscem, w którym b ę dzie wykonywa ł prac ę (lub odwrotnie - z miejsca wykonywania pracy do siedziby pracodawcy). Nie chodzi tu jednak o przypadkowe przemieszczanie si ę pracownika mi ę dzy tymi dwoma miejscami, lecz tylko o takie przemieszczanie si ę , które pozostaje w ś cis ł ym zwi ą zku z prac ą . W ocenie S ą du Okr ę gowego, przemieszczanie si ę R. F. z K., gdzie faktycznie wykonywa ł obowi ą zki s ł u ż bowe, do bazy w D. nie wyczerpuje znamion wypadku przy pracy, bo nie mia ł o zwi ą zku z prac ą . A skoro R. F. po zako ń czeniu pracy sam wprowadzi ł si ę w stan nietrze ź wo ś ci, to nie sposób przyj ąć , by pozostawa ł w gotowo ś ci do pracy. Od wyroku S ą du Okr ę gowego powódka wnios ł a skarg ę kasacyjn ą , w której zarzuci ł a b łę dn ą wyk ł adni ę art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej polegaj ą c ą na przyj ę ciu, ż e sporne zdarzenie nie jest wypadkiem przy pracy. Tymczasem - w ocenie skar żą cej - wnikliwa analiza wskazanego przepisu prawa materialnego prowadzi do odmiennych wniosków, zgodnie z którymi ś mier ć R. F. by ł a nast ę pstwem wypadku przy pracy, bo dosz ł o do niej w trakcie powrotu pracownika do siedziby pracodawcy, po wykonaniu zleconej pracy, kiedy to poszkodowany pracownik pozostawa ł w dyspozycji pracodawcy. W okoliczno ś ciach rozpoznawanej sprawy zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki okre ś lone w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, bo sporne zdarzenie nast ą pi ł o w drodze z miejsca wykonywania pracy (K.) do siedziby pracodawcy (w D.), a skoro R. F. wraca ł samochodem s ł u ż bowym do siedziby pracodawcy (a nie do miejsca swego zamieszkania), to w trakcie podró ż y powrotnej pozostawa ł w dyspozycji pracodawcy. Sporne zdarzenie pozostawa ł o wi ę c w czasowym, funkcjonalnym oraz przestrzennym zwi ą zku z prac ą , jak ą wykonywa ł m ąż powódki. Z tej przyczyny "ponad wszelk ą w ą tpliwo ść " nale ż y stwierdzi ć , ż e R. F. uleg ł wypadkowi przy pracy, co powinno prowadzi ć do uwzgl ę dnienia powództwa. Powódka wnios ł a o uchylenie wyroku S ą du Okr ę gowego i jego zmian ę przez uznanie zdarzenia z dnia 29 listopada 2007 r. za wypadek przy pracy, ewentualnie o uchylenie wyroku S ą du drugiej instancji i przekazanie sprawy temu S ą dowi do ponownego rozpoznania, a ponadto o zas ą dzenie kosztów procesu. W odpowiedzi na skarg ę kasacyjn ą strona pozwana wnios ł a o odmow ę przyj ę cia skargi do rozpoznania, wzgl ę dnie o jej oddalenie i zas ą dzenie od powódki kosztów post ę powania kasacyjnego. S ą d Najwy ż szy wzi ął pod uwag ę , co nast ę puje: Podstawow ą kwesti ą prawn ą wyst ę puj ą c ą w rozpoznawanej sprawie (obj ę t ą zarzutem kasacyjnym) jest interpretacja art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, a w szczególno ś ci ocena, jakie przes ł anki musi mie ć zdarzenie, aby mog ł o by ć zakwalifikowane jako szczególny rodzaj wypadku przy pracy w rozumieniu tego przepisu. Niew ą tpliwie zdarzenie musi by ć nag ł e, by ć wywo ł ane przyczyn ą zewn ę trzn ą oraz musi spowodowa ć uraz lub ś mier ć pracownika (art. 3 ust. 1 in principio ustawy wypadkowej). W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wyst ą pienie tych przes ł anek nie budzi w ą tpliwo ś ci. Zdarzenie musi te ż nast ą pi ć "w zwi ą zku z prac ą ", przy czym zwi ą zek ten ma specyficzny charakter. Wynika to ze szczególnych cech takiego wypadku okre ś lonych w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, zgodnie z którym za wypadek przy pracy uwa ż a si ę zdarzenie "w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze mi ę dzy siedzib ą pracodawcy a miejscem wykonywania obowi ą zku wynikaj ą cego ze stosunku pracy". Pozwala to ju ż na wst ę pie na sformu ł owanie trzech szczególnych przes ł anek, jakim powinno odpowiada ć zdarzenie, aby uzna ć je za wypadek przy pracy, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej: 1) zdarzenie musi nast ą pi ć w drodze mi ę dzy siedzib ą pracodawcy a miejscem wykonywania obowi ą zku wynikaj ą cego ze stosunku pracy, 2) pracownik musi pozostawa ć w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu przepisów o czasie pracy, 3) pracownik musi pozostawa ć w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu gotowo ś ci (zdolno ś ci) do zachowa ń adekwatnych do jego obowi ą zków w tym czasie. ad 1) Wypadek przy pracy, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej nale ż y odró ż ni ć od wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Zgodnie z art. 57b ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpiecze ń Spo ł ecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), za wypadek w drodze do pracy lub z pracy uwa ż a si ę nag ł e zdarzenie wywo ł ane przyczyn ą zewn ę trzn ą , które nast ą pi ł o w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej dzia ł alno ś ci stanowi ą cej tytu ł ubezpieczenia rentowego, je ż eli droga ta by ł a najkrótsza i nie zosta ł a przerwana, przy czym uwa ż a si ę , ż e wypadek nast ą pi ł w drodze do pracy lub z pracy, mimo ż e droga zosta ł a przerwana, je ż eli przerwa by ł a ż yciowo uzasadniona i jej czas nie przekracza ł granic potrzeby, a tak ż e wówczas, gdy droga, nie b ę d ą c drog ą najkrótsz ą , by ł a dla ubezpieczonego, ze wzgl ę dów komunikacyjnych, najdogodniejsza. Na zasadzie wyj ą tku za drog ę do pracy lub z pracy uwa ż a si ę - oprócz drogi z domu do pracy lub z pracy do domu - równie ż drog ę do (z) innych miejsc szczegó ł owo wymienionych w art. 57b ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z definicji tej (w szczególno ś ci z art. 57b ust. 2 in principio ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wynika, ż e wypadek w drodze do pracy lub z pracy, to zdarzenie w drodze z domu do pracy lub z pracy do domu. Natomiast wypadek przy pracy z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej to zdarzenie w drodze mi ę dzy siedzib ą pracodawcy a miejscem wykonywania obowi ą zku wynikaj ą cego ze stosunku pracy. W tym kontek ś cie szczególne znaczenie ma odró ż nienie, czy pracownik odbywa ł drog ę z domu do pracy (z pracy do domu), czy te ż z siedziby pracodawcy do miejsca ś wiadczenia pracy (z miejsca ś wiadczenia pracy do siedziby pracodawcy). Przy czym przez siedzib ę pracodawcy nale ż y rozumie ć konkretne miejsce, w którym znajduje si ę zak ł ad pracy (jego wyodr ę bniona cze ść ), a nie miejscowo ść , w której si ę znajduje (por. art. 77 5 § 1 k.p.). Wypadkiem przy pracy z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej b ę dzie wi ę c tylko zdarzenie w drodze, gdy pracownik przemieszcza si ę z siedziby pracodawcy do miejsca ś wiadczenia pracy (lub odwrotnie), a nie, gdy z domu jedzie bezpo ś rednio do miejsca ś wiadczenia pracy lub z tego miejsca przemieszcza si ę bezpo ś rednio do domu (miejscowo ś ci, w której si ę on znajduje). ad 2) Aby zdarzenie by ł o wypadkiem przy pracy z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej, pracownik w drodze (mi ę dzy siedzib ą pracodawcy a miejscem wykonywania obowi ą zku wynikaj ą cego ze stosunku pracy) musi pozostawa ć w dyspozycji pracodawcy. Czas tego przejazdu musi by ć wi ę c wliczany do czasu pracy pracownika, gdy ż zgodnie z art. 128 k.p. jest to czas pozostawania w dyspozycji pracodawcy. Za czas pracy uznawane s ą pewne okresy nie ś wiadczenia pracy a polegaj ą ce na dojazdach do (lub z) miejsca jej ś wiadczenia. W tym zakresie nale ż y wskaza ć na uchwa łę S ą du Najwy ż szego z dnia 18 marca 1998 r., III ZP 20/97 (OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 619), w której przyj ę to, ż e czas przejazdu pracownika dru ż yny trakcyjnej PKP z jego zak ł adu pracy do miejsca wykonywania pracy tzw. pozapoci ą gowej jest czasem pracy tylko wtedy, gdy pracownik ten by ł zobowi ą zany do stawienia si ę w zak ł adzie pracy przed rozpocz ę ciem przejazdu. Wyk ł adnia ta zosta ł a trafnie rozwini ę ta w wyroku z dnia 23 sierpnia 2007 r., I PK 84/07 (Monitor Prawa Pracy 2007 nr 12, s. 644), w którym uznano, ż e czasem wykonywania pracy jest nie tylko czas faktycznego ś wiadczenia przez pracownika pracy w sensie fizycznej obs ł ugi pojazdu trakcyjnego, ale tak ż e okresy przerw w takim jej wykonywaniu zaliczane do czasu pracy, a polegaj ą ce na konieczno ś ci dojazdu do miejsca przyj ę cia pojazdu, powrotu do lokomotywowni macierzystej, a tak ż e oczekiwania na przyj ę cie pojazdu, samego jego przyj ę cia, jak równie ż zdania pojazdu, w łą cznie z oczekiwaniem na mo ż liwo ść dokonania takiej czynno ś ci. Charakter zatrudnienia pracowników obs ł uguj ą cych pojazdy trakcyjne implikuje bowiem konieczno ść stwierdzenia, ż e w ramach obowi ą zków powierzonych tym osobom mieszcz ą si ę nie tylko czynno ś ci zwi ą zane z bezpo ś redni ą obs ł ug ą pojazdu trakcyjnego, ale tak ż e te, bez których bezpo ś rednia obs ł uga pojazdu nie by ł aby mo ż liwa, tj. w postaci dojazdu z i do lokomotywowni macierzystej, przyj ę cia i zdania pojazdu oraz oczekiwania na dokonanie tych czynno ś ci. ad 3) Wprawienie si ę pracownika w stan nietrze ź wo ś ci w czasie odbywania drogi z miejsca wykonywania obowi ą zków wynikaj ą cych ze stosunku pracy do siedziby pracodawcy ś rodkiem lokomocji nale żą cym do pracodawcy i kierowanym przez innego pracownika nie wy łą cza pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej (wyrok z dnia 24 pa ź dziernika 2007 r., I UK 127/07, OSNP 2008 nr 23-24, poz. 365). Pracownik musi by ć jednak gotowy (zdolny) do wykonywania czynno ś ci zwi ą zanych z przejazdem (drog ą ) oraz czynno ś ci, które ma wykona ć w siedzibie pracodawcy. W szczególno ś ci musi by ć w tym czasie zdolny do wykonywania polece ń dotycz ą cych przejazdu wydawanych przez osoby dzia ł aj ą ce w imieniu pracodawcy. Znaczny stan nietrze ź wo ś ci mo ż e bowiem oznacza ć ca ł kowite zerwanie normatywnego zwi ą zku zdarzenia z prac ą , a w tym przypadku z drog ą z miejsca ś wiadczenia pracy do siedziby pracodawcy (wyroki S ą du Najwy ż szego z dnia 5 listopada 2009 r., II UK 100/09, LEX nr 558586; z dnia 6 listopada 2009 r., III UK 43/09, LEX nr 560873; z dnia 25 czerwca 2010 r., II UK 75/10, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 11, s. 604 oraz z dnia 13 lipca 2011 r., I UK 46/11, LEX nr 1043989). Przedstawione przes ł anki uznania zdarzenia za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej powinny by ć ustalone w dog łę bnej analizie stanu faktycznego, czego w rozpoznawanej sprawie nie dokonano. Z tego wzgl ę du (a nie z uwagi na oczywist ą zasadno ść ) skarga kasacyjna powódki podlega ł a uwzgl ę dnieniu, bo zaskar ż ony wyrok nie poddaje si ę kontroli kasacyjnej w zakresie powo ł anego w niej zarzutu obrazy prawa materialnego. Stan faktyczny stanowi ą cy podstaw ę wyroku S ą du drugiej instancji nie zosta ł bowiem jasno i precyzyjnie ustalony, a w tym zakresie S ą d Najwy ż szy nie mo ż e czyni ć jakichkolwiek uzupe ł nie ń . Zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego oznacza wadliw ą subsumcj ę tego stanu do zawartych w nich norm prawnych, a brak stosownych ustale ń uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez niew ł a ś ciwe jego zastosowanie (por. wyroki S ą du Najwy ż szego z dnia 30 wrze ś nia 2009 r., V CSK 95/09, LEX nr 688059; z dnia 16 pa ź dziernika 2009 r., I UK 129/09, LEX nr 558286; z dnia 5 listopada 2009 r., II UK 102/09, LEX nr 574539; z dnia 20 stycznia 2010 r., II PK 178/09, LEX nr 577829 oraz z dnia 5 wrze ś nia 2012 r., IV CSK 76/12, LEX nr 1229815). W sytuacji, gdy S ą d Rejonowy (zreszt ą bez g łę bszego umotywowania) przyj ął , ż e m ąż powódki w chwili spornego zdarzenia "pozostawa ł w dyspozycji pracodawcy", to obowi ą zkiem S ą du Okr ę gowego (który doszed ł do wniosków odmiennych) by ł o precyzyjne i szczegó ł owe wyja ś nienie, dlaczego zmar ł y pracownik nie pozostawa ł w dyspozycji pracodawcy w trakcie drogi powrotnej z K. Przede wszystkim nale ż a ł o ustali ć stanowczo, czy docelowym miejscem podró ż y pracowników w drodze powrotnej po zako ń czeniu ś wiadczenia prac na terenie K. by ł a rzeczywi ś cie baza (siedziba) pracodawcy w D., czy te ż celem tej podró ż y by ł a tylko ta miejscowo ść , w której s ą miejsca zamieszkania pracowników. Nast ę pnie nale ż a ł o ustali ć , czy po przyje ź dzie do bazy w D. pracownicy byli zobowi ą zani do wykonania okre ś lonych czynno ś ci pracowniczych (np. zdania sprz ę tu, rozliczenia si ę z zada ń ). Potrzebne by ł o równie ż bardziej konkretne ustalenie przebiegu zdarze ń w czasie drogi powrotnej (dlaczego i w jaki sposób poszkodowany wybi ł szyb ę samochodu oraz w jaki sposób "wypad ł " z samochodu), a tak ż e stopnia nietrze ź wo ś ci poszkodowanego, w celu oceny, czy po przyje ź dzie do bazy by ł by w stanie wykonywa ć jakiekolwiek czynno ś ci pracownicze oraz czy w ogóle by ł w stanie w czasie jazdy reagowa ć na polecenia dotycz ą ce podró ż y. Skarga kasacyjna zosta ł a rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, a nie na rozprawie, gdy ż nie by ł a spe ł niona przes ł anka z art. 398 11 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., skoro powódka powo ł a ł a si ę na oczywist ą zasadno ść skargi, a nie na wyst ą pienie istotnego zagadnienia prawnego. W tym stanie rzeczy S ą d Najwy ż szy uwzgl ę dni ł skarg ę kasacyjn ą powódki na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. i pozostawi ł S ą dowi drugiej instancji orzeczenie o kosztach post ę powania kasacyjnego na mocy art. 108 § 2 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI